Euskal Eliza, Frankismoa eta Euskal Nazionalismoaren Bilakaera
Euskal Herriaren Egoeraren Analisia
Euskal Herria zapalduta dago, eta herritarrek haren eskubideak aitor daitezen eskatzen dute. Erregimenaren aldekoek ez dute zapalkuntza hori onartzen, eta ekintza guztiak gizarte-sistemaren aurkako erasoak direla diote.
Bi Ikuspegi Nagusiak
- Euskal Nortasunaren Defentsa: Euskal Herriak, hizkuntza propioarekin, euskal nortasuna defendatzeko eskubidea duela dio. Hizkuntza edota kultura defendatzeko beste herrialdeek dituzten eskubide berberak eskatzen ditu.
- Elizaren Salaketa: Euskal Elizak egoera hori salatzen du, eta adoretsua izan behar dela azpimarratzen du, “gure herriko egoera aldatzeko”.
Testuinguru Historikoa: Elizaren Bilakaera
Frankismoaren Hasiera eta Nazional-Katolizismoa
Aurrekariei dagokienez, Gerra Zibilean eta ondorengo diktaduran, eliza oso garrantzitsua izan zen. Eliza altxatuen alde zegoen, eta Frankismoaren ideologia nazional-katolizismoan oinarritu zen. Gerraosteko diktaduraren erregimenak erabat kontrolatu zuen eliza.
Euskal Elizaren Politizazioa eta Erresistentzia
Denborarekin, abertzaletasunari loturiko oinarrizko fededunak erregimenari aurre egiten hasi ziren. Euskal eliza abertzalea zen, eta gerra garaian apaiz asko Errepublikaren alde agertu ziren. Eliza Francoren diktadurari emandako babesa ukatzen joan zen, eta horrela, euskal eliza politizatua izango zen.
60ko Hamarkadako Askatasun Aldarrikapenak
Testuinguru historikoari dagokionez, 60ko hamarkada arte lasaitasuna zegoen euskal elizaren barruan, baina gero erregimenaren aurka agertu zen. Askatasun aldarrikapenak honako hauen bidez egin ziren:
- Grebak
- Itxialdiak
- Manifestuak
Apaiz batzuek ETArekin jardun zuten. Erregimenak errepresioz erantzun zuen: atxiloketak, isunak, kartzela zigorrak, eta abar. 1968an, gobernuak espetxe berezia ireki zuen abadeentzako Zamoran.
Añoveros Gotzainaren Sermoia (1974)
Egoera salatzeko, gotzain batzuek sermoiak egiten hasi ziren. Garrantzitsuena 1974an Añoverosek (Bilboko gotzaina) idatzi zuen.
Añoveros 1971n etorri zen Bilbora, euskal identitate kultural eta linguistikoa aldarrikatuz. Sermoiaren ondorioz, gobernuak gotzainaren etxea miatu zuen. Horrekin, Añoveros euskal abertzaletasunaren sinbolo bilakatu zen.
Añoverosek kargua uzteari uko egin zion. Gobernuak Añoveros ez kanporatzea erabaki zuen; bere lekuan jarraitu zuen, eta gero, osasun-arazoengatik dimititu eta erretiratu egin zen.