Sarrera Erdi Aroko Literaturara

Erdi Aroak luzaro irauten du, Erromatar Inperioaren erorketatik (476 d.C.) Konstantinopla turkiarren esku erori zen arte (1453. urtea). Ohiko bereizketa bat egiten da Erdi Aro goiztiarraren (V-XII. mendeak) eta gerokoaren artean.

Aldi luze honetan batez ere latinezko literatura garatzen da, latina baita Erromatarrek guztiz erromanizatutako Europako herrialdeen elementu identifikatzailea.

Latinaren funtzioak Erdi Aroan

Latina Europako herrialde erromanizatu askoren hizkuntza ofiziala zen, eta honako eremuetan erabiltzen zen:

• Erakunde guztietan.
• Elizan.
• Irakaskuntzan.
• Gobernuan.
• Literaturan.

Gainera, hizkuntza unibertsal gisa, kultura desberdinen arteko komunikazioa ahalbidetzen zuen.

Zergatik erlijiosoak ziren testuak?

Garai hartan, justiziak eta Elizak ziren herriaren gain botere handiena zuten erakundeak. Testu gehienek justiziari edo elizgizonei buruz hitz egiten zuten. Elizgizonak ziren irakurtzen eta idazten zekiten gutxi batzuk.

Erdi Aroko gizartea

Gizarte feudala hiru estamentuz osatuta zegoen:

• Oratores (otoitz egiten zutenak): elizgizonak eta monjeak.
• Bellatores (gerran aritzen zirenak): noblezia, zaldunak, eskuderoak eta soldaduak.
• Laboratores (lan egiten zutenak): nekazariak, langileak, artisauak eta merkatariak.

Gizarte piramidal hau goian erregea eta aita santua zeuden, ondoren noblezia eta zaldunak, gero elizgizonak eta monjeak, eta behean herria.

Literatura mota

• Erlijiosoa edo doktrinala: Oratores.
• Zaldunen edo kortesaua: Bellatores.
• Herrikoia: Laboratores.

Elizaren eragina kulturan eta literaturan

Elizak eragin handia izan zuen literaturan, elizgizonak Eliza eta herriaren arteko bitartekariak baitziren, eta haiek baitziren idazten zekiten bakarrak. Testuek beti teozentrismoa azpimarratzen zuten. Kulturan ere eragina izan zuen, jendea erlijiosoa izan zedin lagunduz.

Cancelleria Reiala eta katalan hizkuntza

Erakunde honek latinez, katalanez eta aragoiera idatzitako testuen idazketa eta hizkuntza-uniformetasuna zaintzen zituen; hiru hizkuntza horiek ziren hizkuntza ofizialak. Katalanarekin duen harremana honakoa da: latinarekin eta aragoierarekin egiten zuen bezala, katalana ere zaintzen eta arautzen zuen.