Ingelesa ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Proletarioen Sorrera

Langileriaren hiru alderdiak

Langile klasea hiru kategoria nagusitan banatzen zen:

• Artisauak: Hirietako artisau-lanetan ziharduten, korporazioari eta tradizioei hertsiki lotuta.
• Etxeko langileak: Fabrikatzaile handiek lehengaia eskuratu eta, landu ondoren, produktu bukatua jasotzen zieten, hutsaren hurrengoa ordainduta.
• Fabriketako langileak: Beren lan indarra besterik ez zuten eta enpresa-arautegi zorrotzak bete behar zituzten.

Bizi-baldintza eskasak

Patroiak ahalik eta soldata murritzenak ordaintzen saiatzen ziren. Gasezko argiztapenari esker, lanaldia luzatu egin zen. Bizitokiak meategi eta fabriketatik gertu zeuden.

Langileek gaixotasunari, istripuei eta delinkuentziari aurre egin behar zieten. Ordena publikoa haustearen susmagarri...

Trenbidearen Garapena Espainian XIX. Mendean

XIX. mendean, garraioa itsas garraioan oinarritua zegoen, baina, mendearen erdialdetik aurrera, lurrezko garraioa (trenbideak) eraikitzen hasi ziren. Eraikuntza Europarekin konparatuz beranduago izan zen, baina Mediterraneo guztian antzera gertatu zen. Espainiak eraiki zuen lehenengo linea Cuban izan zen, kolonia batean, 1833. urtean. Penintsulan, lehen linea mendearen erdialdea baino pixka bat lehenago eraiki zen: Madril-Aranjuez, Bartzelona-Mataró, Gijón-Langreo (guztien artean ez ziren 500 km-tara iristen).

Progresisten Garaia eta Trenbidearen Legea

Progresistak agintera iritsi zirenean, ekonomia garatu nahi zuten, eta, horretarako, trenbidearen legea eman zuten. Lege honek eraikuntzan izugarrizko...

XIX. Mendeko Euskalari Garrantzitsuena: Louis Lucien Bonaparte

Zein izan zen XIX. mendean kanpotik etorritako euskalaririk azpimarragarriena?

XIX. mendean zehar atzerritik etorritako euskalaririk aipagarriena Louis Lucien Bonaparte izan zen. Euskalkien lehen sailkapen zientifikoa egin zuen, eta haren lanei esker, euskal gramatikak, filologiak, dialektologiak, bibliografiak, literaturak, testu zaharren argitalpenak eta beste hainbat arlok aurrerapauso handiak eman zituzten.

Euskal Idazle Erlijiosoen Erreakzioa XIX. Mendearen Hasieran

Zer erreakzio izan zuten euskal idazle erlijiosoek kanpotik zetozen ideia berrien aurrean?

XIX. mendea gatazka, gerra, borroka eta altxamenduen garaia izan zen. Konbentzio Gerraren aurreko azken hamarkadan (1793-1795)...

Hierarkiaren Printzipioa: Egituraren diseinuan arazorik egon ez dadin, lanpostuak atal arduradun baten menpe banatzeko dagoen modu bat da. Honetan, hierarkian gora egin ahala, aginpidea areagotu egiten da; gero eta gorago, ordu eta botere gehiago. Printzipio hau aurrera eraman ahal izateko, logikoki, lanpostua diseinatu eta atalean banatua egon behar du.

Departamentalizazioa: Lanpostuen taldekatzeari deritzo. Lanpostuak finkatu ondoren, lanpostu horiek goi unitate, talde edo sailetan biltzen dira, zuzendaritzako kide batek talde hori zuzenduz, betiere. Sailkatze hori egiterakoan, zuzendari batek aginduko duen departamentu horiek egiterakoan, hainbat irizpide har daitezke kontuan: produktu ugari, produktu bat, produktu ezberdinak... ekoizten...

Soluzioak Krisialdiari Aurre Egiteko

Hooverren Liberalismoa

Estatu Batuetan, Estatuaren interbentzionismoaren guztiz kontra agertu zen Herbert Clark Hoover presidente errepublikanoa, erabateko konfiantza baitzuen merkatu librearen legeetan. Krisiaren handitasunak gainditurik, 1932an hauteskundeak galdu zituen Hooverrek, eta Franklin Delano Roosevelt demokratak irabazi zituen.

