Oposizioak mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Isabel II.aren erregealdia (1843-1868)

1843ko azaroan, Espartero erbesteratu ostean, Isabel II.ak adin nagusitasuna eskuratu zuen 13 urterekin.

Hamarkada moderatua (1844-1854)

Lehen hamarkadan, Ramón María Narváez izan zen pertsonaia nagusia. Moderatuek kontrola eta ordena lortzeko prentsaren zentsura erabili zuten, eta 1844an Guardia Zibila sortu zuten. 1845eko Konstituzioa eman zen. 1846-1849 bitartean, Kataluniako eta Levanteko gerrillak Bigarren Gerra Karlista gisa kontsideratzen dira. 1851n, Bravo Murilloren gobernuan, Vatikanoarekin konkordatua sinatu zen, Mendizabalen desamortizazioa onartuz, baina hezkuntzaren kontrola berreskuratuz.

Biurteko progresista (1854-1856)

1854ko ekainean, Leopoldo O'Donnellek buruturiko Vicálvaroko altxamenduaren...

Fernando VII.aren Agintaldia (1814-1833)

Valençayko Itunaren ondoren, 1813an, Napoleonek Espainiako erregetza aitortu zion Fernando VII.ari. Haren erregealdia hainbat fasetan banatu zen.

Seiurteko Absolutista (1814-1820)

Espainian Fernando VII.aren eskutik absolutismoa berriro ezarri zen garaian, Europako gainerako herrialdeetan berrezarkuntza absolutista nagusitu zen.

Gorteetako diputatuen heren batek, joera absolutistakoak zirenak, Pertsiarren Manifestua deiturikoa sinatu zuten. Bertan, gobernu absolutua aldarrikatzen zuten. Herriaren zati baten eta, bereziki, kleroaren eta lur-jabeen laguntzarekin, Fernando VII.ak estatu-kolpea eman zuen 1814ko maiatzaren 4an. Horren ondorioz, Konstituzioa eta Cadizko Gorteek prestatutako lege liberal guztiak...

Gizarte ekintza Errenazimenduan (XV-XVI. mendeak)

Errenazimenduak aurrerapen ekonomiko berria, gizarte-talde berriak eta munduaren ikuskera praktikoago eta arrazionalagoa ekarri zituen.

Pobreziari buruzko jarrerak Espainian

Pobreziak arazoak sortu zituen hirietan, eta batzuek eskaleen kontrako neurriak hartu zituzten, ospitaleak zentralizatuz:

• Domingo de Soto: Erdi Aroko tradizioari eutsi zion. Eskaleen askatasuna errebindikatu zuen, pobre izatea ez zela lotsagarria argudiatuz; pobreak ez ziren nahi zutelako, lan egiteko tresnarik edo prestakuntzarik ez zutelako baizik.
• Juan de Robles: Pobreen zaintza administrazio publikoaren mende egon behar zela defendatu zuen. Administrazioak eskekotasuna desagerrarazi behar zuen laguntzaren bidez, ez errepresioaren

Sarrera eta Testuingurua

Testua erreginak eta Espainiako Garapen Ministroak sinatu zuten, eta Gobernu liberal aurrerakoiak Espainiako Gorteen aurrean aurkeztu zuen legea, liberalismo ekonomikoa bultzatzeko egin ziren lege gehienak bezala.

Lege honek ezaugarri hauek ditu:

• Izaera juridikoa: Lehen mailakoa, zuzena eta publikoa da, lege bat delako eta Gaceta de Madrid egunkarian argitaratu zutelako ekainaren 6an. Trenbidea arautzen du.
• Eduki ekonomikoa: Aurreko garapenak bultzatzen zituen.
• Eduki politikoa: Monarkia liberala egonkortzen laguntzen du.

Espainia iraultza burgesaren barnean zegoen, baina herrialde azpigaratua zen. Industria Iraultza aurrera eramateko, burgesek ezinbestekotzat ikusten zuten trenbide sarearen eraikuntza, pertsonak eta lehengaiak...

Testua: Kokapena

Lehen mailako testu juridikoa da, 1855eko Trenbidearen Legearen artikulu batzuk azaltzen dituena. Isabel II.aren garaian aldarrikatutako testua da, dirua dutenei zuzendua, trenbidearen garapenerako beharrezko kapitala lortzeko helburuarekin. Ekainaren 3an aldarrikatu eta 6an argitaratu zen.

Analisia: Ideia nagusiak

• Estatuaren baimena: Trenbidearen eraikuntza estatuarentzat estrategikoa zen; gobernuak erabakitzen zituen lerroak.
• Laguntzak eta erraztasunak: Gobernuak abantailak eman zizkien konpainiei kapitala bermatzeko, eraikuntzarako eta martxan jartzeko. Enpresek ondasunak inportatzeko aukera izan zuten.
• Zabalera: Trenbidearen zabalera 1,80 metrotan zehaztu zen (Europako 1,43 metroen aldean). Bi hipotesi daude: frantsesen inbasio

1. Joaquin Costa

Testu mota: Lehen mailako testu narratzaile publikoa. Egilea: Joaquín Costa, legegizon, irakasle eta ekonomiako liburuen idazlea, Berrezarkuntzaren aitzindaria. Hartzailea: Publikoa. Data: 1901.

