Kanten Filosofia Praktikoa: Etika eta Arrazoimenaren Erabilera
Kanten Filosofia Praktikoa eta Teorikoa
Filosofia praktikoa etikaren eta politikaren azterketari deritzo. Honek nola jokatu behar dugun adierazten digu, bai esparru pribatuan (Etika), bai gizartean (Politika). Filosofia teorikotik praktikora igarotzean, hizkuntza deskribatzailetik preskriptibora edo baloratzailera pasatzen da. Immanuel Kantek ere arrazoimenaren bi erabilera bereizi zituen: teorikoa eta praktikoa.
Arrazoimenaren Erabilera Teorikoa: Zer Ezagut Dezaket?
Bere Arrazoi Hutsaren Kritika liburuan, Kantek filosofia teorikoa jorratzen du. Erabilera teorikoan, ezagutza da aztergaia, eta galdera nagusia honakoa da: "Zer ezagut dezaket?". Ezagutza teorikoan, hizkuntza deskribatzailea da eta judizioak erabiltzen dira, subjektu bati predikatu bat egozten diotenak.
Liburu horretan, Kanten ondorio nagusia da edozein esperientziaren objektua subjektuak berak ezarritako denbora, espazio eta kategorien arabera ezagutzen dugula, fenomeno gisa. Hori dela eta, Kanten filosofia transzendentala da, a priorizko formen eta kategorien azterketa lantzen baitu.
Kantek noumenoa ere deskribatu zuen: bere baitango errealitatea. Noumenoa pentsa daiteke, baina ez ezagutu. Hortik, Arrazoi Hutsaren Ideiak ondorioztatzen ditu, filosofia praktikoan berreskuratuko dituenak:
- Arima
- Mundua
- Jainkoa
Arrazoimenaren Erabilera Praktikoa: Zer Egin Behar Dut?
Arrazoimenaren erabilera praktikoan, Kantek nola jokatu behar dugun aztertzen du, eta galdera nagusia "Zer egin behar dut?" da. Filosofia praktikoan, hizkuntza preskriptiboa da, eta inperatiboak edo aginduak erabiltzen dira. Kanten helburua subjektuak ezartzen dituen a priorizko printzipio moralak aurkitzea eta definitzea da.
Inperatibo Hipotetikoak eta Kategorikoak
Horretarako, bi inperatibo mota definitu zituen:
- Inperatibo hipotetikoak: Helburu jakin bat lortzeko bitarteko bat proposatzen dute (adibidez, "zoriontsu izan nahi baduzu, zintzoa izan"). Baldintzapekoak dira.
- Inperatibo kategorikoak: Betebeharra helburu gisa aurkezten dute, beste ezeren menpe egon gabe (adibidez, "izan zaitez zintzoa"). Baldintzarik gabekoak eta unibertsalak dira.
Kantek arrazoimenean oinarritutako etika formal baten alde egiten du. Kantentzat, inperatibo hipotetikoetan oinarritzen diren etika materialek bi arazo nagusi dituzte: ongiaren definizioa erlatiboa bihurtzen da, eta bitartekoak proposatzeko esperientziara jo behar da. Ondorioz, etika horiek ez dira unibertsalak, eta proposatutako arauak esperientzian oinarritutako judizio enpirikoak dira, ez benetako lege moralak.