Faunaren kudeaketa eta kontserbazio legeria: nazioarteko eta Euskal Herriko hitzarmenak

Fauna eta faunaren kudeaketa

Fauna eremu geografiko jakin batean bizi diren animalia-espezie multzoa da.

Kudeaketa helburu zehatz bat lortzeko bideratutako beharrezko ekimenen multzoa da, giza esku-hartzea barne hartuz.

Faunaren kudeaketa espezie jakin baten populazioan eragina izango duen ekintza-multzoa da. Beharrezkoa da espeziearen biologia sakon ezagutzea eta helburu egokia izatea.

Kontserbazioa

Kontserbazioa Espainiako ondare naturalen eta biodibertsitatearen 42/2007 legearen helburu nagusia da: ondare naturala eta biodibertsitatea egoera onean mantendu eta berreskuratzea, habitat naturalak eta seminaturalak (basafauna eta basaflora) babestuz eta horretarako neurriak hartuz.

Estrategiak eta legeria

Naturaren kontserbazioa ekimen bidez lortzen da, araudi egokia izanik (europarra, estatala eta lokala). Kontuan izan behar da herritar ezberdinek interes kontrajarriak dituztela.

Estrategiaren garapena

1. Helburu nagusia erabakitzea: kudeaketaren asmoa zehaztu. Gizarte-agenteek parte hartu eta denen artean adostu behar dute (artzainak, ehiztariak, teknikariak...). Aurrerago, soilik teknikoa izan behar du.
2. Helburu nagusia lortzeko helburu teknikoa: helburu espezifikoa eta kudeaketarako aukerarik onena zehaztu. Ardatz batzuk markatu.
3. Helburu teknikoa: zein ekintza eta jarduera espezifiko egin behar diren zehaztu. Legeetan jaso eta buletin ofizialetan argitaratu.

Kontserbazio-legeria

a) Nazioarteko hitzarmenak: ez dute izaera juridikorik berez, baina nazioarteko presioak eraginda erakunde bereziak sortu dira jarraipena egiteko. Kontrol maila handia dute, nahiz eta juridikoa ez izan. Europar Batasuneko arauek, aldiz, izaera juridikoa dute eta Europako epaitegietan epaitzen dira.

b) Bertako legeak: izaera juridiko eta penala dute.

Nazioarteko kontserbazio-ekimenak

Munduko kontserbaziorako estrategia nagusiak IUCN, UNEP eta WWF (World Wildlife Fund) erakundeen elkarlanaren ondorioz sortu dira, bizidunen kontserbazioa eta garapen iraunkorra bultzatzeko.

