Zer dira karaktere sexual primarioak?

Nesken kasuan umetokia eta bulba, eta mutilen kasuan barrabilak eta zakila dira. Organo horiek karaktere sexual primarioak dira.

Zer da endemia, epidemia eta pandemia arteko aldea?

Endemia populazio jakin batean ohiko eta etengabeko gaixotasuna da. Epidemia denbora-tarte batean espero baino sarriago gertatzen den gaixotasuna da, eta pandemia epidemia global bat da, pertsona kopuru handi bati eragiten diona.

Noiz gertatzen da habiaratzea?

Habiaratzea ernalketaren osteko 14. egunera arte gerta daiteke. Enbrioia umetokira lehen astea igaro ondoren iristen da.

Giza gorputza: sexu-ezaugarriak, ernalketa, gaixotasunak eta immunitatea

Laburpena

Dokumentu honek giza gorputzaren sexu-ezaugarri fisikoak, obulu eta espermatozoideen ezaugarriak, ziklo obarikoa eta menstruala, ernalketa, habiaratzea eta erditzearen faseak azaltzen ditu. Gaixotasun motak (infekziosoak, ez-infekziosoak, endemia, epidemia eta pandemia), agente infekziosoen motak eta hanturazko erantzunaren seinaleak ere jorratzen ditu, linfozitoen rolarekin batera.

Funtsezko puntuak

Karaktere sexual primarioak gonadak eta organo genitalak dira; sekundarioak bi sexuen arteko desberdintasun fisikoak.
Ziklo menstrualean folikuluak garatzen dira, obulua askatzen da eta, ernalketarik ezean, hilekoa sortzen da (3-6 egun irauten du).
Ernalketa 36-60 orduz gertatzen da, eta enbrioia ernalketaren osteko lehen astean umetokira iristen da; habiaratzea 14. egunera arte gerta daiteke.
Erditzea hiru fasetan banatzen da: dilatazioa (luzeena), egotzea (30 minutu inguru) eta plazenta botatzea.
Gaixotasunak infekziosoak edo ez-infekziosoak izan daitezke; endemia, epidemia eta pandemia dira hedapen mailaren arabera bereizten direnak.
Agente infekziosoak bakterioak, protozooak, onddoak eta birusak dira; linfozito B-k antigorputzak sortzen dituzte eta T linfozitoek zelula arrotzak suntsitzen dituzte.

Frogatu zeure burua

Aldaketa Fisikoak

Nesken kasuan, umetokia eta bulba dituzte, eta mutilen kasuan, barrabilak eta zakila. Horri karaktere sexual primarioak deitzen zaio.

Bi sexuen arteko desberdintasunak aldaketa fisiko horiei karaktere sexual sekundarioak deitzen zaie.

Obuluak

Tamaina handiko zelula geldiak dira. Nukleoak amaren herentziazko informazioa du eta zitoplasman erreserba gai bat dago, biteloan, enbrioia habiesten duen zelulazko koroa dago.

Ziklo Obarikoa eta Ziklo Menstruala

Folikuluak oso azkar garatzen dira. Folikulua ireki, eta obulua sabelaldeko barrunbean askatzen da. Fallopioren tronpetan igarotzen da. Folikuluaren gainerakoa bihurtu eta endekatzen da, desagertu arte. Odol kapilarrak haustean, menstruazioa gertatzen da, 3 edo 6 egun irauten du. Endometrioa loditu egiten da, umetokira joaten da, eta kabiaratzea esaten zaio horri. Ernalketarik ez badago, mukosaren endometrioa desegin egiten da, eta hilekoa sortzen da.

Espermatozoideak

Oso zelula txikiak dira, aurreko zatiari burua deitzen zaio eta nukleoa dago bertan. Flagelo izeneko filamentu luze bat daukate. Espermatozoideak barrabiletan sortzen dira. Haien paretetan, espermatozoideen zelula amak daude.

Semena

Espermatozoideak oso txikiak dira, eta ingurune egoki bat behar dute igeri egiteko eta bizirik irauteko. Espermatozoideek eta likido horrek semena osatzen dute.

Ernalketa eta Habiaratzea

Gametoak Fallopioren tronpetarantz abiatzen dira. Ernalketa prozesuak 36-60 ordu irauten du. Lehen zatiketa, ernalketaren osteko lehen eta bigarren egunen artean gertatzen da. Enbrioia umetokira iristen da lehen astea igaro ondoren. Habiaratzea ernalketaren osteko 14. egunera arte gerta daiteke.

Erditzearen Faseak

Dilatazio Fasea

Faserik luzeena da. Umetokiko paretaren uzkurdurekin hasten da. Umekia bultzatzen dute, umetoki-lepoa dilatatu egiten da eta zorro amniotikoa urratu egiten da, horri urak botatzea esaten zaio.

Egotze-Fasea

Hogeita hamar minutuko iraupena du. Uzkurdurak gero eta luzeagoak dira. Umea irteten denean, zilbor-hestea moztuko dute.

Plazenta Botatzea

15 minutu pasa eta gero, umetokia uzkurtu egiten da berriz, plazenta botatzeko. Mukosatik askatu eta kanpora botatzen da.

Gaixotasun Motak

Infekziosoak

Agente patogenoek eragindakoak dira, adibidez, gripea. Pertsona batzuetatik besteetara barreiatzen dira patogeno horiek.

Ez-Infekziosoak

Ez dira agente patogenoek eragindakoak, adibidez, traumatismoak. Kausa bat baino gehiago izan ditzakete, adibidez, diabetesak.

Endemia

Populazio jakin batean, gaixotasun bat ohikoa eta neurri handiagoan etengabea denean erabiltzen da.

Epidemia

Denbora-tarte batean, gaixotasun batek populazio jakin bati espero dena baino sarriago erasaten dionean gertatzen da.

Pandemia

Epidemia global bat da, oso pertsona kopuru handi bati eragiten diona.

Agente Infekzioso Motak

Bakteriak

Organismo zelulabakar prokariotoak dira. Gehienak kaltegabeak dira, baina batzuek gaixotasunak eragiten dituzte, adibidez, salmonellosia.

Protozooak

Organismo zelulabakar eukariotoak dira. Zenbaitek gaixotasunak eragiten dituzte, adibidez, malaria.

Onddoak

Organismo zelulabakarrak dira. Zenbaitek gaixotasunak eragiten dituzte, adibidez, kandidiasia.

Birusak

Zelula-parasitoak dira denak, eta gaixotasun infekziosoak eragiten dituzte, adibidez, barizela.

Hanturazko Erantzunaren Seinaleak

Ziztada edo zauri batetik, germenak sar daitezke gorputz barrura. Kaltetutako zelulek substantziak askatzen dituzte, eta zelulak iragazkorragoak bihurtzen dira. Zona hori gorritu egiten da eta mina ematen du. Globulu zuriak kapilarretatik irteten dira eta germenak fagozitatzen dituzte. Zornea sortzen da, fagozitaturiko germenez betetako globulu zurien hondarrak.