Frankismoaren garapena, trantsizioa eta Gernikako Estatutua

Erregimena finkatzea

Erregimena finkatzea: Arnasguneak bilatzea politika, ekonomia eta gobernu-formula bilatzeko arazoak konpontzeko.

Opus Dei eta teknokraten eko-erreforma

Opus Dei teknokraten eko-erreforma: 1957an sortutako gobernuan sartu eta konbentzitu, eta eko-kolapsoa gainditzeari eta modernizatzeari ekin (zerga-erreforma, diru-sarrerak handitzea).

Lege berriak

Lege berriak:

• Estatuko Administrazio Legea: administrazio deszentralizatua, bizkorra eta modernoa. Gobernuaren eta Estatuaren jarduera bereizi, Francok bien buru jarraitzen zuen.
• Hitzarmen Kolektiboei buruzko Legea: lan-esparrua, industria-errealitatera egokitua.
• Lege Sindikala.
• Prentsa Legea: aurretiko zentsura kendu eta komunikabide berriak sortzeko aukera.
• Erlijio Askatasunari buruzko Legea: monopolioa amaitzea.
• Hezkuntza Legea: 14 urte arte.
• Estatuaren Lege Organikoa: Konstituzioaren antzekoa.

Desarrollismoa

Desarrollismoa: teknokraten neurriek ekoizpen-sistema eraldatu eta bizi-maila igo zuten.

Egonkortasun plana

Egonkortasun plana: helburua ordainketa-balantza orekatzea. Neurriak: moneta- eta zerga-erreforma, merkataritza-neurriak. Hasieran okerrera, denborarekin garapenerako hasiera.

Hazkunde-faktoreak

Hazkunde-faktoreak:

• Garapen plana (Lopez Rodo zuzendua): hiru planen ondorioz, industria, garraioa eta produktuen banaketa eta merkaturatzea porrot egin zuten enplegu-sorkuntzarekin batera. Ekonomialari askoren iritziz…
• Faktore nagusia: Europako ziklo ekonomikoa aprobetxatzea, merkataritza liberalizatzea, Europarekin trukeak lehenestea, emigrazioko diru-bidalketak eta turismoa, atzerriko inbertsioa.

Hazkunde ekonomiko handia

Hazkunde ekonomiko handia: herrialdea industrialdu zen, 60ko hamarkadatik aurrera.

Aldaketak gizartean eta pentsamoldean

Aldaketak gizartean eta pentsamoldean:

• Migrazio-prozesua (Europara, Madrilera, Valentziara, Euskadira eta Kataluniara).
• Gizarte-egitura berria.
• Gizarte modernoagoa (emakumeak).
• Gizarte kontsumista.

Balantzea

Balantzea: herrialdea industrializatua baino ez zen garatua.

Oposizioa eta errepresioa

Oposizioa eta errepresioa:

• Gizarte-desadostasuna (klandestinitatea, garapenak erregimena ahuldu zuen).
• Langile mugimendua (CCOO, 1001ko prozesua legez kanpo).
• Ikasleen protestak (Ruano).
• Eliza erregimenetik urrundu zen.

Oposizio politikoa

Oposizio politikoa: FRAP, Alderdi Komunista. Francoren gobernu berria nahi baino berdina zen (Julian Grimau exekutatu zuten). Oposizioa ez zen elkarrekin adostu.

Frankismoaren agonia

Frankismoaren agonia:

• Hausturak erregimen barruan (irekiak, kontserbadoreak, inmobilistak). MATESA eskandalua. Carrero Blanco hautatu zuten.
• Erregimenaren eboluzio-ezintasuna: Burgos prozesua.
• Francoren heriotza: 1975ean terrorismoaren aurkako legea. Bakarrik eta isolatuta. Franco abenduaren 20an hil zen.

Autarkia, errepresioa eta miseria (1939-1959)

Autarkia, errepresioa eta miseria (1939-1959). Gerra ostean errepresio politiko eta soziala. Autarkia: depresio ekonomikoa eta miseria. Francoren aldekoak. Oposizioa: erbesteak, Eusko Jaurlaritza (Agirre, 1960an hil zen; Jesus Maria Leizaola).

Garapen ekonomikoa (1960-1975)

Garapen ekonomikoa (1960-1975): aldaketa ekonomikoa: industrializazioa.

Laburbilduz: hazkunde ekonomikoa, industrializazioa, landa-eremuak biztanleriaz hustea, immigrazio masibo, urbanizazio prozesu sakona eta kaotikoa.

Gizarte-aldaketa eta oposizioa (1960-1970)

Gizarte-aldaketa eta oposizioa (1960-1970), garapenaren ondorioz:

• Langile mugimendua.
• Euskal kleroa (JOC eta HOAC).
• ETAren sorrera: 1959an sortu zen; 5. asanblada ideologia marxista finkatu zuen; 1968an lehen atentatua.

Diktadura azken urteetan

Diktadura azken urteetan: Burgos prozesua. ETAren propaganda. Carrero Blanco. Kulturaren berpizkundea (ikastolak).

Trantsizioa

Trantsizioa: Ezaugarriak: alderdi-sistema konplexua, gizarte-mugimenduak, langileen borrokaren indarra, erreforma politikoaren eta Konstituzioaren aurreko adostasun-falta, lurraldetasunaren inguruko eztabaida (Nafarroa), indarkeriaren iraupena.

