Euskal narratiba XX. mendetik literatura modernora: garai literarioak eta eleberriak

Laburpena

Dokumentuak XX. mendeko euskal narratiba aztertzen du, foru-abolizioaren ondorengo berpizkundetik hasi eta literatura modernoaren sorrerara arte. Garai literarioen bilakaera, ohitura eleberriak, Txomin Agirre eta Txillardegi bezalako autoreak eta eleberri modernoaren ezaugarriak azaltzen ditu. Ikasleak egitura, estiloak eta ordezkari nagusiak ulertuko dituzte.

Funtsezko puntuak

Karlisten Bigarren Gerraren ondoren foruen deuseztapenak euskal kontzientziaren berpizkundea ekarri zuen.
Garai literarioak: Ilustrazioa eta Neoklasizismoa (arrazoia), Erromantizismoa (askatasuna eta sentimenduak) eta Errealismoa (eguneroko bizitza).
Ohitura eleberriek errealismoa eta erromantizismoa uztartzen dituzte eta ohiturak idealizatzen dituzte.
Txomin Agirre Ondarroako apaizak Kresala eta Garoa eleberriak idatzi zituen.
Euskal literatura modernoaren sorrera 60ko hamarkadan kokatzen da, ETAren, euskararen batasunaren eta ikastolen eraginez.
Eleberri modernoak autore ezkutua, kontrapuntu teknika, kronologia nahasia eta barne bakarrizketak ditu.
Txillardegiren Leturiaren eginkari ezkutua (1957) da bere nobela garrantzitsuena.

Frogatu zeure burua

XX. Mendeko Narratiba

Karlisten Bigarren Gerraren ondoren, foruen deuseztapenak euskal kontzientziaren berpizkundea ekarri zuen. Euskararen aldeko elkarte eta aldizkariak sortu ziren, nahiz eta iritzi desberdinak egon (Sabino Arana vs. Azkue, azken hau tradizio zahar eta herrikoiari lotuagoa).

Garai Literarioen Bilakaera

Ilustrazioa eta Neoklasizismoa: Arrazoia eta enpirismoa ardatz.
Erromantizismoa: Askatasuna, fantasia, idealismoa eta sentimenduak nagusi.
Errealismoa: Eguneroko bizitza eta gertaleku arruntak islatzen ditu.

Ohitura Eleberriak

Errealismoa eta erromantizismoa uztartzen dituzte; galtzeko arriskuan dauden ohiturak idealizatzen dituzte (bukolismoa eta anakronismoa).

Ezaugarri Nagusiak

Geografia tradizionala: Baserri edo itsas herriko bizitza.
Deskribapena: Pisu handia du ekintzen kaltetan.
Didaktismoa: Euskaltzaletasuna, abertzaletasuna eta kristautasuna sustatzen ditu.
Naratzaile orojakilea: Istorioa kontatzeaz gain, epaitu egiten du.

Txomin Agirre

Ondarroako apaiza. Bere estiloa maisutasuna, edertasuna eta hiztegi landua ditu ezaugarri.

Kresala: Arrantzaleen ohiturak, gorespen eta laudorioz beterik. Gazteen amodioa ardatz.
Garoa: Gipuzkeraz idatzia. Baserritarren bizimodua, erromantikoa eta manikeismoz betea (onak eta txarrak).

Literatura Modernoa

Euskal egitura modernoaren sorrera 60ko hamarkadan kokatzen da, hainbat eragileren ondorioz:

ETAren sorrera eta indartzea.
Euskararen batasuna eta ikastolen mugimendua.
Industrializazioa eta gazteriaren politizazioa.

Eleberri Modernoaren Ezaugarriak

Autorea ezkutuan dago.
Egitura konplexuak: kontrapuntuaren teknika eta kronologia nahasia.
Barne bakarrizketak eta joko tipografikoak.
Testu mota desberdinen txertaketa (txostenak, iragarkiak...).

Lehen aldia: Txillardegi

Leturiaren eginkari ezkutua (1957). Bere nobela garrantzitsuena:

Lehen pertsonan: Barne-mundua, zalantzak eta etsipenak.
Protagonista gatazkatua: Joxeba eta Mirenen arteko maitasun harremanak.
Existentzialismoa: Protagonista eta munduaren arteko distantzia murriztua, giro hiritarretan kokatua.

Ohiko galderak

Zein dira XX. mendeko euskal narratibaren garai literario nagusiak?

Dokumentuak Ilustrazioa eta Neoklasizismoa, Erromantizismoa eta Errealismoa aipatzen ditu. Garai bakoitzak bere ardatz nagusia du: arrazoia, askatasuna eta sentimenduak, edo eguneroko bizitza.

Zer da Kresala Txomin Agirreren eleberrian?

Kresala arrantzaleen ohiturei buruzko eleberria da, gorespen eta laudorioz beterik. Gazteen amodioa da bere ardatz nagusia.

Zein da Txillardegiren nobela garrantzitsuena?

Leturiaren eginkari ezkutua (1957) da bere nobela garrantzitsuena. Lehen pertsonan idatzita dago, protagonista gatazkatua duela eta existentzialismoaren eragina nabarmena da.