Batxilergoa mailako Gizarte zientziak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Komunikazioa: igorleak hartzaileari, kanal baten bitartez, biek ezagutzen duten kodea erabiliz mezu bat bidaltzea da.

Kodifikatzea: Igorleak mezu bat bidaltzea kode eta kanal batean hartzaileari.

Deskodifikatzea: Hartzaileak igorlearen mezua jasotzea kodea eta kanala jakinik.

Komunikazioa eta Lengoaia: Gizakiak, kode bat baina gehiagogaratu ditu, baina guztietatik eraginkorrena ahozko komunikazioa da (igorlea, hartzailea, kanala eta kodea).

Asmo Komunikatiboa: Igorle batek, beti izango du xederen bat aukeratu duen hartzaileari zuzentzerakoan. Xedeaz hitz egiten denean, elementu partehartzaile guztiak kontuan hartuz egiten dela eta hizkuntzaren funtzioei dagokienetan, berriz, komunikazio elementu bakar batean oinarrituz ari garela. Hemendik hizkuntzaren...

Demokrazia

Demokrazia talde edo erakunde bateko kide guztien iritzia berdintasunez kontuan hartzen dituen erabakitzeko modu kolektiboa da. Etimologiaz, "herriaren aginpidea" adierazten du. Antzinako Greziako polisetan sortu zen demokrazia, non herritar guztiek polis edo hiriaren gobernuari buruz erabakitzen zuten. Hala, demokraziak herritar guztiek askatasunez estatuaren edo beste erakunde politiko baten gobernuari buruz erabakiak hartzen dituzten erregimen politikoak ere badira. Gaur egun sistema politiko guztiek demokratikotzat dute beren burua. Nolanahi ere, historian zehar eztabaida gogorrak eta liskar handiak izan dira, aurrena eredu horri izatasuna nola eman, eta geroztik arau bidez nola zilegitu erabakitzeko. Demokraziaren bilakaera historikoa...

Unibertsoaren jatorria: teoriak

Unibertsoaren jatorriari buruzko teoriak asko dira. Zientifikoak, Big Bang teoria, eta ez-zientifikoak, besteak beste, Bibliaren, beste erlijioen eta kulturen araberako sorrera-kontakizunak.

Big Bang teoria

Big Bang da unibertsoaren sorreraren teoria zabalena. Teoria honen arabera, unibertsoko materia guztia gune bakar batean bildua zegoen eta duela 13.800 milioi urte inguru eztanda egin zuen. Materia hori unibertsoan zehar zabaldu eta sakabanatu zen. Geroago, materia horretatik galaxiak, izarrak eta planeta-sistemak sortu ziren.

Unibertsoa hedatzen eta hozten joan da. Hoztu ahala, fase-trantsizio kosmologikoak gertatu dira, dentsitate altuko unibertso beroatik, pixkanaka-pixkanaka, gaur egun ikusten dugun unibertsora...

Euskarazko Terminoen Azterketa

Hona hemen euskarazko hainbat termino eta haien definizioak:

• Abaildu: nekatu
• Abaro: babesleku
• abil-uste: abila
• afut1: tantakeriak!
• ahalenetan: alajaina
• aharrausika: aho-zabalka
• Ahurren: eskubarne
• Aiduru: zain
• Aiene: intziri
• aiheru: keinu
• aihuma: aisene
• aihumaka: aineka
• aldaberetara: aldakorra
• aldaera: aldaki
• alderraia: norabide gabekoei
• alkazi: zuhaitza
• amoltsuok: adeitsu
• antzua: elkor
• apika: agian
• Arrakeroak: tranpati
• arranbilaka: trumilka
• arranpak: karranpa
• astalkatu: matazatu
• asunak: osin
• atezu: teinkatasunez
• ausikiaren: hozkada
• autu: solasaldia
• azkon: gezi
• balan: sorta
• baldarragoari: dorpe
• bareak: lasai
• barribidean: auzoa
• Barrunbeez: errai
• Beilariak: zaintzaile
• Berariaz: apropoz
• Bet-betan: bat-batean
• betizua: zaputz
• betokerrarena: begi-oker
• bidasa:

Esplorazioen Garaia: Mundu Berriaren Aurkikuntza

XV. eta XVI. mendeetan europarrek aparteko lurraldeak esploratu zituzten. XV. mendean, europarrek munduaren ezagutza mugatua zuten; oso gauza gutxi zekiten Saharaz hegoaldeko Afrikari buruz, eta ez zekiten Amerika, Ozeania eta Antartika existitzen zirenik ere.

