Frantsesa ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Ilustrazioa eta Ideiak

Ilustrazioa: Arrazoiaren nagusitasuna, metodo zientifikoa, erlijioaren kritika eta aurrerapenaren ideiak.

XX. Mende Hasierako Mugimenduak

Boltxebikeak: Sozialismo erradikala.

UCD (Unión de Centro Democrático): Espainiako trantsizioko alderdi politikoa.

Espainia 1931tik Aurrera

II. Errepublika

• Gobernua osatu, Konstituzioa idatzi eta aurrerakuntzak egin.
• Erreformak: Nekazaritza erreforma, irakaskuntza, emakumeen botoa, ezkontza zibila eta dibortzioa, armadaren erreforma.
• Kataluniako Estatutua onartu.

Gerra Zibila eta Frankismoa

Marshall Plana

Europako egoera ekonomiko larrian zeuden herrialdeei laguntza.

Despotismo Ilustratua (XVIII. mendea)

Erregeek aldaketak egin herriaren ongia bilatzeko, baina beren boterea mugatu gabe. Erregeek...

Aztertuko dugun testua Euskaldun batzokiyaren estatutuak dira, hau da, lehen batzokia (non euskal nazionalistak biltzen ziren Jaun Goikua eta Lege-Zarra Bizkaiko lemaren menpe) arautzen zuten legeak. Bere edukiaren arabera testu politikoa da eta formaren arabera normatibo-juridikoa. Lehen mailako iturriko testua, testu historikoa delako. Egilearen arabera testu kolektiboa da, Sabino eta Luis Arana idatzitakoa. 1894 dataturik dago eta helburu publikoa dauka pertsona guztiei zuzenduta, bereziki euskal nazionalismoaren partaideei. Testua Berrezarkuntzaren garaian kokatu behar dugu. Urte hauetan Euskadin industrializazioa garatzen ari zen. Honek eragin zuen euskal nazionalismoaren garapenean.

Testuaren gaia Euskaldun Batzokiya zuzendu behar duten...

Antzinako Zibilizazioak

Maiak

Yucatán penintsulan bizi ziren, bai eta gaur egungo Mexiko, Guatemala, Belize, El Salvador eta Honduraseko zenbait lurraldetan ere. Gizartea hainbat taldetan banatuta zegoen:

• Nobleak
• Apaizak
• Artisauak
• Nekazariak
• Esklaboak (gerra presoak izaten ziren)

Inkak

Ande mendietan finkatzen ziren. Inperio horrek gaur egungo herrialde hauen zatiak hartzen zituen: Peru, Bolivia, Ekuador, Argentina edo Txile. Haien gizartea nobleek, herriak, mirabeek eta esklaboek osatzen zuten.

Aztekak

Mexikoko haranean bizi ziren. Haien gizartea taldetan banatutako tributan antolatzen zen:

• Noblezia (gerra buruzagiak, gobernuko goi-karguak, lur-jabeak eta apaizak)
• Merkataritza
• Nekazariak
• Artisauak
• Esklaboak

Ekonomiarako erabiltzen zuten jarduera nagusia nekazaritza...

Bigarren Inbasioak: Europa Suntsitua

Erdi Aroan, Europak inbasio berriak jasan zituen, kontinentea suntsituz eta segurtasunik gabeko giroa sortuz:

• Bikingoak

  Eskandinaviarrak ziren. Britainiar uharteak, Frantziako iparraldea eta Italiako hegoaldea konkistatu eta erresumak sortu zituzten.

• Magyarrak edo Hungariarrak

  Asiako estepetatik zetozen. Europako ekialdean kokatu ziren eta Hungariako Erresuma eratu zuten.

• Sarrazenoak

  Pirata musulmanak ziren. Mediterraneoko Europako kostaldea suntsitu zuten, herriak harpilatuz eta harrapaketak eginez.

Ondorioak Europan

Inbasio horien ondorioz, segurtasunik gabeko giroa eta indarkeria sortu zen Europan.

Errege-erreginak Ahulak eta Jopuak

Errege-erreginak ahulak zirenez, nobleek nekazariei eskatzen zieten berarentzat...

Lehen Mundu Gerra: Kausak eta Garapena

Aliantza Blokeak

Lehen Mundu Gerran bi bloke nagusi bereizi ziren:

• Erdialdeko Inperioak: Alemania, Turkia, Austria-Hungaria.
• Entente Hirukoitza: Errusia, Frantzia, Ingalaterra (geroago Ameriketako Estatu Batuak - AEB - batu zitzaizkien).

Gerraren Zergatiak eta Ezaugarriak

Lehen Mundu Gerraren atzean arrazoi politiko eta ekonomikoak zeuden. Gastu militarrak izugarri igo ziren; teknologia berria aprobetxatu zuten armadak indartu eta aurkariei irabazteko. Gerra motza izango zela pentsatu arren, luzea izan zen. Borroka gogorrenak Frantzia eta Alemaniaren artean gertatu ziren.

Gerra-Ekonomia

Gerra-ekonomiaren finantzaketan, estatuaren esku-hartzea indartsua izan zen, dibisa-erreserbak, maileguak eta zor publikoaren...

