Elektronika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Energia Iturri Tradizionalak Espainian

Harrikatza

Erregai solidoa da, XIX. mendean oso garrantzitsua izan zena industriarako. Azken urteetako esplotazio handiaren ondorioz, agortzen hasi da, ez da errentagarria eta beste energia-iturri batzuek abantaila gehiago eskaintzen dituztelako.

Gaur egun, meategi nagusiak Asturiasen, Leonen eta Katalunian daude. Hegoaldean, berriz, Sierra Morenan aurkitzen dira.

Ezaugarriak:

• Kalitate txarra.
• Ez da garbia.
• Errentagarritasun txikia.
• Esplotazio zaila.

Erreketak kutsadura handia sortzen du eta CO2 isurketa oso handia da, negutegi-efektua areagotuz.

Petrolioa

Ia guztia kanpotik ekartzen da. Tarragona inguruan esplotazio txiki bat badago ere, eta badirudi Leongo golkoan petrolio-putzu bat dagoela (arazoa da jakitea zein...

Diktadura frankista Euskal Herrian (1937-1975)

1. Autarkia (1939-1959): Errepresioa eta miseria

Gerraostea: Errepresio politiko eta soziala

Euskal lurraldea okupatzean gaitzespenak hasi ziren. Agintari politikoko askoren kontrako errepresioa eta askatasun publikoen kontrola abiatu ziren; baita apaizgo nazionalistaren kontrako errepresioa ere. Kontzertu Ekonomikoaren ezabatzea Bizkaian eta Gipuzkoan ("probintzia traidoreak"). Errepresioak irakaskuntzaren munduari eragin zion. Komunikabideei dagokionez, guztiak itxi eta beraien ondasunak Mugimenduko prentsaren esku jarri zituzten. Antzekoa gertatu irratiarekin. Euskara eta euskal kulturaren zeharkultural eta sinboliko guztiak zigortu ziren. Ezin zen euskaraz hitz egin, ezta izenik erabili Erregistro...

Mugimendu-ekuazioak fisikan

1. Mugimendu uniforme lerrokoa (MRU)

MRU
Sf = Si + V x T
V = S / T

2. Mugimendu uniformemente azeleratua (MRUA)

MRUA
Vf = Vi + A x T
Sf = Si + Vi x T + 1/2 a x T²

3. Mugimendu horizontala

Horizontala
Xf = Xi + V x T
Vy = -G x T
Yf = Yi + Vi x T - 1/2 G x T²

4. Mugimendu oblikoa

Oblikoa

Abiadura

Vix = Vi x cos
Viy = Vi x sen
V = √(Vx² + Vy²)
Vy = Vi x sen - G x T

Altuera eta irismena

Altuera
Hmax = Vi² x sen² / 2G

Irismena
A = 2Vi² x sen x cos / G
T = x / (Vi x cos)

Denbora eta posizioa

Azken denbora
Tf = 2Vi x sen / G

Posizioa
X = Vix x cos x T
Y = Viy x sen x T - 1/2 G x T²

5. Mugimendu zirkular uniformea (MCU)

MCU
V = W x R
W = 2π / T
An = V² / R

6. Mugimendu zirkular uniformemente azeleratua (MCUA)

MCUA
An = V² / R
At = Δv / Δt
α = Δw / Δt
φf...

Fauna eta faunaren kudeaketa

Fauna eremu geografiko jakin batean bizi diren animalia-espezie multzoa da.

Kudeaketa helburu zehatz bat lortzeko bideratutako beharrezko ekimenen multzoa da, giza esku-hartzea barne hartuz.

Faunaren kudeaketa espezie jakin baten populazioan eragina izango duen ekintza-multzoa da. Beharrezkoa da espeziearen biologia sakon ezagutzea eta helburu egokia izatea.

Kontserbazioa

Kontserbazioa Espainiako ondare naturalen eta biodibertsitatearen 42/2007 legearen helburu nagusia da: ondare naturala eta biodibertsitatea egoera onean mantendu eta berreskuratzea, habitat naturalak eta seminaturalak (basafauna eta basaflora) babestuz eta horretarako neurriak hartuz.

Estrategiak eta legeria

Naturaren kontserbazioa ekimen bidez lortzen...

Industria Iraultzaren faktoreak

Industria Iraultza Erresuma Batuan sortu zen, XVIII. mendearen erdialdean. Prozesu hau faktore batzuen ondorioz gertatu zen:

• Sistema politikoa: Parlamentuaren bidez, erregearen boterea mugatuta zegoen eta burgesiak botere handia zuen.
• Demografia: Biztanleriaren hazkundea.
• Baliabideak: Lehengai ugari izatea.
• Garraioa: Garraiorako erraztasuna (ibaiak eta kanalak).
• Merkataritza: Inperio kolonialari esker, merkatu handia sortu zen.

