Geografia Ekonomikoko Kontzeptuak eta Espainiako Hiri-sarea

Geografia Ekonomikoko Oinarrizko Kontzeptuak

Hona hemen geografia ekonomikoan ohikoak diren hainbat kontzepturen definizioak:

Hiri-hierarkia

Hiri-sistema baten barruan ematen den mailakatzea da, funtzio, tamaina eta eraginaren araberakoa. Honela, bost mota bereizten dira: nazio-metropoliak, lehen mailako eskualde-metropoliak, bigarren mailako eskualde-metropoliak, hiri ertainak eta hiri txikiak.

Nekazaritza intentsiboa

Lurra ustiatzeko metodo bat da, lurrari ahalik eta etekin handiena denbora gutxian ateratzen saiatzean datzana. Helburu gisa uzta bat baino gehiago lortzea du, eta normalean ureztaturiko polilaborantzarekin lotzen da.

Nekazaritza estentsiboa

Lurrak berak eman dezakeena baino gutxiago ateratzen zaionean ematen den lantze-metodoa da, non uzta bakarra ateratzen den eta gehienetan lehorreko monolaborantzarekin lotzen den.

Abeltzaintza intentsiboa

Abeltegian ematen den abereen ustiapena da, abeltzaintza estentsiboa baino errendimendu altuagokoa.

Abeltzaintza estentsiboa

Inguru naturalean ematen den abereen ustiapena da, abeltzaintza intentsiboa baino errendimendu baxuagokoa.

Nekazaritza-ustiapena

Eraikuntzak, makineria, lurrak eta produktuak osatzen dituen ustiapena da; hau minifundioa, latifundioa edo neurri ertainekoa izan daiteke, eta zeharka edo zuzenean ustiatu daiteke.

Nekazaritza-paisaia

Nekazaritza, abeltzaintza eta basogintzaren ondorioz sortu den ingurune geografikoa da, non faktore hauek eragiten duten: giza jarduerek, klimak, erliebeak eta lurzoruak.

NBP (Nekazaritza Politika Bateratua)

EEE (Europako Ekonomia Erkidegoa) sortu zenean abian jarri zen nekazaritza-politika da, betiere nekazaritza-jarduerak hobetzeko. Urteetan zehar bilakaera izan du: lehenengo kantitatea bultzatu zen, horren ostean kalitatea, eta gaur egun kuotak daude ezarrita.

Hiri Sareak eta Hierarkia Espainian

Sarrera

Hiriek harreman ekonomiko, sozial eta kulturalak dituzte inguruko eremuekin, eta inguruko eremuetako biztanleek ere erabiltzen dituzte. Azken mendetan, garraiobideen garapenaren ondorioz, hainbat hiri-jarduera kanpoaldera eraman dira. Honela, hiriak erdigune bihurtu eta eragin-eremuak ondasunez eta zerbitzuz hornitzen dituzte. Gune multzo horiek guztiek hiri-sarea osatzen dute. Hiri-sistemaren barruan, hiriek kokapen hierarkikoa dute, dituzten funtzioen, tamainaren eta eraginaren arabera.

Espainiako Hiri Sistemaren Ardatzak

Espainiako hiri-sistemak lau ardatz nagusi ditu, Madril salbuespen gisa:

• Iparraldeko ardatza: Galiziatik Euskadirainokoa.
• Ebro haraneko ardatza: Eremu kantauriarra eta mediterraneoa lotzen ditu. Garrantzitsuena Zaragoza da.
• Mediterraneoko ardatza: Gironatik Cartagenaraino hedatzen da. Hiri-aglomerazio aipagarrienak Bartzelona eta Valentzia, Alacant eta Murtzia dira.
• Andaluziako ardatza: Sevilla da garrantzitsuena.

Espainiako Hiri Hierarkia

Espainiako hirien mailakatzea hiru alderdi nagusiren arabera egiten da:

• Tamaina: Biztanle kopuruan oinarrituta.
• Funtzioa: Hiriaren jarduera ekonomiko eta sozial nagusiak.
• Eragin-eremua: Hiriaren eragina noraino hedatzen den.

Honela, hiri-sarea hierarkizatua dago.

Hiri Hierarkiaren Sailkapena Espainian

Espainian, hiri-hierarkiaren sailkapen hau egin daiteke:

• Nazio-metropoliak: Hiri handiak dira, milioi bat biztanle baino gehiago dituztenak. Eragina lurralde osoan zabaltzen da, eta munduko beste metropoliekin harremanetan daude. Funtzio anitzak dituzte.
• Lehen mailako eskualde-metropoliak: 500.000 eta 1,5 milioi biztanle artean dituzte. Eraginpeko eremua aurrekoa baino mugatuagoa da. Normalean, autonomia-erkidegoetako hiriburuak, administrazio-zerbitzu guneak eta ardatz ekonomikoak izaten dira.
• Bigarren mailako eskualde-metropoliak: 200.000 eta 500.000 biztanle artean dituzte. Probintzietako hiriburuak izaten dira. Eragina probintzia mailan dute, eta betekizun nagusiak merkataritzan eta zerbitzuetan dituzte. Gasteiz eta Donostia, adibidez.
• Hiri ertainak: 50.000 eta 200.000 biztanle artean dituzte. Administrazio- eta merkataritza-funtzioak dituzte.
• Hiri txikiak: 10.000 eta 50.000 biztanle artean dituzte. Eragin-eremua eskualdekoa da. Funtzio urriak eta espezializazio gutxikoak dituzte.

Ondorioa

Espainiako hiri-sareak ez ditu ezaugarri berberak alde guztietan; homogeneotasun falta da ezaugarri nabarmena. Herri ertain eta txikiak dira nagusi, eta biztanle kopururik handieneko hiri gehienak periferiako eremuetan daude, salbuespenak Madril, Zaragoza eta Valladolid izanik.