Lanbide heziketa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Bitoriano Gandiaga Artetxe

Mendatan 1928ko urria 8 - 2001 urtarrila 21 Arantzazu. 13 urterekin Arantzazura fraide eta apaiz-ikasketak egitera. Arantzazun eta Foruan ikasi  Humanitateak. Zarautzen zuen nobizio-urtea. Erriberrin -> Filosofiako ikasketak eta Arantzazun Teologiakoak. Apaiztu ondoren, Arantzazun ->bizitza osoa fraide-gaien irakasle, idazle eta apaiz-lanetan. 1955-1990  seminarioko irakasle : mutikoei euskara eta esku-lanak irakatsiz. Gaztetatik olerkiak idatzi (1950 aurrena, Eriberriko Filosofiako iskaleen Gure Izarra barne-aldizkarian). Ondorengo urteetan olerkiak idazteari eutsi. 1951tik aurrera aldizkaritan hasi argitaratzen. 6 liburu argitaratu: Elorri, Hiru gizon bakarka, Uda batez Madrilen, Gabon dut anuntzio, Denbora...

Keplerren legeak:

Kepler izeneko astronomo alemanak planeten higiduren legeak ondorioztatu zituen 17.Mende hasieran.

1.Keplerren lehenengo legea: Planeta guztiak orbita eliptikoetan higitzen dira, eta Eguzkia elipsearen fokuetako batean dago.

2.Keplerren bigarren legea: Planeta eta Eguzkia lotzen dituen lerro zuzenak azalera berdinak zapaltzen ditu denbora tarte berdinetan.

3.Keplerren hirugarren legea: Planeta baten higiduraren periodoaren karratua zuzenki proportzionala da planetatik Eguzkiraino dagoen bataz besteko distantziaren kuboarekiko.

Bi planeten periodoa eta erradioa erlazionatzean:

-Kepleren 3. Legearen Frogapena:

Jo dezagun planeta edo satelite bat beste baten inguruko orbitan ari dela, orbita Zirkularrean.

Fg indar Grabitatorioa aldioro

Demografia Oinarriak

Zentsua: herrialde bateko biztanleriaren une zehatz bateko zenbaketa da. Biztanleriaren datu demografikoak, ekonomikoak eta sozialak ditu: gizabanakoen kopuru osoa, sexua, adina, egoera zibila, jaioterria… Estatuan 10 urterik behin egiten da, bat zenbakian amaitzen den horietan. Dokumentu estatikoa da eta egiten den unean biztanleriaren egoera erakusten du.

Biztanleria dentsitatea: eremu bateko biztanleriaren eta haren azaleraren arteko erlazioa da. Gehienetan kilometro karratuko (bizt./km²) unitatea erabiltzen da kopuru hori adierazteko. Honela kalkulatzen da: D = bizt / azalera (km²)

Biztanleriaren benetako hazkundea: hazkunde naturala eta migrazio-saldoa batzearen emaitza da. Honela kalkulatzen da: HE = HN (jaiotzak...

Deskolonizazio prozesua

Deskolonizazio prozesua: Metropoli zaharrekin gatazka bortitzak izanda garatu zen, eta, beste kasu batzuetan, akordio baketsuen bidez. Horixe izan zen britainiar koroaren kasua. Deskolonizazioa Asian hasi zen, eta Bandungenko Konferentziak emandako bultzadaren ostean, orokortu egin zen Afrikan.

Asiaren eta Ekialde Hurbilaren deskolonizazioa

• Asian: independentzia prozesua baketsua izan zen. Estatu Batuek Filipinei independentzia borondatez eman zioten 1946an, eta Hindustanen, 1947an.
• Ekialde Hurbilean: Siria, Libano, Jordania, Irak eta Arabiako penintsulako beste herrialde batzuk askatu ziren. Horrez gain, NBEk Palestinako lurraldea zatitzea erabaki zuen juduek aldarrikatutako Israel estatua sortzeko. Gertaera horrek gatazka

Gerraosteko Mundua eta 1929ko Crack-a

• Ekonomia-arloko mundu-nagusitasuna Erresuma Batutik Estatu Batuetara aldatu zen.
• Krisialdia izan zen, gerrak eragindako hondamendiagatik, inflazioagatik, langabeziagatik...
• 1924tik aurrera ekoizpena hazi, langabezia murriztu, eta bizi-kalitatea hobetu egin ziren Europako herrialdeetan, Estatu Batuetan baino gutxiago, hala ere.

Zer izan zen 1929ko Crack-a? Zeintzuk izan ziren haren kausak?

