Lehen hezkuntza mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Descartes: Antropologia eta Dualismoa

Gizakia bi substantziez osatuta dago: res cogitans (arima) eta res extensa (gorputza).

Substantziaren Kontzeptua

Substantzia bere existentziarako beste izaterik behar ez duen gauza da, eta bere definizioa a priori egiten da, justifikatu gabe. Definizio horretatik ondorioztatzen da Jainkoa bakarrik dela substantzia, beste izakiek hura behar dutelako existitzeko.

Bi Substantzia Mota

• Substantzia Infinitua: Jainkoa.
• Substantzia Finitua: Arima eta Gorputza. Hauek Jainkoa bakarrik behar dute existitzeko.

Gizakia, beraz, bi substantzia finituez eratuta dago, ikuspuntu dualista batetik. Bi substantzia hauek independenteak dira eta ez dute bata bestearen beharra existitzeko, baina beti elkarrekin daude. Arimaren independentziaren...

SOKRATES:

Platonen maisu izan zen Sokrates, e zuen ezer idatzi, baina bere pentsamendu eta bizitzeko era eragina zenbait filosofotan. Ekarpen teoriko nagusiak, elkarrizketa bidezko argudiaketa eta definizio unibertsalen gaineko ikerketa izan ziren. Zuzentasun, juztizia, bertute eta antzeko hitzen definizio unibertsala aurkitzen zaiatu. Definizio unibertsalak badira, kontzeptu batek biltzen dituen gauzen artean zerbait komuna dagoen aldetik.

Bilaketarako metodologia, galdera bidezko prozedura da, bi urrats ditu; ironia eta maieutika.Hasieran, ziurtasun osoz mintzo, Socratesen ustez jakinduariaren azpian ez jakintasuna dago, eta ironia ezjakintasun hori agerian ustean datza. 'Ezer ez dakidala baino ez dakit', ezjakintasunarena egiten du solakidearen...

KANT: TESTUINGURU HISTORIKOA

XVIII. mendea da, une historiko erabakiorra Europako. Mende honetan jazotako aldakuntz ekonomiko, soziopolitiko eta ideologikoek gaur egungo gizartearen oinarriak ezarriko baitituzte. Antzinako Erregimen estamentalaren gainbehera eta burgesiak sortutako gizarte orden berria dira trantsiziozko mende honen ezaugarri nagusiak.

Hiru faktore nagusi azter ditzagun:

• 1) Krisi ekonomikoa: Feudalismoa gainbeheran zegoen Europan. Etengabeko gatazka eta guden ondorioz, nekazariak zorrez itota bizi ziren. Bestetik, Europak biztanleria bikoiztu egin zen mende hasieran. Egitura feudala guztiz anakronikoa zen, gero eta ustiapen handiagoa behar baitzuen sistema berari eusteko.
• 2) Burgesiaren gorakada: XVIII. mendera arte, nekazaritza

Enpirismoaren ezaugarri orokorrak

XVIII. mendeko filosofia korrontea da, Britainia Handian garatua. Arrazionalismoaren aurreko erreakzio bat da eta haren ideia nagusien, jaiotzetiko ideien, esperientziatik kanpo aurkitzearen eta metafisikaren kontrako kritika egin zuen. Hala ere, enpirismoa eta arrazionalismoa ezin dira kontrajarri. Enpirismoaren arabera, arrazoimena bere gaitasunez, mugez eta aplikazio eremuaz baliatzen da ezagutza ziurtatzeko.

Korronte honen egile garrantzitsuenak: Locke, Berkeley eta Hume dira. Bere ezaugarriak hauek dira:

Ezagutza oro ideien ezagutza da

Ez gauzena zuzenean. Arrazionalismoan bezala.

Ideiak esperientziatik datoz

Giza adimena ohol lau bat bezalakoa da, hasieran hutsik dagoena eta bizitzan zehar eskuratzen dituen...

Arrazionalismoa

Frantzian sortu zen arrazionalismoa. Ezagutza lortzeko, arrazoimenak bere burua aski duela defendatzen duen pentsaera da. Arrazoimenak ez du bere gainetik irizpiderik onartzen: ez tradizioa, ez fedea. Egia zer den edo zer ez den epaitzea arrazoimenari soilik dagokio.

Arrazionalismoaren Oinarriak

Arrazionalismoaren arabera, errealitateari buruzko ezagutza funtsezko eta egiazkoak arrazoimenetik sortzen dira, jaiotzetikoak baitira.

