Batxilergoa mailako Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Fisika: Efektu Fotoelektrikoa eta Energia Kuantizatua

Einsteinek efektu fotoelektrikoaren teoria egiteko Planck-en hipotesian oinarritu zen.

Planck-en Hipotesia

• Erradiazioa igortzen duten atomoek osziladore harmonikoen portaera dute, hau da, atomoak bibratzen daudela esan zuen.
• Osziladore bakoitzak xurgatzen edo igortzen duen erradiazioaren energia bere oszilazio-maiztasunaren, f, proportzionala da: E₀ = h·f (h = Planck-en konstantea).

Honela, osziladore harmoniko bakoitzak igorri edo xurgatu zezakeen E energia totala E₀ baliozko energia zatien kopuru osoa, n, izan behar zuen:

E = nE₀ ; E = nhf (n = 1, 2, 3...).

Ezin da edozein balio trukatu. hf energia paketei kuanto izena eman zitzaien. Beraz, osziladorearen energia kuantizatua zegoen eta...

Giza Begia

GIZA BEGIA:

Uhin Higidura

Uhin-higidura energiaren transmisio-era bat da, perturbazio baten bidez, materiaren garraio netorik gabe. Espazioan hedatzen den perturbazio horri uhina deritzo.

Uhin Motak

Uhinak bi motatan sailka daitezke, ingurune materiala behar izatearen arabera:

• Uhin mekanikoak (adib.: soinu-uhinak): Perturbazio mekaniko baten hedapena ingurune material elastiko batean zehar, energia mekanikoa transmitituz. Ingurune materiala airea, soka bat, etab. izan daiteke, eta ezinbestekoa da uhina sor dadin.
• Uhin elektromagnetikoak (adib.: argi ikusgaia): Energia elektromagnetikoaren transmisioa bi eremu oszilakorren (elektrikoa eta magnetikoa) hedapenaren bidez, ingurune materialik gabe. Hutsean ere hedatzen dira.

Uhinak Hedapen Norabidearen Arabera

• Zeharkako

Efektu Fotoelektrikoa: Azalpen Kuantikoa

Zer gertatzen da efektu fotoelektrikoan?

Argi erasotzailearen maiztasuna atari-maiztasuna baino handiagoa denean, elektroiak askatzen dira. Maiztasuna txikiagoa denean, ez da elektroirik ateratzen metaletik. Teoria klasikoaren arabera, argi erasotzailearen intentsitatea (uhinaren intentsitatea) handitzean, elektroien energia handitu beharko litzateke, baina hori ez da gertatzen.

Igorritako elektroien kopurua uhin erasotzailearen intentsitatearekin handitzen da. Baina, argi erasotzailearen intentsitatea handitzen denean, haren maiztasuna aldatu gabe, igorritako elektroien energia zinetikoa ez da aldatzen.

Argi erasotzailea iritsi denetik elektroiak (fotoelektroiak) igorri arte ez da denbora-tarterik; ez dago...

Transmisio Elektrikoa

Nerbio-bulkada neuronan zehar hedatzen da, uhin elektriko baten moduan, mintzeko potentzial elektrikoan hainbat aldaketa egiten direlako.

Pausaguneko Potentziala

Zelula atsedenean dagoenean, kinadarik jasotzen ez du, karga negatiboak mintzaren barnealdean daude, erradikal organiko negatiboengatik eta Cl^- ioengatik. Kanpoaldean karga positiboak daude, Na⁺ ioien kontzentrazioagatik. K⁺ ioiak barnean badaude ere, ez dira nahikoak izaera negatiboa orekatzeko. Mintza polarizatuta dagoela eta mintz-potentzial negatiboa duela esaten da. -70 mV ingurukoa da.

Pausaguneko potentziala Na⁺/K⁺ ponpa bezala ezagutzen den garraio aktiboko sistema bati esker mantentzen da, ATP gastatuz (garraio aktiboa, gradientearen kontra): Na⁺ kanporatuz...

Ikusmen Nerbioaren Fisiologia

Betsarea: Irudiak Eraikitzen

Begi-globoak betsarean sortzen dituen irudiak objektuak baino txikiagoak dira. Begiak lente bikonbabo baten antzera lan egiten du. Betsareko konoak eta makilak argi-kinadetatik nerbio-bulkada eratzen dituzte eta begi-nerbioan zehar garunera eramaten dira. Objektuak zuzen ikusten ditugu begi-nerbioak bulkadak eramaten dituelako. Makilek zuria, beltza eta grisa bakarrik ikus ditzakete. Konoek funtzionalak izateko argi-intentsitate handia behar izaten dute eta koloreak nabaritzen dituzte. Ilunabarrean makilekin bakarrik ikusten dugu.

