Filosofiaren Oinarriak: Egia, Arrazoia eta Demokrazia

Arrazoiaren Etsaiak eta Haien Tesiak

Egiari buruzko hainbat zalantza azaldu dira historian zehar. Batzuk eszeptikoak dira, egia jakiteko arrazoia beharrezkoa ez dela defendatzen dutenak. Beste batzuk erlatibistak dira, egia absolutua existitzen ez dela eta etniaren, sexuaren, interesen... araberakoa dela diotenak. Azken taldea Egiaren zaleak dira, egia errebelazio edo ikusmen baten bidez ezagutzen dela uste dutenak.

• Eszeptizismoa

  Gizakiaren ezagutzak zalantzan jartzen ditu, eta are gehiago, gizakiak benetako ezagutza lortzeko duen gaitasuna. Ez dago ezagutza ziurrik ez fidagarririk eszeptikoentzat.

  Eszeptizismoa kontraesankorra izan daiteke, adibidez, Sokratesen esaldi ospetsuak dioen bezala: «Bakarrik dakit ez dakidala ezer».

• Erlatibismoa

  Egia absolutua existitzea ezinezkoa dela defendatzen du. Arrazoia eta egia ezin direla unibertsalak izan diote, arrazoitzerakoan bakoitzak bere etniaren, sexuaren, interesen... arabera jokatzen duelako. Beraz, kultura, sexu, gizarte-maila... bezainbeste egia daude.

• Egiaren Zaleak

  (Adversarioak) Talde honen ustez, egia errebelazio baten bidez edo ikusmen pribilegiatu baten bidez ezagutzen da, maisu handi baten (Jainkoa) eskutik. Egia hau jakitea pribilegio bat da, mundu guztiak ez baitu hori lortzeko aukera. Egia hau ezin da zalantzan jarri, eta argi dagoenez, ezin da metodo arrazionalen bidez heldu.

Kanten Ezagutzaren Teoria

Immanuel Kanten ustez, ezagutza deritzoguna, zentzumenen bidez jasotako errealitatearen eta gure ulermenaren arteko konbinazioa da. Ezin ditugu gauzak ulertu benetan diren bezala (Ding an sich), gure zentzumenen eta adimenaren bidez bakarrik uler ditzakegu. Ez dugu benetako errealitatea ezagutzen, gure fenomenoa (gure errealitatea) bakarrik ezagutzen dugu. Gure ezagutza benetakoa da, baina gure gaitasunak iristen diren neurrian bakarrik. Arrazoiak, gure zentzumenek ezagutu ezin dutenari buruz hausnartzen du, hala nola Jainkoa edo unibertsoa.

Karl Popper eta Faltsugarritasuna

Karl Popperrek askotan adierazi zuen ez dagoela benetako egia jakiteko irizpiderik. Bere ustez, gure esku dagoen gauza bakarra gure planteamenduetan dauden akatsak aurkitzea eta konpontzen saiatzea da. Horrela, arrazoiaren lana negatiboa izango litzateke, hau da, gure ezagutzaren akatsak aurkitzea, eta ez positiboa, benetako egia zein den jakitea.

Arrazoia eta Demokraziaren Arteko Erlazioa

Arrazoia ez da ezagutzarako tresna bat soilik, eta ondorio nabarmenak ditu politikan. Arrazonamenduaren prozesua (arrazoiak, datuak, zalantzak...) gizakiok besteekin hainbat gairi buruz eztabaidatzeko prozesutik dator. Hau da, arrazonamendua soziala da, galdera-erantzun prozesu bat jarraitzen duelako.

Arrazoiarentzat beharrezkoa da konbertsazio edo elkarrizketa bat egotea, eta errazagoa da zure iritzia eta ezagutzak demokrazia batean azaltzea, adibidez, diktadura batean baino. Horregatik, arrazoia Grezian sortu zen, demokrazia bertako sistema politikoa baitzen. Bertako sistema politikoa ez zen guztiz berdina denentzat, baina hitz egiteko eta ideia berriak entzuteko nahiko irekita zeuden.

Arrazoiak unibertsaltasuna behar du, eta berez, demokraziak hori lortu nahi du. Bien helburua arrazoiketa batzuen bidez adostasun batera iristea da, eta argi eta garbi dago demokrazian arrazoiaren bidez asko argudiatu eta eztabaidatu behar dela.