Lehen hezkuntza mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

PRESAKA

-Mikel Peruana Ansa-. 2003an kaleratuta “eguerdiz hizketan” poema liburuan (hau izan zen bere lehen obra). Lehen aldiz, gure adinarekin Urruzuno lehiaketarako idatzi zuen. Informatika ikasketak hasi zituen, kazetaritza utzita. 2013an, “Su Zelaiak” obrarekin Euskadi Saria irabazi. Sariari uko egin zion (300.000€). Lan honek Euskaldunek Frantzian zuen mundu gerran bizitako bizimodua. Desamodioa. Bere bikoteak utzi egiten diola azaltzen du eta triste dagoela. Bertso librea.

Bertso librea. Antolatuta daude (esaldi luzea+esaldi laburra). Laburretan=dramatismoa. Metafora prakak dira= galdutako amodioa sinbolizatuz. Metafora modernoa prakek bikotearen harreman sexualari erreferentzia. Lehen 3 ataletan islatutakoa= tristura. Azken atalean=

4. Gaia/5 - 5. Ahozko Komunikazioaren Irakaskuntza Lehen Hezkuntzako Hasierako Kurtsoetan: Testuak eta Ahozko Diskurtsoak

Ahozko Komunikazioaren Irakaskuntza Lehen Hezkuntzan

Ahozkotasuna garrantzi handikoa da hezkuntzan eta ikasleen garapenean. Bizirik dagoen hizkuntza delako, ideolektoak eta soziolektoak agertzen direlako, eta horrek adierazpen ahalmen handia eskatzen duelako. 1940. hamarkada arte, ahozko komunikazio egokia lortzeko, hizkuntza idatzia oinarritzat hartzen zuten, "egitea idazten den bezala hitz egitea da" esaldia oinarri hartuta. Gaur egun, diskurtsoaren ikerketaren ondoren, hitz egiteak eta idazteak oinarri beretik datozela baieztatzen da; baina bakoitzak bere ezaugarri diskurtsiboak ditu.

Hauek dira bi arloen ezaugarriak:

• Hitz

Bertsolaritzaren Lehen Urratsak (XIX. Mendea)

Bertsolaritza XIX. mendetik aurrera garatu zen Euskal Herrian, nahiz eta lurralde guztietan indar berbera izan ez bazuen ere. Gipuzkoan sortu ziren bertsolari ezagunenak, bertsoetan orduko gerrak eta gatazkak gai moduan hartuta (frantsesen aurkako gerrak, adibidez).

Kanta-paperen bidez zabaldutako bertsoak modan jarri ziren, garai hartako gertakari eta albisteak jakinarazteko modu aproposa zelako.

Bertsolari ospetsuak eta haien lanak

XIX. mendeko bertsolari zaharrenen artean, Xenpelar errenteriarra da ospetsuena, eta bere bertso sorta askok bizirik diraute euskal kantutegian:

• Betroiarenak
• Pasaiako zezenarenak

Estimazio izugarria lortu zuten gure artean Jose M.ª Iparragirrek ere, honako bertso sortekin:...

Bitoriano Gandiaga: "Elorri" (inpresio-kreazioa). Arazoen larri-mina nabari. Terka erakutsi: (errealitate/amets). "Hiru gizon bakarkako" (sinbolo apurtu). Oteiza lanean ari zenean. Hitza harri. Poesia biribil + biluzi. Hiriaren erasoa, denak elkarrekin egon eta bakarrik sentitu. Arresti nabari olerki-sozialetan. Gai eta moldeak gerra aurrekoak.

Juan Maria Lekuona: (3 poema-liburu) "Muga-beroak": bilakaera, herenegun/mundua gaur/hondarrean idatzita. "Ilargiaren eskolan" idazteko modua aurkitu. Dekorazio olerkia, koherentziarik ez. "Mimodramak eta ikaroak" keinuzko adierazpena. Oteiza eta Barandiaranen aztarnak. Euskal hizkuntzan, kulturan, politikan gorabeheren berri.

Azken aldiko euskal olerkigintza: Gizarte zibila indartu. Euskal literatura...

Euskal Literaturaren Egile eta Lan Garrantzitsuak

1. Galdera: Hamabost egun Urgainen - Euskarazko Lehen Polizia-Nobela

Euskarazko lehen polizia-nobela idazteaz gain, kulturari eta hezkuntzari ekarpen zabala egin zion. Hamabost egun Urgainen eleberria hilketa baten ikerketari buruzkoa da. Detektibe bat ikerketa bat egiten ari da, neskatxo bat hil dutelako. Pertsonak elkarrizketak egiten ari dira, eta bada ustekabeko amaiera guztiz integratzailea. Euskara bizia eta jatorra da, erraz ulertzeko modukoa, hizkera arautu gabea.

2. Galdera: Arantzaren Ipuina - Zergatik Panpo?

Egun batean gertatzen zaizkion gatazkak kontatzen dira: ama abandonatu baten pentsamenduak, sentimenduak eta gogoak. Lanaren ekarpena bi alderditan banatzen da: alde batetik, narrazio...

2.perts: Nor=zu zaitez. Nor nori=zu niri zakizkit. Nor-nork=zuk ezazu. Nor-nori-nork=zuk iezadazu

Euskarazko Bikoizketen Analisia

Lippi-Green eta Azaden Ameriketako filmen analisia kontuan hartuta, nabarmendu behar dugu euskaraz ezagutzen ditugun marrazki bizidunen bikoizketak euskara estandarrean mintzatzen direla. Oso arraroa da dialektoren bat nabaritzea Ameriketako filmekin konparatuz, ETBko kateetan (ETB1 eta ETB3 normalean) bereziki ematen diren marrazkiak denek erraz ulertzeko moldatuak daudelako. Nahiz eta dialektorik ez entzun, noizbehinka azenturen bat nabari daiteke. Bestetik, hikaren erabilera gehiago antzeman daiteke.

Adibideak: One Piece eta Doraemon

Doraemon telesaian, dialektoan hitz egiten duen pertsonaia aurki dezakegu (Erraldoi). Baina seguruenik, itzulegilearen mintzatzeko era izango da eta ez gidoi kontu bat.

Bikoizketaren

BERNARDO ATXAGA: Biografia

Errealismoa: Mugimendu Literarioa

1850etik aurrera mugimendu berri bat sortu zen, prosaren munduan nagusitu zena: errealismoa. Aldaketa honen oinarrian daude urte horietan gertatu ziren gizarte-aldaketak, korronte filosofiko berriak eta zientzian nahiz teknologian hedatu ziren aurrerapenak.

Errealismoaren Ezaugarriak

XIX. mendearen bigarren erdialdeko arkitektura, musika eta pintura baldintzatu zituen. 1850etik 1870era izan zuen mugimendu honek indarrik handiena.

1. Zehaztasuna: Analisi zientifikoa.

2. Behaketa irudimenaren gainetik: Hizkuntza-erregistro desberdinak.

3. Jarrera salatzailea: Gizarte-egoera salatu nahi dute. Hiri industrial berrietako bizi-baldintzak aurkezten dituzte. Dirua, boterea eta arazo politikoak dira nobeletako gaiak.

4. Sinesgarritasuna: