Batxilergoa mailako Beste ikasgaiak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Agiraka:gogor, garratz hitz

Agitu:gertatu,suertatu

Ahamen:mokadu,ahatara

Aitzin:aurretik,lehenago

Arakatu:miatu,sakon ikertu

Arestian:duela gutxi, lehentxeago

Arnegatu:Amorratu, madarikazi

Arronetik:erabat,guztiz

Artez:zuzen

Atzera:berriro, berriz

Ausiki:koska,aginkada

bala:nonahi,edonon

Barano:ingurua

Begietsi:ikusi

Bipilki:ausarki,adoretsu

Burumutxika:jauzika,artasika,saltoka

Durundi:oihartzun

Ebatzi:erabaki

Eihera:errota

Eite:antza,itxura

Ekandu:ohitura/ele:berba,hitza/endeleg:ulertu,aditu/enparau:gainerako

erruz:eurrez,asko/gibelatu:atzeratu/harri;txingorra,inestasi/iziotu:ixiotu,piztu

idoro:aurkitu,kausitu/ikamika:eztabaida,sesio/jadetsi:lortu/jagon:zaindu

jas:jatorrifamilia,arraza/joran:irriki,lehia/kundera:errosarioa eskuartean

lagatu:utzi/maiorazgo:premu,heredero/...

metonimia:objetu bat definitu bere atal edo egileagatik.

Aristotelesen Teoria Politikoa: Gizatasuna eta Erregimen Politikoak

Aristotelesen arabera, gizakiak bizirik iraun nahi badu, elkartu behar du nahitaez. Gizakia animali politikoa da, eta gizatiarrenak ez direnak soilik bizi daitezke gizarterik gabe.

Estatua Antolatzeko Erregimenak

Estatua antolatzeko bi gobernu mota bereizten ditu: zuzenak eta okerrak.

Gobernu Zuzenak (Ongi Orokorraren Alde)

• Monarkia: Gobernu bakarra.
• Aristokrazia: Gutxi batzuek gobernatzen dute ongiaren alde.
• Errepublika: Gehiengoak gobernatzen du ongiaren alde.

Gobernu Okerrak (Interes Partikularren Alde)

• Monarkia usteltzen denean, Tirania bihurtzen da.
• Aristokrazia usteltzen denean, Oligarkia bihurtzen da.
• Errepublika usteltzen denean, Demagogia bihurtzen da.

Erregimen Errealistena

Teorikoki...

Jabegoa eta Jabetza Pribatua

Jabegoa ondasunen jabetza edo jabegoa izateko modua da. Marxentzat, zapalkuntza ahalbidetzen duen bidea edo joera da. Jabegoa publikoa zein pribatua izan daiteke. Jabetza pribatuan oinarritutako hiru produkzio-modu daude: esklabismoa, feudalismoa eta kapitalismoa. Jabegoa desagertzen denean, gizarte komunista eratuko da: klase sozialik eta jabetzarik gabeko gizartea. Beraz, gizarte-klaseen eragilea jabegoa da.

Ekoizteko Indarrak eta Produkzio-Harremanak

Ekoizteko indarra produkzio-moduen osagaietako bat da. Produkzio-moduetan bi elementu bereizten dira: ekoizteko indarrak eta ekoizteko harremanak. Produkzio-moduen barruan daude produkzio-indarrak eta produkzio-harremanak. Produkzio-indarrak honako hauek osatzen dituzte:...

Materialismo Historikoa

Kontzeptuaren Esanahia

Materialismo Historikoak adierazten duena da errealitatea, funtsezko errealitatea, materia dela; baina ez fisikan ikertzen den materia hutsa, baizik eta gizakiak lanaren bidez eraldatzen duena. Lanaren bidez, gizakiaren eta naturaren artean gertatzen den erlazioa da Marxi interesatzen zaiona. Marxek uste zuen aktibitate produktiboek gizakiaren bizitza politikoa, legala, morala, erlijiosoa, artistikoa eta filosofikoa mugatzen zituztela.