Gaia. FORUAK ETA IRAULTZA LIBERALA. KARLISTADAK ETA FORUAK INDARGABETZEKO PROZESUA (1833-1876). Fernando VII.aren heriotzarekin, 1833, absolutistak eta liberalak aurrez aurre jarri ziren militarki. Karlos Mª Isidro (erregearen anaia) eta Isabel II.aren (erregearen alaba eta aurrekoaren iloba) arteko tronurako oinordekotza lortzeko borroka izan zen aitzakia. Egia esan, gatazka zabalagoa da: landa-mundua hiri-munduaren aurka, goi-burgesia landa-jabeen aurka, erregimen zaharraren aldekoak (absolutistak) erreformisten (liberalak) aurka. Karlistek eta isabeldarrek hiru gerra zibiletan (garrantzi eta hedadura oso desberdinekoak) borrokatu zuten XIX. mendearen erdialdeko urteetan. Foru-arazoa, gai honen gaia, oso aspaldikoa da, baina gatazka horietan

Koronabirusa Euskadin: Hasiera eta Hedapena

Urtarrilaren 19an detektatu zen lehenbiziko koronabirus berriaren infekzioa Txinan. Handik gutxira hedatu zen herrialde osoan zehar eta, denbora gutxi behar izan genuen Espainia eta Euskadira iristeko.

Euskadiko lehen kasua otsailaren erdialdean atzeman zuten osasun-langileek, Bastidan (Araba). Gerora, Gasteiz, Arabako eta Euskal Autonomia Erkidegoko hiriburua, ere gogor jo zuen lau nanometroko birus honek. Eusko Jaurlaritzak martxoaren hasieran Gasteiz Euskal Autonomia Erkidegoko fokotzat izendatu zuen.

Alarma Egoera eta Konfinamendua

Handik egun gutxira, martxoaren 15ean hain justu ere, deklaratu zen Espainiako Estatu osoan alarma egoera, guztiz ezohikoa izan zena. Nork esan behar zigun oraindik ere...

Lerrokatu Gabeko Herrialdeen Mugimendua

Bandung Konferentzian bildu ziren herrialde berriek bloke militarretatik kanpo geratzeko eta jarrera neutrala hartzeko helburuarekin sortutako mugimendua da, metropolien menpekotasuna saihesteko.

Sionismoa

Herri judutarraren askapen nazionalerako mugimendua da. Mugimendu hau Israelgo Estatuaren sorrera ulertzeko ezinbesteko giltzarria da. Europako nazionalismoen gorakadarekin batera sortu zen judutarren artean.

Aiatola

Islamdarren nagusi erlijiosoa da, Iranen nagusiki.

Suezko Kanala

Egipton dago, 163 km luze da eta Europatik Asiara doazen itsasontzientzako laguntza handia da, Hegoafrikatik igaro beharrik ez izateko.

Intifada

Arabierazko hitza da, eta hitzez hitz «asaldura» esan nahi du, baina «matxinada, errebolta,...

1. Estatuko Idazkaritza

   Ministroak esandako jarduera-sektore administratiboaz arduratzen dira. Hauen menpe dauden zuzendaritza nagusiak zuzendu eta koordinatuko dituzte, eta Estatuko Idazkaritzari ezarritako helburuen kontuak emango dizkiote ministroari.

2. Estatuko Administrazio Periferikoa

   Probintzia bakarreko Komunitate Autonomoetan (Nafarroa, adibidez) delegatu-ordeen funtzioak delegatuak hartuko ditu.

   • Gobernu delegatuak

     Gobernu Presidentearen menpe daude, Gobernuaren ordezkaritza dira Komunitate Autonomoan. Gobernu delegatuen funtzio nagusia:

     • Eskubide eta libertateak askatasun osoz erabiltzen direla bermatzea, herritarren segurtasuna bermatzea (gobernu delegatu-orde eta Estatuko Segurtasun Indarren bidez).

   • Gobernu delegatu-ordeak

     Probintzia bakoitzean

Industria Iraultza: Ehungintza eta Lehen Makinak

Ehungintzaren Garapena

• Kotoiaren haria merke eskuratzeko eskakizuna.
• Spinning Jenny iruteko makina.
• Cartwrighten ehungailu mekanikoa.

Lurrun-Makinaren Garrantzia

• James Watten lurrun-makina gabe ezin ziren makinak mugitu.
• Nekazaritza, siderurgia eta meatzaritzaren hazkundea bultzatu zen.

Siderurgia eta Garraio Iraultza

Siderurgiaren Aurrerapenak

• Koke ikatza erregai gisa erabiltzea.
• Fabrikak ikatz-meategietatik gertu kokatu ziren.
• Ehungintzarako makinak eta trenbidea egiteko bultzada handia.

Garraioaren Iraultza

• XVIII. mendean pertsonen eta salgaien garraioa motela zen.
• Kanalen sare berri bat ireki zen.
• Trena iraultza handia izan zen lehorreko garraioan.
• George Stephenson-ek pertsonak eta salgaiak garraiatzeko