Europako Trantsizioa: XV. eta XVI. Mendeak

XV. eta XVI. mendeak aldaketa sakoneko garaiak izan ziren Europan, krisi eta hazkunde aldiak tartekatuz.

XVI. Mendeko Krisia eta Erronkak

XVI. mendean krisi sakona bizi izan zen, hainbat faktorek eraginda:

• Uzta txarrak eta elikatzeko arazoa: gosea.
• Gerrak eta gaixotasun ugari.
• Nekazaritzak ekoizpen gutxi, lurzorua agortuta.
• Etengabeko guda eta herri matxinadak.
• Hildako ugari, adibidez, 1348ko Izurrite Beltzak Europako laurdena hil zuen.

Ekonomiaren Hazkundea (XV-XVI. Mendeak)

XV. mendean biztanleria eta ekonomia goraka hasi ziren, eta XVI. mendean biztanleria hazi egin zen. Oparotasun garaia izan zen, eta honako ezaugarriak izan zituen:

• Biztanleriaren igoera.
• Nekazaritza eta eskulangintza garatu ziren.
• Aurkikuntza geografiko handiak.
• Merkataritza bide berriak ireki ziren.
• Banku sistema hobetu zen, ordainketak eta maileguak erraztuz.

Garai honetako potentzia ekonomiko nagusiak honako hiriak izan ziren:

• Venezia
• Florentzia
• Anberes
• Hansako hiriak
• Lisboa
• Sevilla
• Londres

Gizarte Egitura

Gizartea hiru estamentutan banatuta zegoen:

Noblezia eta Kleroa

• Pribilegiatuak ziren.
• Ez zuten zerga zuzenik ordaintzen.
• Kargu nagusiak zituzten.
• Gero eta kide gehiago zituzten.

Burgesia

• Pribilegiorik gabeak ziren.
• Merkatari eta bankari handien familiak osatzen zituzten.
• Oso aberatsak ziren.
• Batzuk nobleekin elkartu ziren.
• Batzuek botere politikoa lortu zuten.
• Batzuek erregeei maileguak utzi zizkieten, boterea areagotuz.

Nekazariak

• Bizi baldintza gogorrak zituzten.
• Gehienak oso pobreak ziren.
• Europako mendebaldean joputik libre zeuden.

Monarkia Autoritarioak

XV. mendeko errege-erreginek boterea sendotu zuten, noble, elizari, udalerriei eta parlamentuei boterea kenduz. Horrek gerra zibil eta liskar ugari eragin zituen.

Monarkia Autoritarioen Ezaugarriak

Burokrazia

• Administrazio zentralizatua eta profesionala zen, erregeen mende.

Armada Indartsua

• Erregeek tropak ordaintzen zituzten, eta armada euren menpe zegoen.

Zergen Areagotzea

• Diru sarrerak lortzeko zergak areagotu ziren, parlamentuek onartuta.

Diplomazia Sarea

• Inguruko herrialdeekin harremanetarako diplomazia sare bat sortu zen.

Gorteak eta Gobernua

• Gorteak eta gobernua hiri finkoetan ezarri ziren.

Europako Erresuma Handiak

Europa estatu txikietan bananduta zegoen, baina XV. mendetik aurrera estatuak batzen hasi ziren, ezkontza itunen edo konkisten bidez. Horrela, estatu batzuk potentzia handi bihurtu ziren.

Frantzia

• Ehun Urteko Gerraren ondoren, Karlos VII.tik Frantzisko I.era bitartean, bateratzea eta finkatzea lortu zen.

Ingalaterra

• XV. mendean gerra zibila izan zen, noblezia ahulduz. Henrike VIII.ak boterea lortu eta areagotu zuen.

Espainia

• Errege-Erregina Katolikoek Iberiar Penintsulako erresumak batu zituzten, Portugal izan ezik.

Errusia

• Ivan I.a 'Handia'k herrialdea bateratu eta beste lurralde batzuk batu zituen.

Errege-Erregina Katolikoak eta Monarkia Autoritarioa

XV. mende hasieran Iberiar Penintsulan honako erresumak zeuden:

• Gaztelako Koroa
• Aragoiko Koroa
• Nafarroako Erresuma
• Portugalgo Erresuma
• Granadako Nazarien Erresuma

Iberiar Penintsulako Erresumak (XV. Mendea)

Gaztelako Koroa

• Nobleziaren etengabeko matxinadak izan ziren.
• Henrike IV.a gerra zibilean hil zen.
• Joana 'La Beltraneja' (Henrike IV.aren alaba) eta Elisabet (erregearen arreba) lehiatu ziren tronuagatik.

Aragoiko Koroa

• Martin I.a ondorengorik gabe hil zen.
• Bederatzi konpromesario bildu ziren, hiru ordezkari erresuma bakoitzeko (Aragoi, Valentzia, Katalunia).
• Fernando Antequerakoa, Trastamara dinastiako erregea, aukeratu zuten.

Batasun Dinastikoa (1469)

1469an, Fernando Aragoikoa eta Elisabet Gaztelakoa ezkondu ziren, Gaztelako eta Aragoiko Koroak batuz. Erresuma bakoitzak bere legeak eta erakundeak mantendu zituen. Elisabet hil zenean, Joana 'Eroa'k hartu zuen tronua, Fernando erregeordetzan zegoela. Geroago, Karlos I.ak (Joana Eroaren semea) tronua hartu eta batasun dinastikoa jarraitu zuen.

Errege-Erregina Katolikoen Barne Politika

Errege-Erregina Katolikoek monarkia autoritarioa sendotzeko hainbat neurri hartu zituzten:

• Hermandade Santua: Polizia-lana egiten zuten, bidelapurren eta nobleen bidegabekerien aurka.
• Kantzelaritza: Epaile-erakunde nagusia zen.
• Korregidoreak: Monarkiaren aginpidea udalerrietan ezartzeko funtzionarioak ziren.
• Errege Ogasuna sendotzea: Nobleziari pribilegioak eta lurrak kendu zitzaizkion, eta armada profesional eta iraunkorra erregeen menpe jarri zen.