Gizakiaren nutrizio-funtzioa eta prozesu biologikoak
Nutrizio-funtzioa
Nutrizioari esker, gizakiok energia eta materia sortzen dugu. Nutrizioan espezializatutako organoek honako prozesu hauek egiten dituzte:
- Mantenugaiak sortzen dituzte elikagaietatik, eta oxigenoa airetik.
- Mantenugaiak eta oxigenoa zeluletara garraiatzen dituzte.
- Zelula-nutrizioa burutzen dute.
- Zelula-hondakinak eta karbono dioxidoa kanporatzen dituzte.
Nutrizioa egiten duten aparatuak
- Digestio-aparatua: Elikagaiak substantzia sinpleago bihurtzen ditu, odolera pasatuz.
- Arnas aparatua: Gasak trukatzen ditu; oxigenoa hartu eta karbono dioxidoa kanporatzen du. Oxigenoa odolera pasatzen da.
- Zirkulazio-aparatua: Mantenugaiak eta oxigenoa zeluletara eramaten ditu, eta hondakinak zeluletatik iraitz-organoetara garraiatzen ditu.
- Iraitz-aparatua: Sortutako hondakinak kanpoaldera botatzen ditu.
Barneko ingurua
Zelula guztiak bainatzen dituen likidoa kanpoaldearekin kontaktuan dago, odolaren bitartez.
Mantenugaiak
Elikagaietatik lortzen dira eta energia lortzeko erabiltzen dira. Bi talde nagusitan banatzen dira:
1. Ez-organikoak
Ura eta gatz mineralak dira.
- Ura: Substantziak garraiatzeko eta zeluletan erreakzio kimikoak gertatzeko beharrezkoa da.
- Gatz mineralak: Bi funtzio dituzte: erregulatzailea eta egiturazko funtzioa.
2. Organikoak
- Gluzidoak edo karbono hidratoak: Energia ematen dute.
- Lipidoak: Energia ematen dute.
- Proteinak: Egitura-funtzioa, funtzio erregulatzailea, babes-funtzioa eta funtzio garraiatzailea dituzte.
- Bitaminak eta mineralak: Organismoak ongi funtzionatzeko beharrezkoak dira.
- Bitaminak eta mineralak: (Berriz ere aipatuak).
Arnasketa zelularra
Fase hauek ditu:
- Elikagaien digestiotik datozen mantenugaiak zeluletara iristen dira.
- Mantenugaiak mitokondrioan sartzen dira oxigenoarekin batera.
- Mitokondrioan, O2-a glukosa-molekularekin konbinatzen da; glukosa hautsi egiten da eta energia askatzen da.
- Glukosa-molekula ur eta karbono dioxido bilakatzen da, eta zelulatik kanporatzen da.
Elikagaiak
Elikagai bakunek mantenugai bakarra dute, eta elikagai konposatuek mantenugai bat baino gehiago.
- Funtzio energetikoa duten elikagaiak: Gluzidoak eta lipidoak.
- Funtzio plastikoa duten elikagaiak: Proteinak.
- Funtzio erregulatzailea duten elikagaiak: Gatz mineralak eta bitaminak.