Kronologia

• 1948 - Naturaren babeserako nazioarteko erakundea (IUPN): 1956an izena aldatu eta Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundea (IUCN) izan zen.
• 1970 - Espainiako ehiza legea: lehen "pizti kaltegarri" zirenen ehiza debekatu zen. 1902ko ehiza legeak, berriz, eguzki arranoa bezalako animalia kaltegarriak hiltzeagatik ordainsaria ematen zuen.
• 1971 - Hezeguneei buruzko hitzarmena (RAMSAR): hezeguneen eta bertako baliabideen (hegazti urtarrak barne) kontserbazio eta ustiapen egokirako ituna. Zazpi eskualde funtzional ditu: Afrika, Asia, Europa ekialdea, Europa mendebaldea, Neotropikoa, Ipar Amerika eta Oceania. Hiru urtean behin batzarra egiten du, eta batzorde iraunkorra, idazkaritza eta talde zientifiko-teknikoa ditu. EAEn hezeguneak: Urdaibai, Txingudi, Laguardiako aintzirak, Ullibarri-Gamboa, Salburua, Salinas de Añana, Kaizedo lakua, Pitillasko aintzira eta Biana-ko Las Cañas aintzira.
• 1972 - Giza ingurumenari buruzko NBEren biltzarra (Estokolmo): lehen aldiz gizakiaren eta ingurunearen arteko harremanak zuzentzen saiatu zen. Eztabaidak hiru ildotan izan ziren: ingurumena babesteko beharrak, baliabide naturalak eta kutsaduraren aurkako nazioarteko tresnak. Estokolmoko Adierazpenak ikuspegi ekologikoa sustatu zuen, eta Nazio Batuen Ingurumen Programa (UNEP) sortu zen.
• 1973 - Espezie mehatxatuen nazioarteko merkataritzari buruzko hitzarmena (CITES): basafauna eta basaflora mehatxatuen esportazioa, berresportazioa eta inportazioa erregulatzen ditu. Ziurtagiri eta baimen sistema ezartzen du.
• 1979 - Espezie migratzaileen kontserbazioari buruzko hitzarmena (Bonn): I. eranskinean dauden espezieen babes zorrotza eta II. eranskinean daudenen kontserbaziorako akordioak sustatzen ditu.
• 1979 - Europako basabizitza eta ingurune naturalen kontserbazioari buruzko hitzarmena (Berna): Europako basafaunaren, basafloraren eta haien habitaten kontserbazioa bermatzea du helburu. Batzorde iraunkor bat dago, eta herrialdeek bi urtean behin txostenak aurkeztu behar dituzte. Hiru kategoria ditu: zorrotz babestutako flora-espezieak, zorrotz babestutako fauna-espezieak eta babestutako fauna-espezieak.
• 1979 - Europako hegaztien kontserbazioari buruzko 79/409/CEE arauak (Hegaztien Arauak): estatu kideek hegaztien dibertsitatea eta habitatak gordetzeko, mantentzeko eta berreskuratzeko neurriak hartu behar dituzte. Babes-eremu bereziak (HBBG) izendatu behar dituzte, eta gaur egun Natura 2000 sarearen barruan daude.
• 1980 - Naturaren kontserbaziorako munduko estrategia: IUCN, UNEP eta WWFren elkarlanaren ondorioz sortutako ituna. Prozesu ekologikoak mantentzea, dibertsitate genetikoaren babesa, baliabideen ustiapen iraunkorra eta gizarte-kontzientziazioa bultzatzen ditu.
• 1987 - Gure etorkizun komuna (Brundtland txostena): garapen iraunkorra definitu zuen: etorkizuneko belaunaldiek beren beharrak asetzeko aukera arriskuan jarri gabe, gaur egungo beharrak asetzen dituen garapena.
• 1989 - Espainiako natur-guneei eta basaflora/faunaren kontserbazioari buruzko 4/89 legea: basafauna eta basafloraren espezieak zerrendatu ditu, habitaten kontserbazioa bermatzeko neurriak eta debekuak ezarriz. Espezie mehatxatuen katalogo nazionala eta autonomikoa sortu zen.
• 1992 - Rio de Janeiroko ingurumenari eta garapenari buruzko NBEren goi-bilera: garapen jasangarriaren kontzeptua nabarmendu zen. Biodibertsitateari buruzko hitzarmena onartu zen, eta Agenda 21 sortzeko akordioa lortu zen. EAEn udalsarea 21 sortu zen.
• 1992 - Europako habitat naturalen eta basafauna/floraren kontserbazioari buruzko 92/43/CEE arauak (Habitat Araua): biodibertsitatea kontserbatzea helburu duen araua. Garrantzi komunitarioko lekuak (GKL) izendatzen ditu, eta hauek kontserbazio bereziko eremuak (KBE) bihurtzen dira. HBBG eremuekin batera Natura 2000 sarea osatzen dute.
• 1993 - Nafarroako basafauna eta habitatien babes eta kudeaketari buruzko 2/1993 foru-legea: habitat eta espezieen babesa lege-testu ezberdinetan jasotzen du, EAEn ez bezala. Nafarroako basafauna ornodunen errolda eta espezie mehatxatuen katalogoa sortu zen.
• 1994 - EAEko natur kontserbazioari buruzko 16/1994 legea: giza populazioek natur baliabideak orekaz erabiltzea. Oinarrizko prozesu ekologikoak eta fauna/flora espezieen habitatak mantentzea du helburu, aniztasun genetikoa bermatzeko.
• 1996 - Nafarroako natur-guneei buruzko 9/1996 foru-legea: kontserbazioan sakontzen duen azken legeetako bat da. Lege honen aurka errekurtsoa jarri zen, Itoiz urtegiaren aurkako koordinakundeak sustatuta.
• 2002 - Garapen jasangarriari buruzko NBEren goi-bilera (Johannesburgo): Estokolmo (1972) eta Rio de Janeiro (1992) goi-bileren jarraipena. 2010erako dibertsitatearen galera murrizteko plan estrategikoa sortzea helburu zuen, pobreziari aurre egiteko eta lurreko bizidun guztien onura bermatzeko.
• 2005 - Ekosistemen Milurteko Ebaluazioa (Millennium Ecosystem Assessment): NBEren idazkari nagusi Kofi Annanek bultzatutako ikerketa. Ekosistemetan izandako aldaketak eta gizakiarengan izan ditzaketen ondorioak aztertu zituen, eta ekosistemen erabilera egokirako oinarri zientifikoak ezarri.
• 2007 - Espainiako ondare naturalen eta biodibertsitatearen 42/2007 legea: ondare naturala eta biodibertsitatea egoera onean mantendu eta berreskuratzea helburu duen legea. Habitat naturalak eta seminaturalak, eta basafauna/flora populazioak mantentzen ditu, horretarako beharrezkoak diren neurriak hartuz.