Herbert C. Hoover Alderdi Errepublikanoko kidea zen. Haren agintaldian gertatu zen kraxa. Bukatu zenean, «oparotasuna oso-oso gertu zela» jakinarazi zuen.

Roosevelt presidenteak (1882-1945) 1932ko hauteskundeak irabazi zituen, eta berriz ere hautatu zuten 1936an, 1940an eta 1944an.

Estatu Batuak: New Deal

«Roosevelten Ehun Egunetan», erreforma programa bat antolatu zuen...

I. Hazkunde Ekonomiko Modernoaren Garaia: XIX. mendean, mundua hiru zatitan banatzen zen diru-sarreren arabera: altuak (1.300 milioi biztanle), ertainak (4.900 milioi) eta baxuak (800 milioi). Egoera hau duela bi mende ez zen existitzen. 1750ean, Industria Iraultza eta hazkunde ekonomiko modernoa hasi baino lehen, mundu osoa antzekoa zen, pobrea. Bizirauteko oinarria nekazaritza zen. Industria Iraultzarekin, zenbait herrialdek BPG per capita hazkunde sostengatua izan zuten, ondorioz: biztanleria landa-eremutik hirietara mugitu zen, nekazaritza produktiboagoa bihurtu zen eta industria modernoa sortu zen, teknologia berrietan oinarrituta. Hazkunde ekonomiko modernoa berria da historian, lehen ez baitzegoen garapen ekonomiko sostengatuaren ideiarik....

Kirmen Uribe da narratzailea, nere amak kontatutakoaren arabera eta berak urresti-letamendi familiei buruz bilatu duen informazio eta datuen arabera azaltzen du.

urtea: Bellyako Jauregian

Jaiak ospatzen ari zirela bertan ezagutu ziren, Karmele, erizain ondarrotarra, dantzariz jantzita zebilen eta Txomin, musikaria zenez, tronpeta jotzen egon zen festan.

Txomin eta Elond Band

Txomin txikia zenean, bere aita etxetik joan zenez eta bere ama okindegi berean lan egiten zegoenez, bera arduratu behar zen bere anaiei eta alabei zaintzen. Elond Band izeneko musika taldean egon zen tronpetajole moduan.

Paris eta Caracas

1927. urtean, Elond Band-eko beste kideekin batera New Yorkera joan zen, eta han, txapelketa batean tronpeta bat irabazi zuen, bere bizitza...

10. TESTUA

Sarrera. Testu hau publikoa da, argitaratua izan baitzen, eta era berean literarioa da, idazle baten eleberriko zati bat delako, V. Blasco Ibáñez idazle valentziarrarena, alegia. Egilea meategietako meatzari eta langileen bizimodua nolakoa zen orokorrean kontatzen du. Hau da, errealitatea du oinarri nobelak, eta horretarako, meatzari anonimoak dira nagusi testua idazterakoan. Vicentek pertsona arrunten bizimoduak deskribatu zituen: hirikoa, landa-eremukoa eta baita gerran egon zirenak ere, haien esperientzia hain zuzen.

Esan beharra dago valentziar honek kezka sozialak zituela, eta arrazoi honengatik testuan gizarte edukia da nagusi. Argitaratzen zituen lanetan beti garai hartako gai sozialak azaltzen zituen, eta testu hau horren...

Autarkiaren Ondorioak (1939-1959)

Autarkiak, hau da, ekonomiaren norberaren baliabideetan oinarritzeak, ondorio nabarmenak izan zituen Espainian:

• Europako merkatua oztopatu zen, baliabideak urriak ziren eta boteredunek soilik zituzten onurak.
• Bizi-maila eta errenta per capita jaitsi ziren.
• Gosetea eta elikagai-urritasuna nagusitu ziren, eta merkatu beltzak gora egin zuen, ustelkeria areagotuz.
• Oinarrizko produktuen hornikuntza minimoa zen.
• Nekazaritza atzeratuta zegoen eta industriak lehengaien eta teknologiaren hornikuntza oztopatuta zeukan.
• Inflazioa eta merkataritza-defizita handitu ziren.

1973ko Krisia

Prezioen eta langabeziaren igoerak, atzerriarekiko independentzia elektrikoaren faltak eta esportazioen nahiz turismoaren jaitsierak eragin handia...