Lehenengoari azpiegitura ekonomikoa deitu zion, eta gainerakoek gainegitura ideologikoa osatzen zutela adierazi zuen. Ekonomia eta ideologia dira produkzio-mundua osatzen duten elementuak.

Gizartearen Analisia

Produkzioa gizarte-mailan gertatzen da, produkzio soziala...

Platonen Estatu Zuzena: Justiziaren Oinarriak

Platonen arabera, estatu zuzena lortzen da estatu klase bakoitzean berez dagokiona betetzen denean.

Platonen Filosofiaren Arabera Estatuaren Egitura

Platonen filosofiaren arabera, estatu zuzena lortzeko, gizartea hiru klase nagusitan banatu behar da:

• Agintarien klasea: Gobernariak, jakinduriaren bidez agintzen dutenak.
• Zaindariak: Estatua zuzentasunez babesten dutenak.
• Ekoizleak: Gizartearen oinarrizko beharrak asetzen dituztenak (elikagaiak eta ondasunak sortuz).

Estatu ideal honetan, klase bakoitzak bere funtzio naturala modu egokian betetzen du. Platonentzat, justizia da bakoitzak bere lekua hartzea eta beste klase batzuen funtzioetan ez sartzea. Gizartearen harmonia lortzen da klase bakoitzak dagokiona...

Platonen "Errepublika": Gizartearen Egitura eta Justizia

Platon filosofo greziarrak idatzitako "Errepublika" lan helduak gizartearen antolaketa politikoari buruzko azterketa sakona eskaintzen du. Lan honetan, Platonen arabera, gizartea hiru talde nagusitan banatuko litzateke, bakoitzak bere eginkizun zehatzarekin:

• Herri xehea: Ekoizpenaz arduratzen dena.
• Zaindariak: Estatua babesten dutenak.
• Gobernari filosofikoak: Jakinduriaren bidez gidatzen dutenak.

Justizia lortzeko, talde bakoitzak bere eginkizuna bete behar du, interes pertsonalak alde batera utziz.

Ideiaren Jarraipena eta Oposizioa Historian

Ideia honek, justizia eta berdintasuna helburu, filosofo askoren lana inspiratu du historian zehar, nahiz eta batzuek aurka egin izan dioten.

Karl Marxen

Kant-en kezka nagusia eta hiru galdera filosofikoak

Kanten kezka nagusia gizakia izan zen, eta hau aztertzeko hiru galdera egin zituen: zer ezagut dezaket, zer egin behar dut eta zer espero dezaket. Arazo filosofiko guztien erantzunak galdera horietara murriztu zituen. Lehendabizi gizakiaren bizitza eta honen egiaztasuna nolakoa den eta adimenaren ahalmenak norainokoak diren ezagutzeko lan bat abiarazi zuen, arrazoimenaren kritikaren bidez.

Kant-en kokapena: arrazionalismoa eta empirismoa

Kant lehenik arrazionalista izan zen, hau da, adimenak muga ez zuela pentsatzen zuen (dena ezagutu ahal zela bidez egokiak aukeratzen). Baina Humek egindako empiristaren lanak ezagutzean onartu egin zuen empirismoak egindako kritikak, ez guztiz; Kanten ustez,...

LIBERALISMOA

➜ Doktrina liberala Industria Iraultzaren testuinguruan sortu zen.

➜ Bere ekarpen nagusiak:

• Lana aberastasun iturria dela adierazten du.
• Produktibitatea handitzeko modu onena lanaren zatiketa da.
• Pertsonen askatasuna aldarrikatzen du, Estatuak jarduera ekonomikoetan egiten duen interbentzioak gaitzetsiz.
• Merkatuak bere burua autoerregulatzen duela uste dute.
• Ekimen pribatuak bizitza ekonomikorako oinarrizko motorea dela adierazten dute.
• “Esku ikustezinaren” teoria: Gizakiak modu berekoi batean jokatu behar duela defendatzen dute, hau egiterakoan gizarte osoarentzat ongizatea eta garapena sortzen dutelako.

MARXISMOA

➜ Doktrina hau XIX. mendean sortu zen, kapitalismoa Europan hedaturik zegoenean eta desberdintasun sozialak oso nabariak...