Batxilergoa mailako Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Grabitazio Unibertsalaren Legea masadun gorputz ezberdinen arteko indar grabitatorioa definitzen duen lege fisiko klasikoa da. Newtonek bi gorputzen arteko erakarpen-indarraren balio kuantitatiboa ezarri zuen.

Indarra bi gorputzen masen eta distantziaren araberakoa da. Masak gero eta handiagoak eta hurbilagoak direnean, erakarpen handiagoa dute.

Newtonek grabitazio unibertsalaren legea honela formulatu zuen:

F₂₁ = -F₁₂ = (G * m₁ * m₂) / r²

Non:

• F: grabitazio indarra
• m₁ eta m₂: gorputzen masak
• r: gorputzen zentroen arteko distantzia
• G: grabitazio unibertsalaren konstantea (gutxi gorabehera 6,67 x 10⁻¹¹ N·m²/kg²)

Ezaugarri Nagusiak

Grabitazio indarrak ezaugarri hauek ditu:

• Sortzen diren indarrak erakargarriak dira.
• Urruneko indarra

Miopia

Miopeak ondo fokatzen ditu objektu hurbilak, ez ordea urrunekoak. Urruneko puntua distantzia finitura dauka, ondorioz arazo hori, sistema optiko konbergente eta begi-globoa luzeegia delako. Horregatik, begia lasai dagoenean, irudiak ez dira erretinan eratzen, aurreko puntu batean baizik.

ZUZENTZEKO: lente dibergenteak, bertan errefraktatzean izpiak ardatz nagusitik urrundu eta kristalinoak erretinan fokatu ahal du.

Hipermetropia

Hurbileko puntu normala 20cm baino urrunago. Kristalinoa (≠ Miopia: ez da behar bezain konbergente...), horregatik irudia erretinaren atzean sortzen da.

ZUZENTZEKO: lente konbergentea, eta bertan errefraktatzean (≠Miopia) irudia erretinan sortzen da.

Indukzio Elektromagnetikoa

→Lenz: zirkuitu batean induzitutako...

Erradioaktibitate naturalaren fenomenoa

Erradioaktibitatea material batzuek, substantzia erradioaktiboek, erradiazioak igortzeko erakusten duten propietatea da. Erradiazio horiek gorputz opakuak zeharkatzeko, airea ionizatzeko, plaka fotografikoak inpresionatzeko eta zenbait substantziaren fluoreszentziaren kitzikatzeko gai dira. Erradioaktibitatea Henri Becquerel fisikari frantziarrak aurkitu zuen 1896an uranioaren konposatu batzuekin lanean ari zela. Hasieran X-izpien antzeko erradiazio zela uste zuten baina, Marie Curie-k, Pierre Curie-k eta Rutherford-ek egindako ikerkuntzei esker badakigu nukleotik datozen igorpenak direla. Zenbaki atomiko altua duten atomoen nukleoak ezegonkorrak dira eta berez desintegratzen dira energia eta partikula...

Alternadorea

Alternadorea iman iraunkorrek sortutako B eremu magnetiko uniforme batean era mekanikoan ω abiadura angeluar konstantean birarazten den espira lau bat da, izatez. Eremu magnetikoan espira biraka dabilen bitartean, espirako fluxu magnetikoa aldatuz doa eta, beraz, indar elektroeragile (i.e.e.) bat induzitzen da espiran. Horrek kanpo-zirkuituan korronte elektrikoa zirkularazten du. Espira ω balioko abiadura angeluarrean ari da biratzen. Beraz, θ angelua θ = ωt eran adieraz daiteke.

Transformadorea

Transformadorea, izatez, burdina gozozko nukleo baten inguruan kiribildutako hari eroalezko bi harilen multzoa da, bata bestetik isolatuta daudela. Sarrerako korrontea zirkularazten duen harilari zirkuitu primarioa deritzo, eta beste...

Higitzen Ari Den Karga Puntual Baten Gaineko Indarra: Lorentzen Legea

Eremu magnetikoak karga elektrikoari eginiko indarrak honako propietate hauek ditu:

• Karga pausagunean badago, eremuak ez dio inolako indarrik eragiten.
• Karga v abiaduran higitzen ari bada, ezaugarri hauek dituen indar magnetikoa jasaten du kargak:
  • Kargaren balioaren, | q |, proportzionala da.
  • v abiadurarekiko perpendikularra da.
  • Modulua abiaduraren norabidearen menpekoa da.

Propietate horiek Lorentzen indarra deritzon legean bil daitezke:

F = q (v x B)

• Lorentzen indarraren modulua: F = | q | × v × B × sin(α), non α angelua v eta B bektoreen arteko angelua den.
• Lorentzen indarraren norabidea v x B biderkadura bektorialak determinaturikoa da. Hau da, indar magnetikoa kargaren abiaduraren

Atomoaren Egitura

Daltonen teoria

Demokritok 2000 urte lehenago azaldu zuenari jarraituz, Daltonen teoriaren arabera, materia ez-jarraia da eta partikula aldaezinez eta zatiezinez osaturik dago. Partikula horiek atomoak dira.

