Filosofiaren Bidaia: Sistemak, Mitoak eta Adimenak

Platon eta Aristoteles: Sistema Filosofiko Handiak

K.a. V. eta IV. mendeetan, Platonek eta Aristotelesek garatutako filosofia-sistemek filosofiaren aukerak zeharo zabaldu zituzten. Aspaldiko filosofoek ez bezala, sistema teoriko handiak gauzatu zituzten, eta hainbat diziplina eta arlo jorratu zituzten:

• Metafisika: Errealitateari buruzko hausnarketa sakona.
• Gnoseologia: Ezagutzari buruzko teoria.
• Epistemologia: Ezagutzari edo zientziari buruzko teoria.
• Politika: Gizartearen antolaketari buruzko hausnarketa.
• Etika: Moralari buruzko hausnarketa teorikoa.
• Antropologia: Gizakiari buruzko hausnarketa.
• Logika: Pentsamendua eta arrazoibideei buruzko hausnarketa.

Bi filosofo hauen filosofiak eragin izugarria izan zuen, ez bakarrik filosofiaren historian, baita mendebaldeko kulturan, artean eta politikan ere.

Mitoak: Errealitate Biziak eta Funtzioak

Mitoak alegiazko kontakizunak dira, jainko eta heroien ekintzen bidez errealitatearen edo komunitatearen sorkuntza eta patua adierazten dituztenak. Errealitate biziak dira; ez dira entretenitzeko edo ikasteko erabiltzen diren kontakizunak, baizik eta eragin handia dute pertsonen pentsamenduan eta gizarteen elkarbizitzan.

Mitoen funtzio nagusiak:

• Kredoa sendotzen eta kodifikatzen dute, komunitatearen ideiak eta sinesmenak batuz.
• Moralitatea bermatzen dute.
• Arau praktikoak eskaintzen dituzte.
• Gizartea bateratzen dute.

Ilustrazioa XVIII. Mendean eta Kant

Ilustrazioa XVIII. mendean Europan izandako mugimendu kulturala izan zen, Antzinako Erregimenaren kritika sakona egin eta arrazoimena erabiliz gizartea, politika eta kultura argitu nahi zituena. Immanuel Kant Ilustrazioaren ordezkari nagusienetako bat da filosofian.

Kantek arrazionalismoa eta enpirismoaren arteko uztarketa egin zuen, ezagutzaren auziari erantzuna emateko teoria berri bat sortuz. Kanten ustez, mendebaldeko filosofia beti saiatu da gizakia errealitatera moldatzen, ezagutza lortzeko. Orduan, ez gara gu errealitatera moldatu behar garenok, baizik eta errealitatea geure pentsamenduaren egiturara (subjektu transzendentala). Ezagutzaren aldaketa garrantzitsu honi arrazoiaren biraketa kopernikarra deritzogu.

Gardnerren Adimen Anitzen Teoria

Gardnerren ustez, badira adimen desberdinak, gizakiaren arlo desberdinak lantzen dituztenak:

• Norberaren gorputza menperatzeko adimena edo adimen kinestesikoa
• Pertsonen arteko harremanetarako adimena (interpertsonala)
• Hizkuntza-adimena
• Adimen logiko-matematikoa
• Norberaren burua ezagutzeko eta kudeatzeko adimena (intrapertsonala)
• Espazio-ikusmen adimena
• Musika-adimena
• Naturarekiko adimena