Inperialismoa XIX. mendean: arrazoiak, administrazioa eta ondorioak

Laburpena

Dokumentuak XIX. mendearen amaierako inperialismoa azaltzen du: definizioa, eragileen arrazoi ekonomikoak, politikoak, demografikoak eta ideologikoak. Kolonien administrazio mota nagusiak eta inperio handien kasuak ere aztertzen dira. Azkenik, Berlingo Konferentziaren ondorioak eta inperialismoaren eragin kolonial eta nazioarteko ondorioak (Lehen Mundu Gerraren sorburua) laburbiltzen dira.

Funtsezko puntuak

Inperialismoa XIX. mendearen amaieran Europako potentzia batzuek lurraldeetatik kanpo lurrak eskuratzeko hasitako prozesua da.
Arrazoi ekonomikoak: lehengai merkeen eta merkatu berrien beharra eta kapitala inbertitzeko aukera.
Kolonien administrazio mota nagusiak: kolonia, protektoratua eta kontzesioa.
Britainiar Inperioa izan zen handiena; India "koroaren bitxia" zen.
Berlingo Konferentziak (1884-1885) Afrika banatzeko arauak ezarri zituen, liskarrak saihesteko.
Interes kolonialen arteko lehia Lehen Mundu Gerraren sorburuetako bat izan zen, Europa bi itunen bidez zatituta.

Frogatu zeure burua

Inperialismoa: Definizioa

Inperialismoa XIX. mendearen amaieran Europako potentzia batzuek hasitako prozesua da, beren lurraldeetatik kanpo lurrak eskuratzeko helburuarekin.

Arrazoiak

Ekonomikoak

Lehengai merkeen beharra.
Merkatu berrien beharra.
Kapitala inbertitzeko aukera.

Politikoak

Ibilbide garrantzitsuak kontrolatzeko puntu estrategikoak eskuratzea.
Nazioaren fama eta handitasuna handitzea.

Demografikoak

Europako biztanleriaren hazkundearen ondorioz kolonietara emigratzea.

Ideologikoak

Jakinmin zientifikoa.
Ideologia arrazisten sentimendua haztea (arraza zuriaren nagusitasuna).

Kolonietako Administrazioa

Kolonien administrazio mota nagusiak hauek izan ziren:

Kolonia

Potentzia kolonizatzailearen subiranotasunaren menpe zegoen lurraldea (adibidez, Kongo Belgikarra).

Protektoratua

Potentzia kolonizatzailea kanpo-politikaz eta herrialdeko aberastasuna ustiatzeaz arduratzen zen. Bertakoak barne-politikaz arduratzen ziren (adibidez, Egipto, Britainia Handia, Maroko, Espainia, Frantzia).

Kontzesioa

Potentziek zenbait abantaila ekonomiko lortzen zituzten herrialde independenteetan, bereziki portu frankoak eskuratuz.

Inperio Nagusiak

Europakoak

Britainiar Inperioa: Handiena izan zen, munduko itsas bideen jabe. India zen "koroaren bitxia". Afrikan ia iparraldetik hegoaldera hedatu zen, Kanada eta Ozeano Bareko zenbait uharte ere kontrolatuz.
Frantzia: Afrikako mendebaldetik ekialdera hedatu zen, eta Asian Indotxina eskuratu zuen.
Beste batzuk: Alemania, Italia, Belgika (Kongo: Erregearen lorategia).

Europatik kanpo

AEB: Lurraldeak okupatu gabe, zenbait herrialde ekonomiaren menpe jarri zituen.

Inperio Kolonialen Arteko Lehia

Afrika banatzeko, Berlingo Konferentzia (1884-1885) antolatu zen, liskarrak saihesteko helburuarekin. Bertan ezarritako arauak:

Kostaldea lortzen bazuten, eskubidea zeukaten barrura sartzeko.
Ibai nagusien nabigazioa nazioartekoa da.
Benetako jabetza okupazio militarra zen, eta ez eskubide historikoa.

Ondorioak

Kolonizatutako herrialdeetan

Europako zibilizazioaren elementuak zabaldu ziren.
Liskarrak egon ziren, bertako hizkuntza, erlijioa eta abar kontuan ez hartzeagatik.
Nekazarien ustiapena gertatu zen, eta bertakoek lurrak galdu zituzten.
Bertakoak behe-mailakoak, kolonizatzaileak goi-mailakoak zirela inposatu zen.
Mendebaldeko kultura inposatu zen, eta bertakoa desagertu.

Herrialde kolonizatzaileetan

Aberastasuna lortu zen (lehengaiak, merkatuak...).
Mendebaldeko kultura zabaldu zen, eta kolonizatzaileek nagusitasuna hartu zuten.

Nazioartekoak

Interes kolonialen arteko lehia Lehen Mundu Gerraren sorburua izan zen.
Europa bitan zatitu zen, itun batzuen bidez:
- Aliantza Hirukoitza: Alemania, Austria-Hungaria, Italia.
- Entente Hirukoitza: Britainia Handia, Frantzia, Errusia.

Ohiko galderak

Zer da inperialismoa?

XIX. mendearen amaieran Europako potentzia batzuek beren lurraldeetatik kanpo lurrak eskuratzeko hasitako prozesua da.

Zein ziren kolonien administrazio mota nagusiak?

Kolonia, protektoratua eta kontzesioa. Kolonian lurraldea potentzia kolonizatzailearen subiranotasunaren menpe zegoen; protektoratuan potentziak kanpo-politikaz eta ustiapenaz arduratzen zen.

Zergatik egin zen Berlingo Konferentzia?

Afrika banatzeko, liskarrak saihesteko helburuarekin antolatu zen 1884-1885ean.