Thomsonen eredua

Thomsonen arabera, atomoa dentsitate uniformekoa zen karga positiboko masa esferiko bat, eta elektroiak materia horretan txertaturik zeuden. Multzoa neutroa eta egonkorra zen.

• Izpi katodikoak: Elektroiz osatuak daude, edozein elementuren atomoen parte osatzailea direlako.
• Kanal izpiak: Atomotik elektroi bat askatzen denean geratzen diren hondar positiboz osatuta daude.

Elementu kimikoak eta isotopoak

Elementu kimikoaren zenbaki atomikoa (Z) haren atomoaren karga nuklear positiboa adierazten du, hau da, nukleoan...

Uhin Geldikorrak

Norabide berean, baina aurkako noranzkoan hedatzen diren anplitude eta maiztasun bereko bi uhinen interferentziak sortzen ditu uhin geldikorrak. Uhin geldikorraren formula y₁ = Asin(wt ± kx) edo y₂ = Acos(wt ± kx) da. Bi uhinak batuz, y = y₁ + y₂ = 2Acos(kx)sin(wt) lortzen da. Uhin geldikorra harmonikoa da. Bi uhinak maiztasun berekoak dira eta anplitudea denborarekiko independentea da, baina sinusoidalki aldatzen da x abzisaren funtzioan.

Nodoak

cos(kx) = 0 denean, anplitudea zero da (A_r = 0). Nodoen posizioa x = (2n+1)λ/4 formularen bidez kalkulatzen da, non n = 0, 1, 2, 3... Fokutik lehen nodora dagoen distantzia λ/4 da.

Sabelak

cos(kx) = ±1 denean, anplitudea maximoa da. Sabelen posizioa kx = nπ edo x = nλ/2 formularen...

Gainazal Funtzionalak

Beste zenbait piezaren gainazalekin doitu behar den gainazala da. (Akabera oneko gainazalak)

Euskarri-Gainazalak

Burutzeko erreferentzia edo euskarritzat erabiltzeko helburuarekin lantzen diren gainazalei euskarri-gainazal deritze. (Arbastaketa-gainazalak)

Gainazal Askeak

Piezaren ingurunea osatzen duten gainazalei gainazal aske deritze. (Mekanizatu gabeko gainazalak)

Profileko Batez Besteko Lerroa

Neurketa-luzera osoan profilaren norabide orokorrarekiko lerro paraleloa da. Bere eta benetako profilaren bi aldeetara kokatutako azaleraren baturak berdinak dira.

Ra Batez Besteko Zimurtasun Aritmetikoa

Batez besteko lerroarekiko profilaren altueren balio absolutu guztien batez besteko balioa da.

Zimurtasun-Maila

Gainazaleko puntuetan...

Eremu Kontserbakorrak eta Ez Kontserbakorrak

Eremu kontserbakorra ondorengo propietate hauek betetzen dituena da:

1. Partikula bat A puntutik B puntura eramateko, eremuaren indarrek egindako lanak hasierako eta amaierako puntuen mende baino ez dagoenean, hau da, egindako bidearen mende ez dagoenean.
2. Bide itxian egindako lana nulua denean.
3. Badago magnitude eskalar berezi bat, energia potentziala, non...

Energia Potentzial Grabitatorioa

Energia potentzial grabitatorioa (E_p), masa batek (m₂) duen energia da, grabitatearen eraginpean dauden beste masen artean aurkitzeagatik:

E_p = -G ((m₁ * m₂) / r)

Magnitude eskalarra da, jouletan neurtzen da eta horrela definitzen da: m masak espazioko puntu batean duen energia potentzial grabitatorioa, masa hori puntu horretatik...

Grabitazio Unibertsalaren Legea eta Eremu Intentsitatea

Bi masek (m₁ eta m₂) elkar erakartzen dute F_g = G · (m₁ · m₂ / r²) balio duen erakarpen-indar baten bitartez. Hori indarraren modulua da. Norabidea bi masak lotzen dituen zuzenarena da, eta noranzkoa erakarpenezkoa.

Bektorialki adierazita, m₁-k m₂-ri egindako indarra hau da: F₁₂ = -G · (m₁ · m₂ / r²) · u_r. Minus ikurrak kontrako noranzkoa adierazten du, u_r bi masak lotzen dituen zuzenaren norabideko unitate-bektorea baita, m₁-tik abiatua.

Grabitate-indarra urrutiko indarra da; bi masen artean kontakturik egon gabe agertzen da. Newtonen 3. legearen arabera, m₁-k m₂-ri eragiten dion indarraren akzio-erreakzioa m₂-k m₁-ri eragiten dion indarra da.

G konstantearen...