Merkataritza Bide Berrien Bilaketa

Europan oso preziatuak ziren produktu exotikoak, eta bidean barna ekartzen zituzten produktu horiek. Hala ere, 1453an turkiarrek Konstantinopla konkistatu zutenean, Zetaren Bidea etenik geratu zen. Ondorioz, merkatari europarrek bide alternatiboak bilatu behar izan zituzten Asiara iristeko.

Nabigaziorako Tresna eta Teknologia Berriak

Esplorazioak errazteko, hainbat tresna eta mapa garatu ziren:

• Koadrantea: Latitudearen

Decrolyren Pedagogia: Oinarrizko Printzipioak

1. Behaketa

Behaketari dagokionez, haurra objektuekin, izakiekin eta gertaerekin harremanetan jarri behar da. Horretarako ariketa batzuk egiten dira, eta haurrek zentzumen ezberdinez jasoko dituzte naturako elementuak. Gainera, haurrek materiala eskura eduki behar dute. Garrantzitsua da ikasgelan naturako elementuak edukitzea.

Jasotako material ukigarriekin kontaktu zuzeneko ariketak oso baliagarriak dira zentzumenak garatzeko. Horrela, haurren zentzumenekin jolastuz, hauei interesa piztuko zaie eta beren kabuz errealitatea ulertzeko gai izango dira. Kasu hauetan, irakaslearen lana behatzea da.

2. Asoziazioa

Asoziazioari dagokionez, material abstraktuagoak sartzen dira hemen (argazkiak, irakurgaiak.....

1. Sarrera: Gizakiaren konplexutasuna

Izaki bizidunak eta animaliak gara. Baina, gizaki gisa, zenbait bereizgarri ditugu: errealitate konplexu bat dugu eta alderdi desberdin batzuk hartu behar ditugu kontuan:

• Alderdi psikologikoa: Gai gara pentsatzeko, sentitzeko, gogoratzeko eta hunkitzeko.
• Alderdi biologikoa: Izaki bizidun animaliak gara, zehazki primateen barruko Homo sapiens espeziea.
• Alderdi soziala eta kulturala: Ezinbestekoa dugu beste gizaki batzuekin harremanetan egotea, izaki sozialak garelako. Gizartean bizi gara, kultura jakin baten barruan.
• Alderdi pertsonala: Pertsonak gara; pentsatzeaz, sentitzeaz eta erabakitzeaz gain, gure pentsamendu, sentimendu eta erabakiez kontziente ere bagara. Gogoetazko kontzientziarako gaitasuna dugu: gure

Nutrizioaren Oinarriak: Makronutrienteak

Gure organismoak energia eta osasuna mantentzeko behar dituen oinarrizko elementuak:

• Karbohidratoak: Energia-iturriak; organismoak berehalako energia lortzeko erabiltzen ditu.
• Gantzak: Energia-erregulatzaileak.
• Proteinak: Ehunen osagaiak eta defentsa-erregulatzaileak.
• Bitaminak: Energia-erregulatzaileak.

Elikagaien Nutrizio-Balioak

• Kaloria gehien dutenak: Almendrak, txokolatea, gurina, kakahueteak, oliba-olioa, azukrea, gazta koipetsua.
• Kaloria gutxien dutenak: Zainzuriak, espinakak, tomateak, letxuga.
• Proteina gehien dutenak: Oilaskoa, kakahueteak.
• Proteina gutxien dutenak: Oliba-olioa, aranak, eztia, azukrea.
• Karbohidrato gehien dutenak: Azukreak.
• Karbohidrato gutxien dutenak: Aingira, arrautzak, bakailaoa, gurina,

Zientziaren Aplikazioak Eguneroko Bizitzan

Zientziaren aplikazioak hainbat arlotan aurkitzen ditugu:

• Elikagaien industria
• Nekazaritza
• Giza osasuna eta animalien osasuna
• Industria farmazeutikoa eta kosmetika industria

Adibidez: zapatillak, segurtasuna, edo gaixotasunak saihestea.

Higienea eta Oinarrizko Prozedurak

Higienea osasunaren kalterako izan daitezkeen eragileak kontrolatzeko ezagutza, teknika eta jokabideen multzoa da.

Oinarrizko Prozedurak

Higienearen oinarrizko prozedurak hauek dira:

1. Garbiketa: Gainazal bateko zikinkeria kentzen da. Erratzak, aspiradorak eta trapuak erabiltzen dira azalerak garbitzeko, baita ura eta xaboia ere.
2. Desinfekzioa: Mikrobioak ahalik eta neurri handienean ezabatzeko praktika-multzoa da, batik bat gaixotasunak sortzen