Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1. Isurialde Atlantikoa

A) Ezaugarri Fisikoak

Uren banalerroaren iparraldean dauden lurrak hartzen ditu. Inguru fisikoak erliebe malkartsua du, lur lau gutxi eta klima ozeanikoa, prezipitazio ugariekin eta erregularrak urtean zehar.

B) Lurraren Jabetza

Lurraren jabetza baserriaren inguruan antolatzen da, bai bizilekuei dagokienez, bai ustiapenei dagokienez, bi zatitan bananduta, lurraren kalitatearen arabera:

• Lantzeko lurra: Etxetik hurbil dago, uztak eta belarrak landatzeko erabiltzen da.
• Basoa: Partzela txikiagoz osatuta dago, urrunago eta altitude eta aldapa handiagoarekin. Basogintzarako erabiltzen da.

C) Lurraren Erabilera

Lurraren erabilera aldatu egin da industrializazioak nekazaritzari eskulana kendu zionean. Gaur egun, biztanle gutxi ari da...

Nafarroako Baliabide Hidrikoak

Nafarroan gaur egun 10 urtegi daude, eta ur baliabideen %10 bertan pilatzen da (530 hm³). Erabilpenak ezberdinak dira: kontsumoa, ureztaketa eta energia elektrikoa lortzea.

Urtegiak zonaldeka sailkatuak

Ipar-mendebaldea:

• Leurza, Urrotz-en kokatua, energia elektrikoa lortzeko bideratua.
• Artikutza, Goizuetan kokatua, Donostia hornitzeko.
• Añarbe, Aranon kokatua, elektrizitatea lortzeko.
• San Antón, Lesakan, Hondarribia eta Irun hornitzeko.

Ipar-ekialdea:

Pirineoetako haranetan 4 urtegi daude:

• Eugi, Arga ibaiaren goiko ibilguan, Iruña hornitzeko.
• Irabia, Irati ibaiaren goiko ibilguan, erabilpen hidroelektrikoa.
• Usoz, Irati ibaian, elektrizitatea lortzeko.

Erdialdea:

Nafarroako erdialdean hiru urtegi daude:

• Alloz, Salado ibaiaren

Esku artean dugun grafikoa lineala da, eta Espainian urte kopuru batean izandako jaiotza-tasak eta heriotza-tasak adierazten ditu milakotan. 1858tik 2007ra arteko datuak biltzen ditu, eta grafiko lineala denez, marrak agertzen dira. Berezko mugimendua leku bateko biztanleria arrazoi naturalengatik handitzea edo txikiagotzea da. Iturria Estatistikako Institutu Nazionala (INE) da.

Espainiako biztanleriaren berezko mugimenduan hiru etapa bereizten dira:

Erregimen demografiko zaharra (XX. mendearen hasiera arte)

XX. mendearen hasiera arte egon zen, eta jaiotza-tasak balio handiak zituen. Bi arrazoi zeuden:

• Landako ekonomia eta gizartea zirela nagusi, eta seme-alabek oso gazte hasten zirela lanean.
• Jaiotzak kontrolatzeko sistema eraginkorrik ez zegoela

Demografia: Oinarrizko Definizioak

• Errolda: Udalerri batean bizi diren herritarren zerrenda edo erregistro bat da. Horren bidez, toki edo eremu horretan botoa eman, eskolaratu, osasun-zerbitzuak jaso eta beste hainbat eskubide dituztenak zehaztu eta ziurtatzen dira.
• Biztanleriaren zahartzea: Populazioaren zahartzea edo zahartze demografikoa populazio baten batez besteko adina eta bizi-itxaropena adin altuetara gehitzen dituen prozesu demografikoa da.
• Biztanleria aktiboa: Legeztatutako lanpostu batean jarduten duten pertsonek eta lan bila dabiltzan pertsonek osatzen duten biztanleria da.
• Biztanleria ez aktiboa: Lan-merkatuan ez dauden pertsonak dira, zehazki lan egin nahi ez izateagatik edo lan egin ezin izateagatik lanik egiten ez duten 16 urtetik

Gaur egungo barneko migrazioak

1975eko krisitik aurrera beste ziklo bat hasi zen. Migrazioek askotariko motibazioak dituzte: lana, egoitza edo sorlekura itzultzea. Gaur egun, norabide askotako fluxuak daude eta emigranteen profila oso anitza da: gazteak, adinekoak, prestakuntza dutenak zein prestatu gabeak.

Hainbat joera nagusi

• Laneko migrazioa
• Egoitza-migrazioa
• Itzulera-migrazioa
• Ohiko mugimenduak

Laneko migrazioa

Motibazio nagusia lana da, eta protagonistak heldu gazteak (20-39 urte) dira. Gaur egun, beste eskualde batzuetako probintzietara migrazio gutxi dago.

• Saldo negatiboak: Iraganean erakartzaileak ziren leku batzuek (Bizkaia, Gipuzkoa, Zaragoza) saldo negatiboak dituzte orain. Tradizioz emigratzaileak izan direnek joera horrekin jarraitzen dute.

