Zientzia: Materia, Propietateak, Magnitudeak eta Teoriak
Zientzia: Definizioa eta Adarrak
Zientzia behaketaren, esperimentazioaren eta arrazoiketaren bidez munduari buruz lortutako ezagutza multzoa da. Honako adar nagusi hauek bereizten dira:
- Fisika: Materiaren berezko izaera aldatu gabe, materian gertatzen diren aldaketak aztertzen dituen zientzia.
- Kimika: Substantzien konposizioa, konbinazioak eta substantzien izaerari berari eragiten dioten aldaketak aztertzen dituen zientzia.
Materiaren Propietateak
Materiaren propietateak orokorrak eta bereizgarriak izan daitezke:
- Propietate orokorrak: Substantzia identifikatzeko baliorik ez dutenak (adibidez, masa, bolumena eta tenperatura).
- Propietate bereizgarriak: Substantzia bakoitzean berezko balioa eta berezia dutenak (adibidez, dentsitatea, urtze-puntua, irakite-puntua, gogortasuna, uretako disolbagarritasuna eta eroankortasuna).
Magnitudeak eta Neurketa
- Magnitudea: Materiaren ezaugarri bat, zenbaki eta unitate batez adieraz daitekeena.
- Neurtzea: Magnitude bat, izaera bereko beste kantitate batekin (unitatea) konparatzea da, zenbat aldiz barnean hartzen duen jakiteko.
Metodo Zientifikoa
Metodo zientifikoa zientziarekin lan egiten duten pertsonek problemak aztertzeko eta egiazko ondorioetara iristeko erabiltzen duten prozedura da. Urrats hauek ditu:
- Behatzea
- Hipotesiak egitea
- Esperimentatzea
- Emaitzak aztertzea
- Ondorioak ateratzea
- Emaitzak argitaratzea
Gasen Propietateak eta Tenperatura
Gas batek eragiten duen presioa, hura barruan duen ontziaren bolumenaren eta tenperaturaren araberakoa da. Gasen partikulak oso txikiak dira eta etengabe mugitzen ari dira. Gasek bolumen guztia hartzen dute, eta hormei presioa egiten diete (hormen kontrako talkek sortzen dute presioa). Partikulak zenbat eta arinago mugitu, orduan eta tenperatura altuagoa izango dute.
Tenperatura Kelvin eskalan neurtzen da, zero absolutuan hasten dena; tenperatura horretan gasen partikulak ez dira higitzen. Hau da tenperaturarik baxuena (-273,15 °C).
Materiaren Egoerak
Materia agregazio-egoeraren arabera, partikulen lotura-maila handiagoa ala txikiagoa izan daiteke. Egoera zein den, partikulak askatasun handiagoz mugi daitezke. Zenbat eta arinago higitu, orduan eta tenperatura altuagoa izango dute.
Disolbagarritasuna
Substantzien disolbagarritasuna disolbatzaile jakin batean disolba daitekeen gehieneko solutu kantitatea da.
- Disoluzio diluitua: Disolbatzaile kantitatearekin alderatuz, solutu gutxi duen disoluzioa.
- Disoluzio kontzentratua: Disolbatzaile kantitatearekin alderatuz, solutu asko duen disoluzioa.
- Disoluzio asea: Solutu gehiago hartu ezin duen disoluzioa.
Solidoen disolbagarritasuna: Orokorrean, handitu egiten da tenperaturak gora egin ahala (salbuespenak badaude).
Gasen disolbagarritasuna: Solidoetan ez bezala, tenperaturak gora egin ahala, txikitu egiten da gasek likidoetan duten disolbagarritasuna.
Daltonen Teoria Atomikoa
Daltonen teoriaren arabera:
- Materia atomoz osaturik dago, partikula zatiezin eta suntsiezinez.
- Elementu kimiko baten atomo guztiek masa eta propietate berberak dituzte, eta beste edozein elementuaren atomoen desberdinak dira.
- Konposatuak zenbait elementuren atomoak konbinatuz sortzen dira.
- Elementuen atomoak hainbat modutan konbina daitezke konposatuak osatzeko, eta konbinazio aniztasun horren ondorioz, konposatu asko sortzen dira.