Ideia nagusia: Jauntxokeriaren deskribapena eta kritika. Bi azpi-ideia nabarmentzen dira: Berrezarkuntzaren hauteskunde-sistemaren hiru atalak (primateak, gobernadore zibilak eta jauntxoak) eta demokrazian dituen ondorio kaltegarriak.

2. Echevarria

Testu mota: Lehen mailako testu publiko eta narratzailea. Egilea: Federico Echevarria, enpresari bilbotarra, Bilboko Labe Garaien sortzailea eta zinegotzi kontserbadorea. Hartzailea: Publikoa, bereziki Espainiako Gobernua. Data: 1893.

Ideia nagusia: Babes-legeen beharra. Echevarriak librekanbismoaren...

Langileen Gatazkak

Eusko Jaurlaritza erbesteratuak, frankisten oposizioa zuzentzen zuenak, 1947an deitutako grebek milaka atxilotu eragin zituzten. 50eko hamarkadan, grebak ugarituz joan ziren.

Oposizioa

Euskal nazionalismoa diktadorearen oposizio nagusi bilakatu zen. EAJk oposizioaren lidergoa hartu nahi ez izateak ETA bezalako beste erakunde batzuen sorrera eragin zuen. Comisiones Obreras (CCOO) lan handia egin zuen bai frankismoaren aurka, bai langileen alde. Gainera, Vatikano II. Kontziliotik, zenbait talde katoliko Frankoren aurkako jarrerak erakusten hasi ziren. Hala, langileen aldeko lana egin zuten apaiz talde batzuk ere sortu ziren.

Erregimenaren aurkako borrokaren hasiera

Langileen baldintza kaxkarrak hobetzea xede zuten langile mugimenduaren...

Euskal Herriko Industrializazio Modernoa

Industrializazio modernoa 19. mendean garatu zen Euskal Herrian, Bilboko inguruetan. Industrializazio tradizionala oso indartsua zen, lanbide tradizionalek trebakuntza handia zuten, eta ondorioz, industrializazio modernoaren teknikak egokitzea errazagoa izan zen.

Bizkaiko Meategien Ustiapena

Bilboko itsasadarraren ezkerraldean meategiak zeuden kokatuta, eta bertatik burdina ateratzea erraza zen. Meategiak zulo txikiak ziren, eta burdina hiru lekutan pilatzen zen: Bilbon, Somorrostron eta Galdames-Sopuetan. Hirurak kostaldetik gertu zeuden; ondorioz, itsasontziak kargatzeko eta garraiatzeko erraztasun handiak zituzten. Meategi gehienak arroba modukoak ziren, eta meatzari gehienak aire zabalean egiten zuten...

Estatua eta Nazioa

Estatua lurralde batean bizi diren pertsonak antolatzeko eta gobernatzeko aginpidea duen erakunde politikoa da.

Estatua osatzen duten elementuak

• Lurraldea: Estatua kontrolatzen duen lur-eremua (lehorraldea, aire-espazioa eta barne-urak). Historian zehar aldatu egin dira.
• Biztanleria: Estatuak bere lurraldeko biztanleriaren gainean du aginpidea. Hauteskundeen bidez erabaki dezakegu nork gobernatuko duen.
• Boterea: Estatu bakoitzak bere lurraldearen eta bertan bizi diren pertsonen gaineko boterea du.

Nazioa nortasun-ezaugarri bereziak (hizkuntza, kultura, historia...) dituzten pertsonen multzoa da. Batzuetan, nazioa eta estatua bat datoz.

Lurraldearen antolakuntza

Estatu guztiek antolatzen dute beren lurraldea. Hiriburua aukeratzea...

Berrezarkuntzaren Erregimenaren Aurkako Mugimenduak

Karlismoa

Foruzaleak ziren nagusiki.

Errepublikanismoa

• Posibilistak
• Batasun Errepublikanoa
• Alderdi Errepublikano Erradikala
• Alderdi Errepublikano Federala

Langile Mugimendua

• Anarkismoa: Espainiako Lurraldeko Langile Federazioa (FTRE).
• Sozialismoa: 1879an Pablo Iglesiasek Espainiako Langile Alderdi Sozialista (PSOE) sortu zuen, eta Langileen Batasun Orokorra (UGT) sindikatua ere bai.

Nazionalismoak

• Katalunian: Centre Català (1882), Unió Catalanista eta Manresako Oinarriak.
• Euskal Herrian: Sabino Aranak Eusko Alderdi Jeltzalea (EAJ) sortu zuen 1895ean.

Cánovasen Sistemaren Krisia eta Erregenerazionismoa

Cánovasen sistemak krisia pairatu zuen. Erregenerazionismoa sortu zen, Joaquín Costa figura nabarmena...