Irudiaren Argitasuna eta Fokuratzea

Argitasuna irisak erregulatzen du. Argia intentsitate handikoa denean, muskuluen bidez nini ixten da argi gutxiago sartzeko,...

Coulomben Legea

Coulomben Legea

Coulomb fisikariak karga elektrikoak dituzten gorputzen artean agertzen den indarra neurtu zuen. Bi karga puntualen arteko erakarpen- edo aldarapen-indarrak bi kargen biderkadurarekin zuzenki proportzionala da, eta haien arteko distantziaren karratuarekin alderantziz proportzionala.

(Marrazkia)

F₁₂ = F₂₁ = KQQ/r²

K proportzionaltasun konstantea da eta kargak dauden ingurunearen menpe dago; k=1/4πε₀ε_r

ε₀: hutsaren konstante dielektriko absolutua; ε_r: ingurunearen konstante dielektriko erlatiboa; k konstantea hutsean baino zenbat aldiz txikiagoa den adierazten du.

Indar Elektrikoen Ezaugarriak

• Modulua: zuzenean Coulomben legeak adierazten du.
• Norabidea: kargak biltzen dituen lerro zuzenaren norabidekoa.
• Indar elektroestatikoa

14 - Eremu Magnetiko Uniforme Baten Barrualdean Eragindako Indar Magnetikoa

a) Higitzen Ari Den Karga Puntual Baten Gainean

Eremu elektriko batean karga bat kokatuz gero, indar elektriko bat agertzen da partikula kargatu horren gainean.

Eremu magnetiko batean, berriz, ez da gauza bera gertatzen. Esperimentalki froga daiteke eremu magnetiko baten barruan geldirik dagoen karga bat kokatzen badugu, bere gainean ez dela inongo indarrik azaltzen. Karga higitzen bada, aldiz, kargaren norabidean aldaketa garbi bat azaltzen da, beraz, Newtonen bigarren legean oinarriturik, partikula horren gainean indar batek eragiten duela ondorioztatu egin behar da.

Indar Magnetiko Horren Propietateak Hauexek Dira:

• 1. Abiadura eremuaren paraleloa denean indarra nulua

5.1 Bibrazio-higidura

Gorputz bat oreka-posizio baten inguruan alde batetik bestera mugitzen denean, gelditu arte, bibrazio-higidura egiten duela esaten dugu. Bibrazio edo oszilazio higidura bat duela esan dezakegu.

Bibrazio higidura harmonikoa

Danbor baten mintza jotzen dugunean, edo gitarra baten soka jotzen dugunean, mintza edo soka eratzen duten puntuak hasierako posiziotik alde batera edo bestera mugitzen dira (desplazatu). Oreka-posizio baten inguruan oszilazio- edo bibrazio-higidura dute.

Ondoren, higidura hori aztertu dezakegu zenbait adibideekin.

Malguki batetik zintzilikaturiko gorputza

Muturretako batetik sabaira lotuta dagoen eta luzera naturala duen malguki batetik m (masako) gorputz bat eskegitzen badugu, malgukia luzera l lortu arte...

Sarrera

Argazki-kamerek gure begien funtzionamendua errepikatzen dute hein handi batean, kanpoko objektuen irudia osatu eta gordez. Gure kristalinoaren antzeko lentea dute, eta atzeko aldean, kamera ilun batean, film fotografiko sentikorra daukate erretinaren antzera, irudia eratzeko. Egungo kamera digitaletan, jasotako argi izpiak eragin elektromagnetiko gisa jasotzen dira, eta digitalizazioaren bidez irudiak osatzen dituzte.

Argazki-kameren Deskribapena

Argazki-kamera baten funtsezko elementuak hauek dira:

• Gorputza: Kameraren euskarria da. Oinarrian kamera ilun bat da, argia jasotzeko zulotxo bat duena, eta alderantzikatutako irudia atzeko partean jasoko du, tamaina txikiagoan, horretarako egokituta dagoen film batean.
• Objektiboa: Lente sistema