Matematika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Aro Modernoko gizartea

Nobleak:

• Ez zuten lan egiten.
• Zergarik ez zuten ordaintzen.
• Feudoetako zergak kobratzen zituzten.
• Justizia administratzen zuten.

Kleroak:

• Funtzio espirituala zuen gizartean.
• Diezmoa kobratzen zuen.
• Justizia propioa zuen.
• Erregeari ez zion zergarik ordaintzen.
• Jaun feudalak izan zitezkeen goi kleroko kideak.

Herritar gehienak:

• Nekazariak, artisauak, merkatariek, medikuak.
• Ez zuten justizia propioa.
• Zergak ordaintzen zituzten.
• Feudoetan edo koroaren mendeko eremuetan bizi ziren.

XV eta XVI. mendeko ekonomia

Ekonomiaren ikuspegitik, Aro Modernoko Europa landakoa izaten jarraitu zuen, eta lurra izan zen bizibide nagusia. Alabaina, XV. mendetik aurrera artisautzak, eta batez ere merkataritzak, gero eta garrantzi handiagoa hartu zuten. Merkatuen...

Erromatar Inperioa

Herri Barbaroen Mehatxua

• Erromatar Inperiotik kanpokoak barbaroak ziren.
• Hunoak Asiako estepetan bizi ziren.
• Tribuetan bizi ziren eta nomadak ziren.
• Erromatarrekin harremanak zituzten; batzuk baketsuak ziren, eta beste batzuk bortitzak.
• Germaniar batzuk Erromatar Inperioan sartu ziren eta jabetza txikiak ustiatzen zituzten.

Inperioaren Zatiketa

• Inperioaren zatiketa Germaniarren eta Hunoen aurka hobeto antolatzeko egin zen.
• Teodosio I.ak Erromatar Inperioa bitan zatitu zuen 395. urtean.

Germaniar Erresumak

Lurraldearen eta Politikaren Antolaketa

Mendebaldeko Erromatar Inperioa erresuma independenteetan zatitu zen V. mendetik VII. mendera bitartean.

Antolaketa Politikoa

Errege-erreginek agintzen zuten, monarkiak ziren. Monarka bakoitzak...

Munduko boterearen banaketa eta Segurtasun Kontseilua

Oro har, munduko 193 herrialdetatik bostek bakarrik dute benetako erabakimena munduko arazoetan zer egin behar den eta nola egingo den esateko, betiere, bonbardaketen, soldaduen eta arma nuklearren mehatxuarekin. Gainera, ordezkari horietatik lau (Txina izan ezik) demokrazia-makillaje lodi baten azpian agertzen zaizkigu.

Baina zorigaitzena "Pax Romana" (Erromatar Inperioarena) edo "Mongol bakea" (Mongoliar Inperioarena) delakoen logika historikoa aldatu nahi ez dutela erakusten ari dira: bakea gure mugen barruan bai, baina indarkeria odoltsuaz lortua eta mantendua. "Si vis pacem, para bellum" zioten erromatarrek: "bakea nahi baduzu, gerra prestatu". Demokrazia kroniko laurtekoaren baimenarekin...

Gizarte estratifikazioa: Klasea eta estatusa

Soziologiak gizarte estratifikazio terminoa gizarteetan eta gizataldeen artean dagoen desberdintasunaren araberako egitura iraunkorrak deskribatzeko erabiltzen du. Terminoak modu hierarkiko batean gizarteko behe eta goi mailez hitz egiten du, aberastasun edota boterearen araberako mailaketa aintzat hartzen duelarik.

Maila bakoitzeko kideek bizitza-aukera jakin batzuk izan ditzakete, baina pentsatu, jardun eta sentitzeko modu berdin samarrak izateko joera dute; baita beren estratuko gainerako kideekin identitate eta kidetasun komuna ere.

Gizarte estratuen sailkapena

Gizarte-estratuen arteko desberdintasunak bost multzotan sailkatzen dira historia, ingurune eta kultura desberdinen arabera:

• Antzinako Aroko

Funtzioen Limiteak: Ariketa Ebatzien Gida

152. orrialdea: Limiteen kalkulu oinarrizkoa

Kalkulatu honako limite hauek:

• a) lim_x→3 x² = 3² = 9
• b) lim_x→2 (5x / (x-5)) = (5×2) / (2-5) = 10 / -3 = -10/3. Funtzioa x=2 puntuan definituta eta jarraitua denez, lim_x→2 f(x) = f(2).
• c) lim_x→7 √(3x+4) = √(3×7+4) = 5. Funtzio jarraitua da.
• d) lim_x→π/4 (sin x + 3) = sin(π/4) + 3 = √2/2 + 3.

153. orrialdea: Funtzioen jarraitutasuna

1. Funtzio zatikatuaren limiteak: lim_x→7 f(x) = lim_x→7 (-x+2) = -7+2 = -5.
2. Aztertu g(x) funtzioaren jarraitutasuna x=-2 puntuan: f₁(-2) = 5 eta f₂(-2) = 5. Bat datozenez, funtzioa jarraitua da.
3. Kalkulatu n-ren balioa f(x) jarraitua izateko: 8+n = -3 ⇒ n = -11.

