Eudemonismoa eta Formalismo Etikoa: Aristoteles eta Kant

Eudemonismoa (Aristoteles)

Zoriontasuna: Azken Helburu Naturala

Giza jarduera guztiak helburu bat lortzeko egiten badira eta helburu hori beste batzuen menpe badago, helburuak bitartekoak dira. Azken helburura heltzeko bitartekoak. Azken helburua zoriontasuna da.

Hau da zoriontasuna:

• Ontasun perfektua
• Berezko nahikoa den ontasuna
• Gizakiak berezkoena duen jardueraren bidez lortzen den ontasuna
• Etengabe jardutearen ondorioz lortzen den ontasuna

Bizitza Teoretikoa eta Jakinduria Praktikoa

Pertsona bakoitzak bere eginkizuna dauka gizartean. Eginkizun hori ongi bete ahal izateko, bertuteak behar ditu. Gizakiak berezko duen eginkizunik baldin badago, eginkizun hori betetzea izango da zoriontasuna.

Berez helburu diren ekintzak perfektuagoak dira helburua ekintza bera ez beste zerbait dutenak. Ezaugarri horiek dituen jarduera bakarra jarduera teorikoa da. Kontenplaziozko jarduera da. Moralaren aldetik, errealizazioa adimen praktikoaren arabera bizitzean datza.

Bi bertute mota:

• Dianoetikoak
• Etikoak

Bertute dianoetikoa zuhurtasuna da. Zuhurtasunak gabeziaren eta gehiegikeriaren arteko erdibidea aurkitzen laguntzen digu. Adibidez: Adorea.

Zoriontsua izateko, lege egokiak betetzen dituen hiri batean bizi behar da. Horregatik, etikak politika eskatzen du.

Adibidez: San Tomas Akinoko (Tomismoa) antzeko ideiak.

Formalismo Etikoa (Kant)

Etika Materialei eta Heteronomoei Egindako Kritika

Etikei bi izen ematen zaizkie:

• Ondasunen etika materialak, onaren materia zein den adierazten duelako.
• Etika heteronomoak, moralaren aldetik ontzat jotzen dutena.

Kantek etika horiek kritikatzen ditu, arrazoi hauengatik:

• Nahimena heteronomoa izango litzateke. Gizakiok ez ginateke geure buruari gure helburuak emateko gai izango.
• Eginbeharrak behartuak egingo genituzke, helburura baldintzatuta.

Gizakiok hainbat eginbehar ezartzen dizkiogu gure buruari modu autonomoan, modu unibertsalean eta baldintzarik gabe. Horri kontzientzia morala esaten zaio.

Kontzientzia Morala: Imperatibo Kategorikoa

Imperatibo modu batera edo bestera jokatzeko agintzen diguten aginduei deritze. Bi mota daude:

Hipotetikoak

• Helburu bat lortu nahi duten pertsonak soilik behartzen dituzte.
• Ekintza helburua lortzeko bidea da.
• Adibidez: "X nahi baduzu, Y egin behar duzu."
• Arrazoi kalkulatzaile batek emandako aholkuak dira.

Kategorikoak

• Mundu osoa eta baldintzarik gabe behartzen dute.
• Adibidez: "X egin behar duzu (edo ez duzu egin behar), trukean ezer eskaini gabe."
• Ez da inor hil behar eta ez da gezurrik esan behar.
• Agindu moralak dira.

Eginbehar Moralen Forma

Eginbehar moralak aurkitzeko, Kantek test bat proposatu zuen (Imperatibo kategorikoaren formulazioa). Hauek dira ezaugarriak:

• Unibertsala da.
• Berez helburu diren izakiei dagokie.
• Helburuen erresuman legeria unibertsalaren zati da.