Maskaradak, xaribariak eta pastoralak: euskal jai eta antzerki tradizionalak

Maskaradak

Maskaradak jai-giroko dantza eta musikaz lagunduriko mimo eta adierazpen mintzatuak dira, itxura asko har ditzaketenak.

Taldeak

• Gorriak (bertako jendea)
• Beltzak (atzerritarrak)

Maskaradetan musikariak ere izaten dira, saio osoan zehar jotzeko. Herriaren sarreran, bideoa etzanda aurkituko dute (barrikada). Horixe da maskaradaren funtsa kokatzen den lekua.

Pertsonaiak (Gorriak)

• Txerreroa: Maskarada irekitzen duena da. Zaldi buztana duen makila luze bat darama eskuan.
• Gathuzaina: Eskuan sorgin-guraizeak daramatza.
• Kantiniersa: Edan-upel txiki bat darama lepotik zintzilik.
• Zamaltzaina: Txerreroaren antzera doa jantzita, baina gerri bueltan zurezko tramankulu bat dauka.
• Entseina: Bandera edo entseina eramaten duelako esaten zaio horrela.
• Marexolak: Txerreroen eta Zamaltzainen ferrak jartzen dituzte arratsaldeko funtzioan.
• Kukuileroak: Gaur egun ez dute eginkizun handirik maskaradan.
• Jauna eta Anderea: Ondo jantzitako bikotea da.
• Laboraria eta Laborarisa: Laborariek akuilu daramate eskuan.

Pertsonaiak (Beltzak)

• Buhameak: Burrunbaka eta baldarka ibiliz igarotzen dute eguna.
• Kherestuak: Zamaltzaina zirikatzea da horien eginkizuna.
• Xorrutzak: Jaunaren ezpatak zorrozten dituzte.
• Kauterak: Baldarka igarotzen dute eguna.
• Medikua: Bere eginkizuna Pitxu berpiztea da.

Egitura

Maskarada antolatzen duen herria beste herri batera doa, bertakoen gonbitari erantzunez. Igandero gertatzen da hori, urtarriletik apirilera bitartean.

Xaribariak

Xaribariak ohiko komediak dira.

• Xaribari-serenatak: Kantaldi zaratatsuak ziren; iluntzean jotzen ziren omenaldia egiten zaienen etxeko leihopean.
• Xaribari-paradak: Desfile edo parada modukoak ziren eta testurik gabe keinuz irudikatzen ziren.
• Xaribari-fartsak: Erdi Aroko drama satirikoen antzekoak dira; herriko gertakari eskandalagarriak dituzte gaitzat.

Pastoralak

Pastoralak Zuberoako herri antzerkia da, historia, gertaera edo bizitza bat jarraian kontatzen duena. Euskal Herriko eskuizkribu zaharrena XVIII. mendearen erdialdekoa da.

Eszenatokia

• Herriko frontoian edo plazan egiten da normalean.
• Atzealdean oihal zati zabala dago; haren atzean aktoreen gordelekua dago.
• Goialdean musikariak egoten dira.

Oihal zuriak hiru ate ditu

• Ezkerraldea (gorria) edo turkoentzat, eta ate gainean itsasua dago.
• Eskuinaldean, ate urdina, zintzoen atea, eta gainean Zuberoako bandera.
• Erdian, zerutiarren atea.

Errientak zintzoen ate ondoan du bere mahaia. Bertan ditu pastoralaren testua eta bandera gorria eta urdina. Taularen erdialdean, zuloa dago.

Pertsonaiak

• Bi talde: kristauak eta turkoak.
• Sujeta edo protagonista (kristauak).
• Aingeruak.
• Artzainak.
• Satanak: eszenen artean agertzen dira.
• Errienta: aktore zuzendaria da.

Egitura

• Lehen peredikua: antzerkiaren gaia aurkezten da.
• Bigarren peredikua: Herriaren bizitza, gatazkak eta heriotza.
• Azken peredikua: azken hausnarketa, kontseiluak eta agurra.