Energiaren Oinarriak: Nutrizioa, Fisika eta Iturriak

Nutrizioaren Oinarriak: Makronutrienteak

Gure organismoak energia eta osasuna mantentzeko behar dituen oinarrizko elementuak:

• Karbohidratoak: Energia-iturriak; organismoak berehalako energia lortzeko erabiltzen ditu.
• Gantzak: Energia-erregulatzaileak.
• Proteinak: Ehunen osagaiak eta defentsa-erregulatzaileak.
• Bitaminak: Energia-erregulatzaileak.

Elikagaien Nutrizio-Balioak

• Kaloria gehien dutenak: Almendrak, txokolatea, gurina, kakahueteak, oliba-olioa, azukrea, gazta koipetsua.
• Kaloria gutxien dutenak: Zainzuriak, espinakak, tomateak, letxuga.
• Proteina gehien dutenak: Oilaskoa, kakahueteak.
• Proteina gutxien dutenak: Oliba-olioa, aranak, eztia, azukrea.
• Karbohidrato gehien dutenak: Azukreak.
• Karbohidrato gutxien dutenak: Aingira, arrautzak, bakailaoa, gurina, oliba-olioa, sardina, txerrikia.
• Gantza gehien dutenak: Almendrak.
• Gantza gutxien dutenak: Arana, azukrea, erremolatxa.

Energiaren Fisika: Beroa eta Mekanika

Energiaren Transferentzia

Infusioa eta ontzia hozten doazen bitartean, izotza berotu egiten da. Izotzak energia termikoa hartzen du, infusioak, aldiz, galdu egiten du. Prozesu honetan, bero izeneko energia-transferentzia gertatzen da.

Energia Mekanikoa eta Kontserbazioa

Altuera batean geldirik dagoen gorputz batek energia potentziala (Ep) du, baina energia zinetiko (Ec) zero da. Erortzean, Ep energia zinetiko bihurtzen da. Lurrera iristean, Ep guztiz galdu da eta Ec maximoa da. Ibilbide osoan energia mekanikoa (Em) konstante mantentzen da.

Energiaren Degradazioa

Energia totala kontserbatu egiten da, baina erabiltzerakoan zati bat “galtzen” da, degradatu egiten baita. Hau da, hasierako energia erabiltzen ez dugun beste energia-mota batean eraldatzen da.

Fotosintesia eta Energia-Iturriak

Kloroplastoaren klorofilak eguzkiaren energia erabiltzen du fotosintesiaren bidez elikagai kimikoak sortzeko.

Energia-Iturrien Sailkapena

• Energia-iturri ez-berriztagarriak: Agortzen diren iturriak dira (petrolioa, gas naturala, ikatza, uranioa).
• Energia-iturri berriztagarriak: Agortzen ez diren iturriak (eguzki-energia, eolikoa, geotermikoa, hidroelektrikoa, biomasa eta marea-energia).