Foruen Abolizioa eta Euskal Probintzien Egoera (1839-1878)
Sailkapena Juridiko-Politiko-Historiko Publikoa
Analisia
- 1.f. mantendu sistema konstituzionala kaltetu gabe.
- Gobernuak 4 probintziekin bildu, haien proposamenak gorteei aurkeztu.
Testuingurua
Fernando VII.aren oinordetza: Isabel II.a txikia, ama erregente / haserre / I. Gerra Karlista (arazo dinastikoaz gain, absolutismoaren eta liberalismoaren arteko gatazka) / Karlistak + E.P: foruen aldarrikapena programa absolutista teokratikoan / (1833-35) Zumalakarregi, garaipen asko, Amezkoan (1835) / 1835-37) galtzen hasi: Zumalakarregi hil, Bilbo setiatu (porrot), Lutxanan atzera, zigor espedizioak. 2 banduak nekatuta / 1838-40: Maroto Esparterorekin / Bergarako hitzarmena: Liberalak: foruak. Karlistak: Isabel, ofizialak kargu + soldata / Gorteek iruzkin legalak onetsi.
Iruzkina
Legeak foruak berretsi baina batasun konstituzionalari kalterik ez / Bizkaia, Gipuzkoa, Araba 1837ko konstituzioaren “akta gehigarri” / Espartero erregente, gobernura heldu (1840) foru eta estatu konstituzionalaren tentsioak / Nafarroa (2. artikulua) negoziatu estatuarekin, “lege itundua” sinatu 1841-10-16 (Nafarroa probintzia bihurtu, autonomia ekonomikoa mantendu, baina zuzenbide zibilari eta administratiboari eutsi) / Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabak akordiorik ez, euren estrategia tradizionala erabili, arazoa luzatzea erabaki / Esparterok 1841-10-29ko dekretuaren bidez foru-barne aduanak, diputazio probintzialak, pase forala indargabetu / Foruen status ekonomikoa eta militarra mantendu / Mugen aldaketak ekonomia bultzatu / Burgesia berri bat sortu / Baina foru-boterearen zati bat galdu ez negoziatzeagatik.
Garrantzia
Foruei buruzko lehenengo lege absolutua / Foruen eta estatuko gobernuaren arteko negoziazioei hasiera / I. Gerra Karlistaren tentsioak lasaitu / Bi pentsamendu ezberdinen arteko elkarrizketarako eta negoziazioaren bitartez, adostasuna bilatzeko pausoa / Aukera foruen eta estatu liberalaren eraikuntzaren arteko arazoa konpontzeko, Nafarroan / Antzinako Erregimenaren aztarna (foru-) boterearen zati bat kendu, batasun konstituzionala foruen gainetik jarri / Geroago, 1978ko konstituzioak indargabetu zuen probintzietan, Nafarroan izan ezik.
Sailkapena: Juridiko-Politiko-Historiko Publikoa
Analisia
Araba, Bizkaia eta Gipuzkoari zuzenduta:
- Eskubide eta betebehar berak.
- Zerbitzu militarra.
- Estatuko aurrekontu orokorretan parte hartu.
- Gobernuari baimena, gorteei eskatuta eta gai honi buruzko aurreko legeak kontuan hartuta, foruak egokitzeko eta Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiarekin adosteko.
Testuingurua
3. Gerra Karlista: 6 urteko demokratikoan: monarkia parlamentarioa, udalerrien legea, 1869ko konstituzioko gurtza askatasuna (Katolizismoa foru-sistemaren oinarri) // Karlos VII.aren alde Nicolas Ollo / I. errepublikaren ondoren Alfonso XII.a tronuan, karlistek gerra galtzen / 1875-01- 22 Peraltan akordiorik gabe bukatu 1876-02-28an / Iritzi publikoa: Foruak + Karlistak.
Iruzkina
3. Gerra Karlistan hitzarmenik ez / Garai honetan gorteak bilduta konstituzio berri bat idazteko / Cánovasek 1839ko legea betetzeko garaia zela uste / 1876 dena foruen aurka: iritzi publikoak ez zuen 3. Gerra Karlista ulertu, foruak mantendu ez / Iruzkin-testuko legea onetsi: Espainia zentralizatua (1., 2., 3. artikuluak) Cánovas pragmatikoa (4. artikulua: negoziatu, euskal burgesia erakartzeko) // Legeak ez zituen foruak indargabetu baina bai salbuespen garrantzitsuenak / Liskarrak pentsamendu ezberdinengatik / Malgua: 1878an Cánovasen Gobernuak Kontzertu Ekonomikoa sinatu (aldundiek zergen ardura hartu zuten, estatuari “kupo” ezagun bat ordainduz).
Garrantzia
Garai bateko amaiera / Foruak asko indargabetu / Tradizionalismoan oinarritutako gizartea estatu liberal baten eraketara bultzatu zuen / Kontzertu Ekonomikoak.