Isabel II.aren Erregealdia: Liberalismo Moderatua eta Progresista

Isabel II.aren Erregealdiaren Hasiera

Isabel II.aren erregealdia hasi zenean, 13 urte zituela, adin nagusikoa zela onartu zen herrialdea gobernatzeko. Horrela, liberalismo zentrista eta moderatua ezarri zen betiko.

Hamarkada Moderatua (1844-1854)

Hamarkada honetan (10 urte), pertsona garrantzitsuenak Narváez jenerala eta, amaieran, Murillo izan ziren. Hamarkada honetan bost puntu nagusi ezarri ziren:

• 1845eko Konstituzioa: Erabat berria eta moderatua zen.
• Zerga Sistema: Erreforma handia egin zen zerga sistemak arrazionalizatzeko eta liberalizatzeko.
• Udalen Legea: Leku bakoitzeko agintaria gobernuko ahaltsu bat izatea erabaki zen (probintzia bat gobernatzeko gai zen norbait).
• Batikanoarekin Konkordatua: Murillok sinatu zuen. Batikanoak kleroaren ondasunen desamortizazioa onartu zuen. Horrez gain, estatuari eskatu zion ezkontza jainkoan sinesten zuten pertsonen esku uztea erabaki zen, horrela ezkontzen ziren pertsonek erlijioari buruzko ezagutzak zituztela ziurtatzeko.
• Kontrola eta Foruak: Guardia Nazionalaren miliziaren ordena eta prentsa zentsura ezarri ziren. Euskal Herrian ere foruak itzuli zituzten, eta foruekin batera foru erakundeak (Batzar Nagusiak, Biltzarra, Gortea eta Diputazioa). Horrekin batera, Euskal Herrian erakunde bikoiztasuna ezarri zen berriz: gobernua alde batetik eta foruak bestetik.

Oposizioa eta Errepresioa

Garai honetan, gobernu moderatuen jarrera oso errepresiboa zen, eta manipulazio ugari egiten zituzten hauteskundeetan. Orduan, oposizioa asko haserretu zen, eta altxamenduak egiten hasi ziren. Oposizioaren barruan beste talde guztiak zeuden (progresistak, errepublikanoak, demokratak, karlistak, tradizionalistak eta absolutistak). Moderatuak gainerako guztien aurka zeuden. Garai honetan sortu ziren alderdi demokratikoak, errepublikanoak eta sozialdemokratak.

Katalunian Karlistaldi bat gertatu zen (1846-1849). Narváezek mugimendu horiek guztiak oso gogor zapaldu zituen. Bestalde, Murillok konstituzio proiektu oso atzerakoi bat aurkeztu zuen (erregimenera itzuli nahi zuelako), baina herriak proposamen hori zapaldu zuen. Horren ondorioz, Murillok dimititu egin behar izan zuen.

Biurteko Progresista (1854-1856)

Murillok dimititu zuenean, gobernu ezegonkor ugari sortu ziren. Horrek ezinegona eragin zuen demokraten, errepublikanoen eta liberalen artean. Beraz, O'Donnell jeneralak altxamendu bat antolatu zuen, Vicalvaroko Bikalkarada izenekoa. Horretaz gain, Antonio Cánovasek Manzanaresko Manifestua egin zuen, erreforma liberal erradikalagoak eskatuz. Orduan, progresistek, demokratek eta errepublikanoek iraultza giroarekin bat egin zuten, matxinada oso erradikalak eginez.

Gobernuaren Egonkortasun Eza

Egoera latza ikusita, Isabelek Esparterori deitu zion gobernua eratzeko (erregeordetzaren garaian egon zen bera). Esparterok hasieran onartu zuen (gero dimititu zuen). Berriz ere '37ko hauteskunde sistema ezarri zuen, sufragio zabalago batekin. Hala ere, ezegonkortasun politikoak jarraitzen zuen, bi talde nagusi zeudelako:

• Karlistak: erreforma gehiago egin nahi ez zituztenak.
• Demokratak, errepublikanoak, liberalak: aldaketa iraultzaile gehiago nahi zituztenak.

Orduan, Esparterok dimititu egin zuen, eta O'Donnell jarri zuten gobernua osatzeko. O'Donnell-en gobernua moderatuez eta kontserbadorez osatuta zegoen, eta horrek politikaren bidea moderantismora bideratu zuen.

Biurteko Progresistako Erreformak

Progresistak bi urte horietan saiatu ziren legedian, administrazioan eta ekonomia-finantzan aldaketak egiten. Adibidez, konstituzio bat idatzi zen, baina ez zen indarrean jarri, ezta udal lege berri bat ere. Hala ere, gauza garrantzitsuak egin ziren ekonomia eta finantza arloetan:

• Finantzak pixka bat zabaltzen saiatu ziren.
• Atzerriko herrialdeen kapitala erakartzea lortu zen.
• Trenbidearen eraikuntza sustatu zen.

Moderantismoaren Itzulera (1856-1868)

1845eko Konstituzioa ezarri zen berriro (1856-1868). Garai hau hiru zatitan banatuta dago:

1. 1856-1858: O'Donnell eta Narváez egon ziren indarrean, beraien artean txandakatuz.
2. 1858-1863: Batasun Liberala (alderdi zentrista bat) jarri zen gobernuan.
3. 1863-1868: Moderatuek hartu zuten boterea, eta ezegonkortasun politikoa hasi zen berriro.

Adibidez, hauteskundeetan iruzurra egin zuten, eta gobernuan ez zeuden progresistak eta demokratak erradikalizatu egin ziren. Beren nahiak betetzeko bide iraultzaileak hartzea erabaki zuten, baina gobernuak mugimendu horiek guztiak oso gogor zapaldu zituen.

Politika oso autoritario bihurtu zen, eta herria monarkiaren eta gobernuaren kontra jarri zen.