Gerra Aurreko Poesia
GAIA: GERRA AURREKO POESIA
Norena da hain ezaguna den 'Haurtxo txikia sehaskan dago' kanta? Zer
gehiago idatzi zuen egile horrek?
Klaudio Sagartzazu 'Satarka' izan zen idazlea. Kanta hau ezaguna egin zen
Gabriel Olaizolak musikatu zuenean egin zen famatua. Idazle honek, Txinpartak
eta Intza begietan ere idatzi zituen.
Nortzuk dira Olerkiaren belaunaldikoak? Adierazi idazleak eta lan bana.
Lizardi: Bihotz begietan eta Umezurtz olerkia
Lauaxeta: Bide barrijak eta Arrats beran
Orixe: Euskaldunak eta Barne muinetan
Eman Lizardiren 3-4 ezaugarri. Zein alorretako lanak egin zituen
Lizardi legegizona zen eta Tolosako lantegi bateko gerente heriotzara arte.
Gaztetan erdi galdu zuen euskara taxuz eta sakon berreskuratu zuen. Hizlari
gisa merezitako ospea bereganatu zuen. Honez gain, prosaz eta idatzi zuen eta
antzerkian ere lan egin zuen. Sarritan izadia agertzen da, urtaroen arabera
aldatuz doan natura du idazgai. Biotz-begietan eta Umezurtz olerkiak.
Biotz begietan eta Lizardiren poesiaren ildo nagusiak.
Biotz begietan testuan betiko gaiak hartzen ditu, hala nola, euskara,
aberria,heriotza...) reinbentatu egiten ditu hauek, hausnartu hauei buruz eta
berarentzat transmititzen duena idazten du, esanez errealitatea gainditzen
duela. Honez gain, Lizardik Sabino Aranaren metrika jarraitzen du eta oso
trinkoa da. Esaldi laburrak eta zehatzak erabiltzen ditu figura literario askorekin,
batez ere pertsonifikazioak.
'Izotz ondoko iguzki' testua. azaldu naturaren irudia.
Euskara eta natura beti lotuta joango dira. Behe mailetan euskara izoztuta
dago, hiltzen ari da eta aldiz goi mailatan badago norbait euskararen alde
ekintzak egiten ari dena. Beraz esperantza txiki bat dago.
Eman Estepan Urkiaga 'Lauaxetaren' datu biografiko batzuk.
Lauaxetaren poesia liburuen izenak eman.
Lauaxetak ikasketak Durangon eta Loiolan egin zituen jesuitetan. Hala ere ez
zen apaiz izan. 1928an Orixerekin batera EUZKADI egunkariko euskal orrian
lan egitera hasi zen. Honez gain kazetari lanetan aritu zen, teatro lan laburrak
moldatu zituen eta olerkigintzari esker egin zen ezagun. Lan ezagunenak Bide
barrijak eta Arrats beran ditugu. Gerra etorri zenean, komisario politiko izendatu
zuten eta karguari zegokion zereginetan aritu zen Bizkaiko frentean. !837ko
apirilaren amaieran kiskalitako Gernikan atxilotu zuten. Handik Gasteizera
eraman zuten eta bertan fusilatua izan zen.
Adierazi Orixeren biografia zure ustez daturik garrantzitsuenak.
Orixe gipuzkoarra dugu. Honek ere apaiz ikasketak burutu zituen baina ez zen
apaiztu. Bilbon aritu zen lanean sortu berria zen Euskaltzaindian eta EUZKADI
egunkarian. Aitzolen aginduz euskal kulturarako epikoa izan behar zen poema
idatziz zuen Euskaldunak. Beste lan ezagun bat barne-muinetan dugu. 1950-
1954 bitartean Amerikatik ibili zen eta bertan lanak enkarguz egiten zituen.
Azkenik 1961ean hil zen.
Zer ekarpen egin zion Jose Ariztimuño Aitzolek euskal poesiari?
Aitzol izan zen 1930etik aurrera Euskaltzaleak elkartearen eragilerik
sutsuenetarikoa. Beste zenbait euskaltzaleren laguntzarekin, Aitzolek eratu
zituen ekintzen artetik Olerki Egunak nabarmenduko genituzke. Izan ere, jai-
lehiaketa hauen bitartez, ordura arte jorratu gabeko sailak eta moduak ireki
zitzaizkion euskarazko poesiari. Une hartan mamitzen den poeta taldeari
olerkiaren belaunaldia deitu ohi zaio.