Espainiako Historiaren Zenbait Garai Nagusi
Autarkia Garaia (1939-1959)
Autarkia garaia hiru epealditan banatuko dugu:
1. Nazional-sindikalismoaren Hegemonia: Etapa Urdina eta Bigarren Mundu Gerra (1939-1945)
- Barne egoera: Gerra Zibila bukatu ondoren, errepresio zorrotza egon zen; milaka pertsona fusilatu zituzten eta beste asko kontzentrazio-esparrutan zigortu zituzten. Espainiako ekonomia suntsituta geratu zen, eta erregimenak autarkian babestu zuen.
- Kanpo politika (Bigarren Mundu Gerra): Hasieran, gobernuan ejertzitoak eta falangistak zuten pisu nagusia. 1939an, Francok Hitler eta Mussolinirekin ituna sinatu zuen (Ardatzarekin lerrokatzea). Franco Hendaian Hitlerrekin bildu zen, baina Francoren eskaerak ez ziren onartu. 1941ean, Dibisio Urdina eratu zen Sobietar Batasunaren aurka borrokatzeko Alemaniaren alde.
2. Naziokatolizismoaren Garaia (1945-1953)
- Bigarren Mundu Gerraren bukaera: 1945ean, gobernuan aldaketak izan ziren katolikoek pisu gehiago hartuz. Errepublikano batzuek muga pasa eta gerrillak sortu zituzten erregimenaren aurka borrokatzeko. Gatazka amaitu ondoren, askok uste zuten aliatuek Franco botako zutela.
- Nazioarteko isolamendua eta Gerra Hotza: Bigarren Mundu Gerra amaitu bezain pronto, Gerra Hotza hasi zen. Ameriketako Estatu Batuek (AEB) eta Mendebaldeko Europak bloke bat osatu zuten Sobietar Batasunaren aurka, eta testuinguru horretan, Francoren erregimen antikomunista onuragarri bihurtu zitzaien, isolamendua arinduz.
3. Isolamenduaren Amaiera (1953-1959)
- Nazioarteko harremanak: 1953an, nazioarteko isolamendua nabarmen bukatu zen. Espainiak AEBekin itunak sinatu zituen, laguntza ekonomiko eta militarraren truke base militarrak uztearen truke.
- Deskolonizazioa eta aldaketa ekonomikoa: 1956an, Frantziak independentzia eman zion Marokori, eta Espainiak ere bere protektoratua utzi behar izan zuen. 1957. urtean, Opus Deiko teknokratak gobernuan nagusitzen hasi ziren. Arlo politikoan, kontserbadoreak ziren, Francoren egitura autoritarioen aldekoak, baina beren helburu nagusia Espainia munduko ekonomian txertatzea eta ekonomia modernizatzea zen.
Erromatarren Konkista Hispanian (K.a. 218 - K.a. 19)
Iberiar penintsulako erromatarren konkista K.a. 218. urtean hasi eta K.a. 19. mendean bukatu zen. Konkista prozesu oso luzea izan zen:
- Hasieran, penintsularen hego-ekialdetik kartagotarrak kanporatu eta lurralde horiek menperatu zituzten.
- Bigarren fasean, penintsularen barnealdera eta ipar-ekialdera hedatu ziren.
- Zeltiberiarren eta lusitaniarren erresistentzia gogorra aurkitu zuten, Numantziako setioa eta Viriato buruzagi lusitaniarraren borroka nabarmenduz.
Bisigodoen Erresuma (V. mendetik aurrera)
Bisigodoak herri germaniar bat ziren. V. mendean Erromatar Inperioa erori ondoren, Pirinioetako bi aldeetan erresuma bat eraiki zuten, hiriburua Tolosan (Galia) zuela hasieran, eta gero Toledon. Bisigodoek penintsula osoa kontrolatu nahi izan zuten: Leovigildok sueboak garaitu zituen eta Suintilak bizantziarrak kanporatu zituen. Batasun erlijiosoa Rekaredoren eskutik etorri zen, arrianismoari uko egin eta katolizismoa erresumako erlijio ofizial bihurtu zuenean. Arlo juridikoaren batasuna ere lortu zen Lege Bisigodoarekin (Liber Iudiciorum).
Kordobako Kaliferria (929. urtetik aurrera)
Kordobako emirerriaren barneko liskarrak eta altxamenduak kontrolatu ondoren, omeiatar boterea sendotzeko, 929. urtean Abd ar-Rahman III.ak bere burua kalifa izendatu zuen, Bagdadeko kalifarengandik erlijio-independentzia aldarrikatuz. Horrela, Al-Andalusek independentzia politiko eta erlijioso osoa lortu zuen, eta goraldi ekonomiko, politiko eta kultural handia ezagutu zuen Kordobako Kaliferriaren garaian.
Karlos I.aren Inperioa (XVI. mendea)
XVI. mende hasieran, Karlos I.a Gaztela eta Aragoiko errege bihurtu zen, bere aitona-amonen (Errege-erregina Katolikoak eta Maximiliano I.a Habsburgokoa eta Maria Borgoinakoa) menpeko lurralde guztiak eskuratuz. Lurralde oso heterogeneoek osaturiko inperio zabala eratu zuen (Gaztela, Aragoi, Nafarroa, Herbehereak, Alemania, Austria, Italia hegoaldea, Amerika...). Hain lurralde zabalak gobernatzeak zailtasun handiak ekarri zizkion. Europa iparraldean Erreforma protestantea hedatu zen, eta penintsulan hainbat matxinadari (Komunitateak Gaztelan, Germaniak Valentzian) aurre egin behar izan zien. Inperio Germaniarra eta Hispaniarra bere pertsonan batu zituen 1519an Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore hautatu zutenean (Karlos V.a izenarekin).
Moriskoen Kanporaketa (1609)
Moriskoak kristautu behar izan zuten musulmanak edo haien ondorengoak ziren. Filipe II.ak moriskoen kultura eta ohiturak debekatu zituen, eta horrek Alpujarretako matxinada (Granadako moriskoena, 1568-1571) piztu zuen. Erlijio-batasunaren politikarekin jarraituz, Filipe III.ak moriskoen behin betiko kanporaketa agindu zuen 1609an. Ehunka mila morisko Espainiako erresumetatik kanporatu zituzten, eta honek galera demografiko eta ekonomiko handia ekarri zuen, batez ere Valentziako eta Aragoiko Koroan.