Gernikako Estatutua

Gernikako Estatutua: 1977ko hauteskundeen ondoren Euskal Parlamentuaren Biltzarra sortu zen. Trantsizio-prozesua zuzentzeko Eusko Kontseilu Nagusia. 1979ko urriaren 25ean Gernikako Estatutua onartu zen. Ondoren, Carlos Garaikoetxea lehendakari.

Lurralde historikoen legea eta EAJren banaketa

Lurralde historikoen legea eta EAJren banaketa: Garaikoetxeak bi arazo handi zituen (terrorismoa alde batera utzita):

• UCD onartuak lege baten ondorioz autonomia-erkidegoen ahalmena murriztu zen.
• Lurralde historikoen legea: Eusko Jaurlaritzaren eta Foru Diputazioen arteko harremana arautzea. EAJren barruan bi blokeak: Jaurlaritzak eta Legebiltzarrak indar nahi zuten; Foru Aldundiek sendotu nahi zuten. Lidergoa Xabier Arzalluz eta Garaikoetxearen artean. Garaikoetxea dimititu zen eta Jose Antonio Ardanza lehendakari izendatu zuten.

Trantsizioa (1975-1989)

Trantsizioa (1975-1989)

Hasierak

Hasierak: Arias Navarroren gobernua: aurre egin beharreko arazoak: terrorismoa, erreformaren ukapena (bilera eskuetara soilik), ordena publikoko arazoak, karlisմo, oposizio-elkarteak, erregearekiko harreman hotza.

Adolfo Suárez

Adolfo Suárez: hanka sartzea pentsatu bada ere, jarrera errealista. Aurkeztutako programa: Erreforma Legea eta hauteskundeak deitzea. Gutiérrez Mellado ministro izendatu zuten. Terrorismoa zailtzea (Atocha), eskuindarra ere. Gobernuaren barruan tentsioa (Galaxia). Krisi ekonomikoa, greba-gorakada eta inmobilistek beldur.

Erreforma Politikoaren Legea

Erreforma Politikoaren Legea: helburua: legearen barruan arauak betetzen dituen demokrazia ezartzea, kontuan izanda: herri-subiranotasuna, Gorteak subiranotasun nazional batez botatzea, Konstituzio bat prest, giza eskubide oinarrizkoen esku-hartzea, erreformak egiteko baimena. Legea onartzea tentsio-gune bat baino gehiago izan zen, Suarezen aldekoa.

1977ko hauteskundeak

1977ko hauteskundeak: helburua: askatasuna ezartzea, hauteskunde demokratikoak. Europako PSOEri babesa. PCE legeztatu zuten (Santiago Carrillo).

Hauteskunde-legea eta formula adostu: Kongresua (D'Hondt), Senatua (gehiengoarena). Kanpaina normaltasunez eta giro festatsuan. UCDk gehiengoa lortu zuen eta Suarez lehendakari izan zen. Estatua antolatzeko eredu juridiko berria adostea izan zen lan nagusia.

Moncloako Itunak

Moncloako Itunak: indar politiko eta sozialak bildu, arazo nagusiei irtenbidea bilatzeko. Oposizioaren eta sindikatuen amorrua leuntzea. Helburuak: 1) ekonomia aldatzea eta bideratzea, horretarako: gastu-defizita eta inflazioa murriztea, pezeta dolarrarekiko debaluatzea, moneta-politika murrizgarriagoa ezartzea. 2) alderdi juridiko eta politikoei heltzea. Ondorioa: Itunak ez ziren ekonomiako kontuetan bete, haserrea areagotu zen eta enpresaburuek CEOE sortu zuten.

UCDko gobernuaren krisia

UCDko gobernuaren krisia: 1979ko hauteskundeetan emaitza antzekoak lortu zituzten UCDk eta sozialistek (alkatetzek garrantzia). Alderdi heterogeneoa, tirabirak. Aurre egin beharreko arazoak: krisi ekonomikoa, autonomien eskaera, terrorismoa. PSOEk zentsura-mozioa aurkeztu zuen; Suarez ahul, Felipe indartsu. Suarezek gobernu berria eratu zuen, porrot egin zuen.

1981eko estatu-kolpea

1981eko estatu-kolpea: Calvo Sotelo izendatzera zihoan.

Felipe Gonzalez gobernua

Felipe Gonzalez gobernua: 1982ko hauteskundeak irabazi zituen gehiengo osoz.

Politika erreformista

Politika erreformista: herrialdea garatua bihurtzeko: administrazioa eta oinarrizko hainbat instituzio berritu; Kode Zibila eta Prozedura Kriminalaren legea aldatu; hezkuntza-sistemaren aldaketak; aborturako legea onartu; komunikabideak berritu eta AHT (Abiadura Handiko Trenbidea); politika sozial zabala garatu.

Politika ekonomikoa

Politika ekonomikoa: RUMASA eta industria-birmoldaketak (ondorioz UGTrekin liskarrak). Zerga-erreformaren ondorioz diru-sarrerak igo ziren eta ongizate-estatua hobetu zen.

Kanpo-harremanak

Kanpo-harremanak: NATOn eta EEEn sartu (Frantziarekin). Emaitza oso onak.