154. eta 155. orrialdeak: Limiteak eta asintotak

1. lim_x→2

Bertsolaritza

Bertsolaritza

Bertsoa: kantatuz, errimatuz eta neurtuz burutzen den berbaldia.

• XVI. mendetik aurrera zenbait lekukoren arabera bertsolaritza egiten zela.
• Milia Lastus — lehenengo bertsolaritza aztarna.
• XVIII. mendetik aurrekoa ikusiko dugu.
• Ezaugarri garrantzitsuena: bapatekoitasuna.
• Zenbait mendeetan ez dira emakumeak agertuko, XX. menderarte.

XVIII. mende Aroak

Erromantizismo aurrea (1780-1839)

• Pernando Amezketarra / Izuelako Artzaia (bertsolariak).
• Bertsoak herriari esker gorde ziren (ez idatzita), belaunaldiz-belaunaldi transmisioa.
• Nekazari giroa zuten (baserria).
• Bertso desafioak antolatu ziren.

Erromantizismoa (1839-1876)

• Bi gerra karlistak.
• Aro hau "urrezko aro" bezala kontsideratzen da.
• Bilinge / Iparagirre (bertsolari garrantzitsuak)

Hotz Gerra (1946–1991): Ekialdeko eta Mendebaldeko tentsioa

1946–1948: Estalinismoa eta blokearen sorrera

1946tik 1948ra, Ekialdeko blokean Stalinek bultzatutako diktadura komunista izan zuten. Marshall Planari erantzuteko, SESB-k COMECON (Elkarren Laguntza Ekonomikorako Kontseilua) antolatu zuen. Honen helburua Europako SESBk kontrolatzen zituen lurrak ekonomikoki koordinatzea zen. NATOren sorrerari erantzuteko, sobietarrek Varsoviako Ituna eratu zuten; aliantza militarraren antolaketa hori izan zen.

SESBeko gobernu-eredua eta blokeen izaera

SESBeko herri-demokrazia: alderdi bakarreko sistemak ziren eta botere politikoa ez zegoen banatuta.

Hotz Gerraren ezaugarri nagusiak

• Armamentu norgehiagoka: armamentu norgehiagoka AEB eta SESBren artean;

Giza eskubideak

Herritarren eskubideak

Pertsonon eskubideak errespetatzea sistema demokratiko modernoen funtsezko ezaugarrietako bat da. Eta horrexek bereizten du demokrazia beste sistema politikoetatik: pertsonon eskubideak babesteko prozedura argiak eta legezko bermeak ezartzen dituela, hain zuzen.

Frantziako Iraultza gertatu zenean, iraultzaileek hartutako lehenbiziko neurrietako bat herritarren funtsezko eskubideak zehaztea izan zen. Eskubide horiek Gizakiaren eta Herritarraren Eskubideen Deklarazioan jaso zituzten. Eskubidea pertsona izate hutsagatik gagozkigun zerbait da, eta horrexegatik, bete dadila eska dezakegun zerbait.

Pertsona guztion eskubide garrantzitsuenetako batzuk hauek dira:

• Bizitzeko eskubidea
• Askatasunerako eskubidea
• Gaizki tratatuak

Hirien sorrera

XII. mendean nekazaritzan hobekuntzak gertatu ziren. Lur berriak aprobetxatu ziren landatzeko (basoak, adibidez) eta golde berriak erabili zituzten. Kanalak eraiki ziren leku berriak ureztatzeko eta labore berriak iritsi ziren Asiatik: kotoia, laranja, etab. Errotak eraiki ziren eta, ondorioz, biztanleria handitu zen. Merkataritza hobetuko da eta jendea landa-eremuetatik hirietara joango da askatasun bila. Azokak hirietan antolatuko dira, bizitza-baldintzak hobeak baitziren. Hiri-gobernuak sortzen dira: alkatea eta funtzionarioak.

Hiri motak

• Zaharrak: Berpiztutakoak, hala nola Brujas, Paris, Florentzia...
• Berriak: Bidegurutzetan eta portuetan sortutakoak, edota gaztelu eta monasterioen ondoko azoketan garatutakoak.

Biztanle motak

Biztanle...

Gizartearen egitura: Ekoizpen modua

Gizarte batek existitzeko behar dituen ondasunak ekoizteko beharrezkoak diren elementuen multzoa da.

Azpiegitura ekonomikoa

• Ekoizpen indarrak: Ekoizteko tresnak eta lan indarra.
• Ekoizpen harremanak: Ekoizpen prozesuan sortzen diren loturak.

Gainegitura juridiko-politikoa

Legeak, erakundeak eta botere politikoaren formak biltzen ditu.

Gainegitura ideologikoa

Kulturaren forma ideologikoetan (erlijioa, filosofia...) jasotako sineskera, ohitura eta ideiak.

Egitura ekonomikoa (Oinarria)

Ekoizpen indarrak

• Eraldatu beharreko materia: Gordina ala lehengaia.
• Lan indarra: Langilearen jarduera eta lan gaitasuna.
• Lan egiteko baliabideak: Tresnak, makinak, etab.

Ekoizpen harremanak

• Teknikoak: Ekoizpen prozesuan bertan ezartzen direnak.