Ahozko Komunikazioa Lehen Hezkuntzan
4. Gaia/5 - 5. Ahozko Komunikazioaren Irakaskuntza Lehen Hezkuntzako Hasierako Kurtsoetan: Testuak eta Ahozko Diskurtsoak
Ahozko Komunikazioaren Irakaskuntza Lehen Hezkuntzan
Ahozkotasuna garrantzi handikoa da hezkuntzan eta ikasleen garapenean. Bizirik dagoen hizkuntza delako, ideolektoak eta soziolektoak agertzen direlako, eta horrek adierazpen ahalmen handia eskatzen duelako. 1940. hamarkada arte, ahozko komunikazio egokia lortzeko, hizkuntza idatzia oinarritzat hartzen zuten, "egitea idazten den bezala hitz egitea da" esaldia oinarri hartuta. Gaur egun, diskurtsoaren ikerketaren ondoren, hitz egiteak eta idazteak oinarri beretik datozela baieztatzen da; baina bakoitzak bere ezaugarri diskurtsiboak ditu.
Hauek dira bi arloen ezaugarriak:
- Hitz egitea: esaldi motzak, esaldi laburrak, deiktikoak...
- Idaztea: ideiak trinkoak, esaldi luzeak, edukia egituratua, zuzentasuna...
Bien artean bi ezberdintasun mota daude:
- Testualak:
- Ahozkoa: modu dialektalak nagusi, etenak, digresioak, betegarriak, errepikapenak, akats linguistikoak...
- Idatzizkoa: batuko formak nagusi, ideiak ordenatuta, errepikapenik ez, norberak egituratzen du testua, hizkuntza zuzena gramatikaren aldetik...
- Kontestualak:
- Ahozkoa: entzuteko, bat-batekoa, kodeek eragin handia, solaskideak aurrez aurre...
- Idatzizkoa: ikusteko, landuagoa, diferitua, testuingurua eraiki beharra dago...
Ahozkotasuna lege batzuen menpe jartzea ezinezkoa da, aniztasun handia eta etengabeko progresioa baitaude. Haurrek, hitz egiteko, hiru fase nagusi igarotzen dituzte: ikaste-garaia, isiltasunekoa eta berriz hitz egiten hastekoa (faktore emozionalak garrantzia dute); eta sarrien erabiltzen den ahozko testua elkarrizketa da.
Testuak eta Ahozko Diskurtsoak
Tradizionalki, testu idatziak izan dira kontuan hartuak, baina orain, pixkanaka, konpetentzia komunikatiboari garrantzi gehiago ematen ari zaio. Sortzen den feedback-ak gaitasun linguistikoa eta diskurtsiboa aberasten du edozein erregistrotan. Komunikazioa ez da "gauza" bat, "ekintza" bat baizik, gaitasun komunikatiboa garatzen laguntzen duena (Hymes, 1971). Beraz, ekintza da hizketaren interakzioko helburua.
Pragmatika: testuinguru jakin batean, hizketa burutzeko modua. Interakzioa ezberdina da ekintza bakoitzean. Adierazpen guztiek hiru ekintza mota dituzte:
- Lokuzioa: elkarrizketan bertan esaten dena.
- Elokuzioa: lokuzioaren edo hitzen atzean zabaldu nahi den mezua.
- Perlokuzioa: esandakoarekin lortu nahi den emaitza edo eragina.
Ekintzen izaera kontuan hartuta, bost mota bereizten dira:
- Asertiboak: baieztatzea, deskribatzea, informatzea, definitzea...
- Direktiboak: agintzea, eskatzea, gonbidatzea...
- Komisiboak: zin egin, apostua egin, agintzea (promesa egitea), onestea...
- Adierazkorrak: diosalak egin, agurtzea, poza adieraztea, zoriontzea, deitoratzea...
- Deklaratiboak: kondenatzea, erabakitzea, irizpena ematea...
Egunerokotasunean, bi elkarrizketa mota bereizten dira (Gillian Brown eta George Yule):
- Interakzionalak: entzuleari zuzendutako gaineko gaien errutinak, ez oso sakonak, hiztegi xumea. Haurrengan garrantzi handia dute, solastatzen hasteko eta gaitasunak garatzeko.
- Transakzionalak: intentzio bat dago atzean, mezu sakonagoa, hiztegi bereziagoa eta zehatzagoa. Haurrek erabiltzea garrantzitsua da sormena, irudimena, azalpena eta enpatia garatzeko.