Ehungintza

XVIII. mendean indianen merkataritza oparoa zen. Kotoia ehun leuna da, artilea baino higienikoagoa eta merkeagoa.

Mekanizazio-prozesua bi asmakuntzarekin hasi zen: anezka hegalaria (ehuntze-prozesua bizkortzeko) eta irute-makinak (produktibitatea handitzeko). Azken urratsa ehungailu...

Nola garraiatzen da elektrizitatea?

Elektrizitatearen garraio-prozesua honako urrats hauek ditu:

• Zentral elektrikoak
• Jasotze-transformadore azpiestazioa
• Tentsio altuko garraio-lerroa
• Banaketa-transformadore azpiestazioa
• Transformazio-zentroa
• Abonatuak

Babes eta Aginte-mahai Orokorra

Babes eta Aginte-mahai Orokorra etxebizitzaren sarreran ipinitako energia-banaketa desbideratzea jasotzen duen gailu-multzoa da.

Aginte-mahaia Potentzia Kontrolatzeko Etengailuz (PKE), Etengailu Diferentzialez (ED) eta Etengailu Automatiko Txiki Multzoz (EAT) osatuta dago. Osagai hauen funtzioa instalazioa eta etxebizitzan erabilitako ekipoak babestea da, baita horiek erabiltzen dituzten erabiltzaileak ere.

Ikur Elektrikoak

Hona hemen ikur elektriko ohikoenak:

• Etengailua
• Konmutatzailea
• Pultsadorea
• Fusiblea
• Lanpara
• Txirrina
• Entxufea
• Kontagailua
• Lur-

GKEak, Basamortutzea eta Garapen Iraunkorra

GKEak: Gobernuz Kanpoko Erakundeak

GKEak: Gobernuz kanpoko erakundeak irabazteko asmorik gabeko erakunde pribatuak dira, eta ez dira estatuaren eskuetan egoten. GKEek askotariko helburuak izaten dituzte; baina, asko, gizaldeko eta garapenerako laguntza ematen aritzen dira.

Garraiorako materiala eta aeronautika

Industria-sektore hau ondo errotuta dago Euskadin, ontzigintza eta burdinbide-materialaren ekoizpena ohikoak izan baitira. Tren-industriak eta, ibilgailuaren erabilera orokortu zenean, automozio-sektoreak indarrez hartu dute sektore tradizional hauen erreleboa. Geroxeago, aeronautika azpisektorea sartu da.

• Irizar enpresa kooperatiboa autobusetarako karrozeriagintzan gailendu da.
• Tren-industria aitzindarietako bat da.
• Ontzigintza goi-teknologiako eta balio erantsi handiko itsasontzietan espezializatuta dago.
• Industria aeronautikoa.

Sektorearen kokapena eta enpresa garrantzitsuak

• Gasteiz da gunerik garrantzitsuena (Gamesa).
• Goierri (Gipuzkoa) da beste gune garrantzitsu bat (Irizar).
• Bilboko metropolian, sektore aeronautikoko

Gizarte Berria

Langile Mugimenduaren Jatorria

• Espainiako langileen lan- eta bizi-baldintzak oso gogorrak ziren.
• 1868ra arte, Espainiako langile-mugimenduak indar gutxi izan zuen.
• Lehen manifestazioak: fabrikak suntsitzeko ekintza ludditak.
• 1840. urtean lehen langile-mugimenduak sortu ziren (kotoi-industrian).
• Elkartzeko eskubidea eskatu zen.

Bigarren Industria Iraultza

1870. urtetik aurrera Bigarren Industria Iraultza gertatu zen.

Energia-iturri eta Industria Berriak

Bi energia-iturri berri izan ziren etapa honen oinarriak:

• Elektrizitatea. Industrian aplikatu zen, makinak mugitzeko. Elektrizitateari esker, zenbait garraiobide berri, komunikabide berri (telefonoa, irratia) eta asialdiko modu berri (zinema) agertu ziren.
• Petrolioa. Automobilgintzan erabiltzeko

Euskaldun Batzokiaren Itxiera eta EAJren Sorrera

Euskaldun Batzokiaren Debekua eta Ondorioak

Euskaldun Batzokiaren irekiera ez zen agintarien gustukoa izan, eta berehala debekatu eta itxi egin zuten. Itxi baino lehen, Sabino Arana preso hartu zuten, eta Euskaldun Batzokiko kideei isun gogorrak jarri zizkieten. Handik gutxira, batzokia itxi egin zuten, eta kideak taberna batean hasi ziren biltzen.

Dena dela, oztopoak oztopo, abertzaletasunaren ideiak zabaltzen joan ziren, bereziki Bizkaian.

Euzko Alderdi Jeltzalearen (EAJ) Hedapena

Euskaldun Batzokiaren inaugurazioaren ondoren, Bizkaiko erakundea sortu zuten. Alderdi berriaren izena Euzko Alderdi Jeltzalea zen (1895).

JEL Jaungoikoa Eta Lege Zaharra-ren akronimoa da.

Bermeon, Barakaldon eta Mundakan...