Ezaugarri Nagusiak

• Erabateko konfiantza arrazoimenean: Arrazoimena da ezagutza lortzeko bidea. Munduaren egitura arrazoimenaren bidez ulergarria da; unibertsoko gertaera orok du kausa bat, eta kausa hori ezagugarria da.
• Jatorrizko ideien existentzia: Giza adimenak egiaren oinarri diren edukiak ditu jaiotzetik.

Metafisika osteko aroa: Kritika nagusiak

Kantek metafisikari egindako kritikak zeharo mugatu zituen metafisikaren posibilitateak. Hortik aurrera, kritika berriak sortu ziren, metafisikaren garrantzia pixkanaka murriztu zutenak. Ikus ditzagun orain kritika garrantzitsuenak:

• Positibismoa: Auguste Comptek garatutako pentsamoldearen arabera, bakarrik kontuan hartu behar dira neur daitezkeen datuak, zentzumenekin froga daitezkeenak. Hortaz, metafisika baztertu beharra dago, ez baitu datu sentsiblerik erabiltzen.
• Bitalismoa: Nietzschek garatutako filosofian, gure jarrera eta bizitza zuzentzen dituzten ideal guztiak baztertu behar ditugu, horiek mugatzen eta kaltetzen gaituztelako. Metafisikaren ideiak beti, modu batean edo bestean, ideal bihurtzen dira.

Zientziaren Metodoak

Zientzia Formalen Metodoa

Zientzia formalak logika eta matematika dira. Formalak deritze, ez direlako arduratzen zentzumeneko esperientzian dauden objektu zein gertaerez, baizik eta baliozkoak izateko gure arrazoibideek izan behar duten formaz (logika) eta objektu abstraktuez (zenbakiez, forma geometrikoez, matematika). Zientzia formalen ezaugarria da metodotzat formalismo bat erabiltzea: tema sinboliko definiagarri bat, haren interpretazioak kontuan izan gabe. Horretarako, alfabeto bat behar da, bai eta arau batzuk ere. Azken horien arabera ebatziko da zein sinbolo konbinazio diren egoki osatutako formulak. Hori horrela, hizkuntza formal baten jabe izango gara eta mekanismo deduktibo bat aplikatu ahal izango diogu, argitasun...

J 1.4. Posible da ezagutzea?

Dogmatismoa

Ezagutzen dutela ziur dauden pertsonen sineskortasuna adierazten du. Dogmatismoak uste du egiaren jabe dela eta bere ezagutza ziurra eta eztabaidaezina dela.

Kritikatzeko ahulgunea: Kritikak onartzen ez dituela da.

Eszeptizismoa

Ezagutza fidagarriak eskuratzea ezinezkoa dela uste dute, zerbait egiazkotzat jotzeko nahiko frogarik inoiz ez baitago. Horrexegatik, eszeptiko batzuek diote akatsik ez egiteko onena dela ezer ez baieztatzea ezta ezeztatzea ere.

Kritikatzeko ahulgunea: Normalean egiten ditugun ekintzek gure sinesmenak era batean edo bestean islatzen dituzte.

Kritizismoa

Dogmatismoaren eta eszeptizismoaren artean dago. Egiazko ezagutzak lor daitezke, baina bi hauetakoren bat eginez gero:

• Gure ezagutza-

Filosofiaren historian, pentsalari gutxik izan dute Platon (K.a. 427-347) eta Karl Marx (1818-1883) bezainbesteko eragina. Biak gizakiari buruzko teoria bat garatu zuten, ikuspuntu erabat ezberdinetatik. Platonen pentsamendua konplexua da, Mendebaldeko filosofian funtsezkoa, eta Marxen teoria, berriz, modernitatearen oinarrietako bat.

Platonen Ikuspegia: Dualismo Antropologikoa

Platon dualista antropologikoa zen. Berarentzat, gizakia materiaz eta arimaz osaturik dago:

• Arima: Hilezkorra da eta bere sorburua jainkotiarra. Aldez aurretik ideien munduan existitzen zen, eta sentipenezko mundu honetan gorputzean kartzelaturik dago. Bere destinoa ideien mundura bueltatzea da, Ongiaren ideia kontemplatuz. Askapena lortzeko bidea ezagutzaren bitartez purifikatzea