XX. Mendeko Pentsamendu Iraultzaileak: Darwin, Marx, Nietzsche eta Freud

XX. Mendeko Pentsamoldearen Oinarriak

Ekarpen Iraultzaileak

XX. mendearen bigarren erdialdean, ekarpen iraultzaileek ordura arteko sineskeriak kolokan jarri zituzten. Gizakiak mendeetan sinetsitakoa aldatu egin zen.

Pentsalari Garrantzitsuenak

• Darwin: Naturaren garrantzia nabarmendu zuen, hautapen naturalak gizakiaren sorreran duen eragina azpimarratuz. Bere baieztapenek zirrara izugarria sortu zuten, askok ordura arteko pribilegioak ukatzen zirelako.
• Marx: Ekonomian oinarritutako interpretazioa egin zuen, interes ekonomikoen borroka historian zehar izan dela argudiatuz. Gainerako guztia, borroka hori estaltzeko tresna besterik ez zela esan zuen, erlijioa herriaren opioa dela adieraziz.
• Nietzsche: Kultura, tradizioa eta erlijioari kritika zorrotza egin zien, gezurtzat joz. Nihilismoa ukatu eta Jaunaren Morala defendatu zuen.
• Freud: Psikoanalisiaren sortzailea izan zen. Gizakiari mendeetan ukatutako animaliatasuna aldarrikatu zuen. Neurosiak desioak erreprimitzean sortzen direla zioen, eta erlijioak horixe egiten zuela.

Kritika hauek guztiek arerio komun bat zuten: erlijioa, mendeetan gizakien pentsamenduaren gidari izan zena. Pentsalari hauek gizakien pentsamendua aztoratu zuten, eta XX. mendetik aurrera gizakiak ezingo zuen ordura arteko munduan pentsatu.

Oinarri Filosofikoa: Bitalismoa

Mendebaldeko Kulturaren Kritika

Mendebaldeko kulturgintza eta zibilizazioa kritikatu zituen, mendebaldean ordura arte hartutako bidea kristautasunaren errua zela argudiatuz. Zientzian eta filosofian egondako ereduak ere okerrak zirela zioen. Maila filosofikoan, Nietzschek Sokratesen aurreko guztia onartu eta ondorengo guztia gaitzetsi zuen.

Bitalismoaren Berrespena

Bitalismoa bizitza da, eta bizitza balioz eta sentimenez hobeto antzematen da, arrazoimenez baino. Bitalismoa ez da teoria bat, pentsalarien joera desberdinak baizik.

Ekarpenak

• Europako kultura ustela salatu.
• Ikuspegi psikologikoa azkeneraino eraman.
• Bizitzaren filosofia sortu.

Bitalismoa: Apoloneoa eta Dionisiakoa

Gizakiak bi indar kontrajarri ditu: arrazionalismoa eta sentimenduak.

Apoloneoa

Apolo argitasun eta neurriaren jainkoa da, arrazionala. Filosofia apolineoa sortu zuen.

Dioniso

Dioniso jainko alaia da, festa eta plazerarena, itxuragabearen eta neurrigabearen adierazgarri, sentimenduen adierazgarri. Filosofia dionisiakoa sortu zuen.

Bi indar hauek kontrajarriak dira, baina biak beharrezkoak. Europako filosofia tradizionalak apolineoari garrantzi gehiago eman dio, eta mendebaldeko kulturan apolineoaren balioak nagusitu dira. Nietzschek kontrapuntua jarri zuen, oreka bilatu nahian. Balore dionisiakoak goraipatu zituen, bi joeren artean oreka berreskuratzeko. Balore dionisiakoek supergizakiaren ezaugarriak dituzte. Bizitzan aurrera egiteko, instintuak eta pasioak baloratu egin behar direla zioen. Bitalismoak dionisiakoa eta apolineoa uztartzen ditu.