Fedea eta Arrazoimena: Akinokoa eta Agustin
Tomas Akinokoa: Fedea eta Arrazoimena
Tomas Akinokoak errealitatea benetan nolakoa den (egia) jakiteko bi bide bereizi zituen: fedearen (teologia) bidea eta arrazoimenaren (filosofia) bidea. Bi bide horiek desberdinak izanik, bakoitza bere aldetik joka dezake, eta abiapuntu propioa du. Hau da, autonomoak eta autosufizienteak dira.
Filosofia:
Ezin du onartu arrazoimenak eskaintzen dizkion argudioetatik kanpo. Arrazoimenarekin aurkitzen diren egiak egi naturalak deitzen dira. Egia lortzen du arrazoimena ondo erabiltzen duenean. Tresna arrazoimena du eta logikaren printzipioen bidez funtzionatzen du. Printzipio horiek (logika) ezin dira gaizki egin, Jainkoak printzipio horiekin egin gaituelako. Beraz, lehen printzipio horiek Jainkoaren barnean daude. Ondorioz, bere kontra dagoen guztia Jainkoaren kontra dago.
Teologia:
Jainkoaren errebelazioa du abiapuntua, bereziki liburu sakratuen bidez emana. Egia hauek fedez ezagutzen dira. Jainkoak errebelatutakoa ezin da faltsua izan.
Bakoitzak bere aldetik egia lor dezake eta ez dago konfliktorik, biek egia bakarra lortzen baitute, ondo erabiliz gero. Kontuan hartu behar dugu zientzia horiek metodologikoki desberdinak direla eta egia-irizpide desberdina erabiltzen dutela (Aristotelesek: objektu material berdina, baina objektu forma desberdina). Filosofian, esan bezala, arrazoimena erabiltzen da, baina bidea ez da erraza eta erraz nahas daiteke, goi-mailako gaiez ari garenean. Teologiarekin bilatzen diren egiak ezin dira arrazoimenez bilatu, ulertezinak baitira gizakiarentzat. Jainkoaren bidea adierazten dutenez, ezin dira okerrak izan (inoiz). Fedearen eta arrazoimenaren bidetik ezagutu daitekeen egi multzoak egi-atarikoak iritzi zituen: Jainkoaren existentzia eta arimaren hilezkortasuna.
Agustin: Fedea eta Arrazoimena Bat Eginda
Agustinen baitan, fedearen eta arrazoimenaren arteko bat egite bat dago eta egiara heltzeko bidea azaltzen du: Gizakiak nahitaezkoa du egia ezagutzea. Egia edukitzea zientziaren objektua izan aurretik, jakinduriaren objektua da; jakinduria izateak zoriontsu bihurtzen gaitu. Egiaren bilaketa ez da soilik ezagutzaren metodo bat, zoriontsu izateko “bide espiritual” bat baizik, ibilbide bat.
Ezagutzaren Teoria eta Ziurtasuna
Ezagutzaren teoria ziurtasun noziora bideratuta dago, gizakiak zoriontsu izateko ziurtasun osoa nahi duelako. Eta ziurtasun absolutua izan behar denez, ezin da entzumenetan bakarrik oinarritu, fedean ere oinarritu behar da. Arrazoiak eta fedeak bat egin behar dute.
Gizakia eta Errebelazioa
Gizakia errebelazioz iristen da Jainkoarengana, sinesmen hori ulertzen eta arrazionalizatzen saiatzen da. Fedeak ez du arrazoia baztertu behar eta alderantziz. San Agustinen esaldi ezagunak hau argi azaltzen du: “Sinesten dut ulertzeko, ulertzen dut sinesteko”.