Genetika, Zelula Zatiketa eta Biologia Kontzeptuak
Genetika eta Biologia: Oinarrizko Kontzeptuak
Oinarrizko Kontzeptu Genetikoak
- Espeziea
- Antzeko ezaugarriak dituzten, elkarren artean gurutzatu daitezkeen eta ondorengo emankorrak ematen dituzten organismoen taldea.
- Berariazko ezaugarriak
- Espezie bat gainontzeko espezieetatik bereizten dituzten ezaugarriak.
- Banakako aldaera
- Espezie baten barruan, indibiduo bakoitzaren ezaugarriak, espezie bereko gainontzeko organismoen antzekoak, baina ez erabat berdinak.
- Karakterea
- Norbanako bat beste batetik bereizten gaituzten ezaugarriak (aldaera etena-kualitatiboa; aldaera jarraitua-kuantitatiboa).
- Kariotipoa
- Zelula baten edo banakoaren kromosoma multzoa.
- Kromosomak
- Informazio genetikoaren euskarria.
- Genea
- Karaktere batentzat informazioa daraman kromosoma zatia.
- Genoma
- Banako edo espezie baten gene multzoa.
Zelula Motak eta Potentzialitatea
- Zelula diploideak
- Kromosoma homologoak pareka multzokatu daitezke (23. bikotea kromosoma sexualak; beste 22 bikoteak autosomak).
- Zelula aploideak
- Ezin dira bikoteka multzokatu.
- Zelula ama
- Biderkatzeko eta zelula berriak sortzeko gaitasuna mantentzen dute.
- Totipotenteak
- Zelula mota guztiak (organismo oso bat) sortzeko gaitasuna.
- Pluripotenteak
- Zelula eta ehun gehienak sortzeko gai, gorputza osorik ez.
- Multipotenteak
- Zelula mota batzuk bakarrik sortu (normalean helduetan).
Zelula Zatiketa: Mitosia eta Meiosia
Mitosia
Zelula umeek amaren kromosoma multzo bera jasotzeaz arduratzen da:
- Profasea: Kromatina trinkotu. Kromosoma bakoitza 2 kromatida berdinez osatuta.
- Metafasea: Kromosomak trinkotuta erdiko planoan kokatu.
- Anafasea: Kromatidak banatu, bakoitza polo batera mugitu.
- Telofasea: Kromosoma umeak nukleo mintz berri batekin estali. Ondoren zitoplasma zatitu (animalia-estututa; landarea-fragmoplastoa eratuta).
Meiosia
Sortutako zelula umeek amaren kromosoma erdiak dituzte (zelula sexualak sortzeko prozesua):
- Lehenengo zatitze meiotikoa: Kromosoma homologoak bikoteka jarri, erdiko planoan kokatu. Zatitu, kromosoma homologoetako bakoitza mutur batera.
- Bigarren zatitze meiotikoa: Kromosomak erdialdean kokatu, kromatidetako bakoitza mutur batera. Amaieran kromosoma erdiekin geratu.
Klonazioa eta Zelula Diferentziatuak
- Klona
- Zelula bat hainbat aldiz zatituta sortutako genetikoki berdinak diren banako edo zelula taldea.
- Klonazioa
- Zelula diferentziatu batetik edo bere nukleotik animalia edo landare bat garatzeko aukera ematen duen metodoa.
- Zelula diferentziatua
- Animalia edo landare heldu baten zelula espezializatuak.