• New Yorkeko burtsak 1929an mundu osoan eragin zuen krisialdi ekonomiko larria izan zen.
• Kausak:
  1. Gainekoizpena: Gerra amaitzean, herrialdeek mota guztietako produktuak fabrikatu zituzten (eta ez gerrarako produktuak soilik) eta horrek soberakinak eragin zituen.
  2. Espekulazioa: Bankuek maileguak eman zizkieten bezero partikularrei,

• Gaixo eta familiakoen datu bilketa: Anamnesia
• Eskuak edo hatzaparrak erabiliz aztertzea: Haztatzea
• Erizaintza Arretarako Prozesuaren (EAP) azken fasea: Ebaluazioa
• Erizain laguntzaileak betetzen duen dokumentua: Bizi Konstateak
• Behatzea, hurrengo faseari dagokionez: Balorazioa
• Gaixoari aurkitutako arazoak zehaztea: Diagnostikoa
• Gaixoaren ospitaleratzea: Programaturikoa
• Erizain laguntzailearen eginkizuna: Planifikazio etaparen ondoren
• Erizain laguntzaileak fase honetan burutzen du: Gauzatzea
• Historia klinikoa: Medikuak bakarrik idazten du
• EAPri erantzuna emateko: Zainketak burutzeko metodoa
• Helburuak lortzeko burutzen dena: Ekintza Plana
• Arazoaren identifikazioa: Diagnostikoa
• Infekzio nosokomialak ekiditeko: Aurreko kasu guztiak
• Eboluzio fasean kontuan hartu

Elastikotasuna (Prezioarekiko)

Neurtzen du: eskatutako kantitatea zenbat aldatzen den, eskarian eragiten duten faktoreen aldaketen arabera.

Prezio-elastikotasunaren definizioa

Prezio-elastikotasunak neurtzen du ondasun baten prezioa aldatzean eskatutako ondasun-kantitatea zenbat aldatzen den.

Formula: E_p (prezio-elastikotasuna) = Eskatutako kantitatearen aldaketa (%) / Prezioaren aldaketa (%)

Merkatu Baldintzen Aldaketak

Ordezkapen eta Errenta Efektuak

Produktuen eta zerbitzuen prezioa igotzen denean, kontsumitzaileek eskatzen duten kopurua jaisten da. Hori azaltzeko bi arrazoi daude:

Ordezkapen efektua

Alde batetik, produktu baten prezioa igotzen bada, haren ordez erlatiboki merkeagoa den beste ondasun bat erosiko genuke.

Adibidez: Laranjak erosten...

TSARISMOA: sistema politiko bat errusian emandakoa. Emperadorea tsar. Sistema absolutistaren antzekoa, herrialdeko ekonomia atzeratzen zuen, nekazaritzan oinarrituz.

Torlojuak eta Hariztatze Teknikak

Zulatzerakoan kontuan hartu: Zulatu beharreko materiala // Broka kalibrea // Abiadura

Haria: Kanpokoa (torlojua) // Barrukoa (azkoina)

Eginkizuna: Elementuak bateratu eta mugimendua transformatu

Sailkapena: Sarrera kopuruaren arabera: 1 edo gehiago

Bira norabidea: Eskuina (elementuak batzeko) eta batzuetan ezkerra

Hariaren formaren arabera: Triangularrak // Biribilak // Karratuak

Torlojua:

• Burua: Bakoitzak bere forma
• Lepoa
• Haria
• Gailurra
• Filetea
• Hondoa

Neurriak: Kanpo diametroa // Barne diametroa // Pasoa // Altuera/Sakonera // Flankoen angelua.

Sistemak:

• Metrikoa: Ezaugarriak: Kanpoko diametroa izendatua eta pasoa milimetrotan
• Withworth (Ingelesak): Pulgadetan
• Gas hariak
• Seller Roskatxapa

Torlojuen identifikazioa: Kanpo diametroa...

Higiene Pertsonaleko Teknikak

Higiene pertsonala aplikatzeko teknikak: Pazientearen ezaugarriak jakin (mendekotasuna badu, adibidez). Intimitatea babestu (kortinak, leihoak eta ateak itxi, dauden pertsonak atera). Aseo materiala prestatu eta gelan sartu. Higienea egingo dugun gorputz atala soilik utzi agerian. Segurtasun neurriak mantendu. Korrontea ekidin eta tenperatura mantendu. pH neutroko xaboiak erabili pHa mantentzeko. Ura 36-38 ºC-tan. Garbienetik zikinetara (goitik behera) garbitu, sonda eta sueroak kontuan hartuta.

Oheko Higienea: Materiala

• Eskularruak
• 2 ontzi (palangana)
• Esponja
• Eskuohial ertaina eta txikia
• Gasa edo konpresa
• Pijama
• Krema
• Oheko arropa garbia
• Arropa zikinaren saskia
• Orrazia

Diabetes Mellitus

Diabetes Mellitus (DM) trastorno metaboliko...