Ekonomia hainbat adarretan zatituz, sektore ekonomikoak sortzen dira, hiru hain zuzen ere.

Lehen Sektorea

Lehengaien erauzketa eta ekoizpen jarduerak barne hartzen ditu; barazki eta esne ekoizpena, ikatz erauzketa eta arrantza eta basogintza esaterako.

Bigarren Sektorea

Lehengaiak eraldatzen dituzten jarduerak dira (industria), esaterako ehungintza eta burdingintza (burdin mineralaren erauzketa izan ezik).

Hirugarren Sektorea

Pertsona eta enpresei egiten zaizkien zerbitzuak barne hartzen ditu; esaterako, irakaskuntza, osasungintza eta merkataritza.

Konklusioz, hiriak agertzea eragiten du gizakiari merkataritzaren bidez lortzea lehen eta bigarren sektoreko produktuak. Hirugarren sektoreak indar gehiago du herrialde garatuetan herrialde azpigaratuetan...

Bilboren sorrera eta kokapen geografikoa

Bilbo ibai-portu eta bidegurutze gisa sortu zen. Hasierako bilgunea portu bat izan zen, plangintzarik gabeko gune batean. Izenak adierazten duen bezala, zatirik garrantzitsuena ibaiaren ezkerraldean zegoen, gaur egun Bilbo Zaharra deitzen den eremuan.

Lehen portu hau Erromatar Inperioaren azken aldian edo Erdi Aroko lehen mendeetan garatu zen bi ertzetan, zenbait kairen inguruan (Martzana, Askao). Bertara bi bide garrantzitsuren adarrak iristen ziren: Balmaseda-Bilbo eta Urduña-Bilbo bideak.

Hiri Zaharra: Erdi Arotik Aro Modernora

1300. urtean aldaketa erabakigarria gertatu zen hiriaren sorrerarekin. Eremu lauan planifikatu zen hiri berria, gerora Zazpi Kaleak izenez ezagutuko zena. Kokapen horrek, ibaiaren...

Errolda

Herrialde bateko biztanleriaren banakako kontaketa da, une jakin batean egindakoa. Iturri demografiko baliotsua da biztanleriaren kopurua, egoera demografikoa, kulturala, soziala eta ekonomikoa aztertzeko. Erroldak datu hauek jasotzen ditu: biztanle-kopurua, adina, sexua, ezkontza-egoera, ikasketa-maila, etab. Espainian, 1981etik aurrera, 1ean amaitutako urteetan egiten da, eta bost urtetik behin eguneratzen da udal erroldako datuak erabiliz.

Biztanleriaren Berezko Hazkundea

Leku bateko biztanleriak arrazoi naturalen ondorioz izandako hazkundea edo beherakada da. Hau da, jaiotzen (herri bateko jaiotza-kopurua urte batean) eta heriotzen (herri bateko heriotza-kopurua urte batean) arteko balantza da.

Biztanleriaren Benetako Hazkundea

Biztanleriaren...

Espainiako Lehen Sektorea

Nekazaritza paisaiak nekazaritza espazioaren itxurak dira, inguru naturalaren (faktore fisikoak) eta nekazaritza jardueraren (giza faktoreak) arteko konbinazioaren emaitza.

Iberiar Penintsulako Espazio Hezea

Iberiar penintsularen iparraldea eta ipar-mendebaldea hartzen ditu. Inguru fisikoak erliebe gorabeheratsua eta klima ozeaniko euritsua ditu.

Nekazaritza Egiturak

• Ezaugarriak: Biztanleria urria eta zahartua.
• Populatzea: Nagusiki sakabanatua (herrixkak, parrokia eta herriak).
• Ustiategiak: Minifundistak. Nekazariek lursail txikiak dituzte, hesien bidez bananduta, bata bestetik urrunduta. Horrek errentagarritasuna gutxitzen du eta mekanizazioa zailtzen du.
• Lurzoruaren erabilera nagusia: Abeltzaintza.

Nekazaritza Azalera

Azalera...

Nekazaritza Jarduera

Egitura

Nekazaritza tradizionalaren ezaugarriak:

• Polilaborantza
• Teknika atzeratuak
• Laborantza-sistema estentsiboa

Ondorioz:

• Ekoizpen urria
• Autokontsumorako erabilia

Gaur egungo nekazaritza:

• Ustiategi produktibistiak
• Espezializazioa
• Teknifikazioa
• Intentsifikazioa
• Ekoizpen ugaria merkatuan saltzeko

Espezializazioa:

Nekazaritzan, espezializaziorako joera dago, eskualde bakoitzean, ongien ekoizten diren produktuetan.

Teknika modernoak:

• Makina berrien erabilera gora egin zuen 1960. urte inguruan. Makina asko zaharkituta daude eta gutxi erabiliak, ustiategi gehienak txikiak direlako. Beraz, makinen erabilera kolektiboa egitea, kooperatiben edo zerbitzu-enpresen bitartez gomendagarria da.
• Pestizida eta ongarri kimikoen kontsumoak gora egin du duela