Teozentrismoa, Antropozentrismoa eta Giza duintasuna
Teozentrismoa
Teozentrismoa: Erdi Aroko hausnarketa filosofikoek hautsi egin zuten Greziar pentsamoldearen ikuspegi naturalista, eta teozentrismoan oinarritutako sistema bat eratu zen. Horretan funtsezkoa zen jainko batean sinestea. Gizakia jainkoak sortua dela uste zen, beraz haren menpe zegoen. Nolabait, hortik sortzen zen giza duintasuna, baina bigarren mailakoa izango zen.
Erdi Aroaren hasieran uste zuten arima gorputzaren gainetik zegoela, eta arimak gorputza mendean izatea eskakizun etikotzat jotzen zuten. Goi Erdi Aroan, Aristotelesen ustez, gizakia substantzia bakarra eta bereizgaitza zela uste zen; ez ziren bi errealitate bereizitan ulertzen. Gizakia jainkoaren irudia eta antzera egin zela ulertzen zen, beraz gorputzak jainkozko zati bat bazuen. Gorputzak jainkozko zati hori zeukan; Espiritu Santuaren tenplua zela uste zen, eta heriotzean arimarekin batera berpiztuko zela.
Antropozentrismoa
Antropozentrismoa: Errenazimentuko aldaketek ikuspegi zabalagoa ekarri zuten gizakiari eta unibertsoari buruz; horren ondorioz, hautsi egin zen gizakia jainkoen eta beste izaki batzuen artean harrapatuta zuen «horma bikoitza». Antropozentrismoa abiapuntu eta ardatz bilakatu zen. Ikuspegi honi esker, gizabanakoaren askatasun eta autonomia handiagoaz pentsatzen hasi ziren. Norbanako bakoitzak bere bizitza legitimoki gidatzeko duen oinarrizko printzipio gisa aurkeztu zuten.
- Ikuspegi humanista eta zentralizatua unibertsitateetan eta arteetan.
- Norbanakoaren autonomia eta balioa lehenetsia bihurtzen da.
Giza duintasuna
Giza duintasuna: Erdi Aroan giza duintasunari buruz hainbat iritzi zeuden. Errenazimentuko pentsamenduan, oro har, denek defendatzen zuten gizabanakoaren duintasuna. Duintasun hori ez zen Erdi Aroan bezalaxe soilik arima arrazionaletik eratorria; Errenazimentuan, gizakiaren jarduera intelektual, tekniko eta artistikoaren ondorio gisa ulertu zen. Baliozkoak gara eta errespetua merezi dugu.
- Duintasunaren ikuspegi tradizionalak eta berriak aztertzen ditu.
- Errenazimentuko baloreek gizakiaren sorkuntza-ahalmena eta askatasuna balioesten dituzte.
Mounier-en pertsonalismo kristaua
Mounier-en pertsonalismo kristaua: Haren arabera, pertsona bokazioaren, hezurmamitzearen eta bat-egitearen emaitza da; pertsona izaera komunitatearekin eta konpromisoarekin eraikitzen da.
Bokazioa
Bokazioa meditazioaren bidez aurkitzen da, norbera denetik eta bizi izan dituen egoeretatik abiatuta. Ez da bizitzatik alde egin behar; bizitza eraldatu eta eman egin behar da, barruan dagoena atxikiz eta kanpoarekin partekatuz.
Hezurmamitzea
Hezurmamitzea gertatzen da pertsona ekintzaren batekin konprometitzen denean eta beste baten alde eginik, bere buruari uko eginez. Hau da pertsonaren etengabeko errealizazio-prozesuaren adibide bat.
- Pertsonei bultzada ematen die komunitate eta bokazioaren bitartez.
- Konpromiso eta ekintzak pertsona osatzen laguntzen dute.