Trantsizio Politikoa eta Frankismoaren Amaiera
Eskuinaren Estrategia eta Trantsizioaren Hasiera
Eskuinaren estrategia egoera kritikoan funtsezkoa izan zen aldaketetarako. Espainiako arazoak ezkutatu nahi izan ziren; bakoitza bere herrira itzuli zen. Ariasek aldaketak bultzatu zituen, alderdiak debekatuta zeudela. Blokeoek eta aldaketek sistema puskatu zuten. Suarez eta amnistia, bai eta Erregearen garrantzia ere, giltzarri izan ziren. Medallo, parlamentua, Miranda, Suarez, hauteskunde orokorrak, PCE onartzea eta Areizak Suarez onartzea prozesuaren parte izan ziren.
Ezkerrak Suárezi laguntza eman zion eta UCDk irabazi zuen, nahiz eta gehiengo absoluturik lortu ez. Suárezen konstituzioaren bideak bi arazo nagusi izan zituen erantzuteko (GRAPO, ekintza atzerakoia). Bi alderdik Moncloako Ituna sinatu zuten. 1978an arazoak egon ziren hizkuntza soziala eta erregearen erregaiak onartzeko. Konstituzio berriaren emaitzek berdintsu jarraitu zuten, estatu-kolpearen beldurraren testuinguruan.
Europarantz eta Kanpo Politika
Europan sartzea zalantzan jarri zen, baina ilusioa piztu zuen Espainian zein Europan. Fernando Moranek negoziazioen ardura hartu zuen; hitzarmenean NATO ez aipatu eta kanpo-politika Estatu Batuenekin bat egin zen, NATOrekin ez banatzeko. Gonzálezen erreferenduma eta Europako Erkidegoa (EK): Espainia azkar hazi zen, hirugarren sektorea eta ekonomia aurreratuen egitura garatuz.
Trantsizioa eta Euskal Herriko Autonomia
Trantsizioan errebindikazioak egon ziren (moderatuak eta erradikalak) eta sisteman bi alderdi nabarmendu ziren. ETAk jarraitu zuen eta poliziak zein gizarteak puskatuta amaitu zuten, krisiaren eta Suarez liderraren garaian. Aurreautonomia eta Euskadiko lehen urratsak eman ziren: EAJk irabazi zuen, Gernikako Estatutua onartu zen eta Suárezek Eusko Kontseilu Nagusia sortu zuen. Nafarroan eta Euskal Kontseiluan autonomia ideia indartu zen KASekin batera. 1978ko konstituzioaren erreferendumean Espainiako osotasuna eztabaidatu zen, eta 1979ko hauteskunde ezberdinek EK aldatu zuten, Garaikoetxea buru zela.
Frankismoaren Azken Urteak eta Nazioarteko Egoera
Frankismoak nazioarteko onarpena bilatu zuen sobietarrekin. 1955ean Nazio Batuetan sartu zen, baina nazioarteko erakunde guztietan ez. Elizari forua eman zitzaion eta apaizak legearen barruan egon ziren. Politika ekonomikoan: oreka plana eta nazioarteko merkatuan sartzea, Opus Dei-ren bidez. Francoren aurka 1950eko eta 1960ko hamarkadetan. 1959an garapen planak arrakasta izan zuen arazoak ebatziz. Kanpo-harremanak: 1957an EEE sortu zen; Merkatu Batuarekiko mespretxua erakutsi zuen Francok, baina 1964tik aurrera manifestuak ugaritu ziren eta 1959an ETA sortu zen.
Francoren erantzuna egoera egokitzea izan zen: orden publikoaren legea eta lege organikoa eman zituen.
Diktaduraren Amaiera (1969-1975)
Istilu handiak gertatu ziren. Caudillo gaixo zegoen, hiriak gelditu ziren eta Eliza urrundu egin zen (apaizak kartzelan sartu zituzten, behartsuei laguntzen zieten bitartean).
Burgosko Epaiketa eta Giza Eskubideen Urraketak
1970eko Burgosko gerran atentatuak gertatu ziren eta heriotza-zigorra ezarri zen. Frankismoaren hausturaren adierazle: Carrero Blanco, barne ministroa. 1972an bere ideiak berreraitsi zituen. 1001 prozesuan zigor neurrigabeak ezarri ziren. Arias buru zuen ultraeskuindarrak askatasun txiki batzuk eman zituen. Añoveros kasuak (1974) euskararen aldeko jarrera nabarmendu zuen.
Trantsizioaren Azken Txanpa eta Frankoren Heriotza
Franco gaixo zegoen; Joan Karlos jarri zen bitartean, nahiz eta gero Franco sendatu egin zen. Israel eta Arabian petrolio krisia egon zen. Terrorismoaren legeak ezarri ziren (Burgoskoa ez berriz errepikatzeko). Ibilaldi berdea: Marokok Sahara konkistatu zuen. Francoren heriotza: 1975eko azaroaren 20an hil zen; bere azken ekintza publikoa hitzaldi bat izan zen.