Euskal literatura: baladak, maite kantuak eta bertsolaritza, laburpena

Laburpena

Dokumentu honek euskal literaturako hiru genero laburtzen ditu: baladak, maite kantuak eta bertsolaritza. Baladen narratzailea ezkutua dela, esaldi motzak erabiltzen dituztela eta pertsonaiak ekintzen bidez agertzen direla azaltzen du. Maite kantuen eta bertsolaritzaren metrika, errima eta baliabide estilistikoak ere aztertzen ditu.

Funtsezko puntuak

Baladetan narratzailea ezkutua da eta pertsonaiak ez dira deskribatzen, ekintzen bidez agertzen dira.
Baladetako eszenen arteko aldaketak bat-batekoak eta ezustekoak dira.
Maite kantuetan metaforak erabiltzen dira: izarra (emakume urruna), lilia (maitasun-harremana) eta txoria (emakume engainatua).
Kolore sinbolismoa: zuria garbitasuna eta purutasuna, gorria odola, tentsioa eta griña.
Bertsolaritza bat-batekoa eta jendaurrekoa da; molde txikia eta handia bereizten dira silaben arabera.
Bertsolaritzan teknika nagusia atzekoz aurrerakoa da: lehen ideia nagusia eta gero bukaera tolesten da.

Frogatu zeure burua

Baladak: Narratzailea eta Ezaugarriak

Narratzailea: Ezkutuan.
Estiloa: Esaldi motz eta adierazgarriak.
Pertsonaiak: Ez dira deskribatzen, ekintzen bidez agertzen dira; ez da haien ezaugarri fisiko edo moralik ematen.
Lekua eta denbora: Oso modu orokor eta azalekoan zehazten dira. Eszenen arteko aldaketak bat-batekoak eta ezustekoak dira.

Baliabide Estilistikoak

Baliabide gramatikalak:
- Errepikapena: Hitzak edo ideiak indartzen ditu.
- Paralelismoa: Egitura errepikatuz.
Baliabide fonikoak: Soinuen bidez efektu bereziak sortzen dira.
- Errima: Sinplea da, antzeko hotsen bidez sortua, entzuleari atsegin egiteko.

Maite Kantuak

Irakaspena: Kantuaren muina.

Baliabide fonikoak: Errima erabiltzen da, kantuari musikalitatea emateko.
Baliabide semantikoak:
- Metaforak: Izarra (emakume urruna), Lilia (maitasun-harremana), Txoria (emakume engainatua).
- Hiperbolea: Exagerazioa.
- Aposizioa: Esanahia zehazteko.
- Epiteto homerikoa: “Maite” izenlaguna sarri errepikatzen da.
Koloreen sinbolismoa:
- Zuria: Garbitasuna eta purutasuna.
- Gorria: Odola, tentsioa eta griña.

Kopla Zaharrak

Lehen atala: Erreferentzia naturari edo izadiari; elipsia (aditza ez da beti erabiltzen).
Bigarren atala: Erreferentzia eskeari (etxeko bizitza, pertsonak); aditza erabiltzen da.
Lotura: Ez da logikoa, magia kutsuko lotura sortzen da.

Metrika eta Baliabideak

Neurriak: 8,8,10,8 edo 10,8,10,8 edo 8,8,8,8 edo 7,6,7,6.
Errima: Beti dago lerro laburragoetan; hotsekoa (faltsua/antzua) edo letra berdinen bidezkoa.
Oina: Errimatzen duena.
Puntua: Errimatik errimara doan zatia.

Bertsolaritza

Bat-batekoa eta jendaurrekoa.

Metrika eta Teknikak

Sarrera: Bertso bat osatzeko atzekoz aurrerako teknika (lehen ideia nagusia, gero bukaera tolesten da).
Silabak: Molde bakoitzaren arabera neurtuak:
- Molde txikia: 7,6,7,6… (Zortziko txikia: 8 lerro; Hamarreko txikia: 10 lerro).
- Molde handia: 10,8,10,8… (Zortziko handia: 8 lerro; Hamarreko handia: 10 lerro).
Errima: Normalean ahapaldi pareak errimatzen dira.

Analisi Egitura

Sarrera: Poema ___ da, genero horretako ezaugarriak ditu.
Garapena: Gaia, definizioa, kokalekua, ezaugarri literarioak eta baliabide semantikoak.
Ondorioak: Argi geratzen da Eijerra zira maite kantua dela.

Ohiko galderak

Nola da baladen narratzailea?

Baladen narratzailea ezkutua da. Esaldi motzak eta adierazgarriak erabiltzen dira, eta pertsonaiak ez dira deskribatzen, ekintzen bidez agertzen dira.

Zer dira maite kantuetako metaforak?

Maite kantuetan izarra emakume urruna, lilia maitasun-harremana eta txoria emakume engainatua adierazten dute.

Zein da bertsolaritzaren molde txiki eta handiaren arteko aldea?

Molde txikia 7,6,7,6 silabekin neurtzen da (zortziko txikia 8 lerro, hamarreko txikia 10 lerro). Molde handia 10,8,10,8 silabekin neurtzen da (zortziko handia 8 lerro, hamarreko handia 10 lerro).