Espainiako frankismoa: Gerra Zibila ondoren eta ekonomia

Testuingurua: Gerra Zibila ondoren eta diktadura

Gerra Zibila amaitu ondoren, Espainian ia 40 urteko diktadura ezarri zen. Iraupen handia hainbat arrazoirengatik azaldu da: barne-aldaketa, egokitzapen gaitasun handia, eta beste faktore sozial eta politiko batzuen ondorioa. Hasieran herrialdea eraberritu behar izan zen Gerra Zibilarengatik, eta sistema politiko berria egonkortu egin zen.

Nazioarteko testuingurua eta Bigarren Mundu Gerra

1939an II. Mundu Gerra hasi zen; hasieran Espainia neutrala izan zen, baina geroago jarrera aldatu zuen. 1943an Italiak porrot egin zuen; AEBk krisi ekonomikoa izan zuen eta aldi berean aliatuen alde zegoen. Gatazka bukatutakoan, esperantzan konfiantza gutxi zegoen. 1947an Gerra Hotza hasi zen mundu-mailan.

Autarkiaaren lehen urteak

Autarkia urteen hasieran autarkia ekonomikoa ezarri zen: ez zegoen konstituziorik, eta falangistek eragin handia izan zuten politikan. 1941ean INI (Instituto Nacional de Industria) sortu zen; honek Espainiaren indarra bultzatu zuen eta burujabetasun ekonomikoa lortzen lagundu zuen. Gainera, merkatu beltza sortu zen eta muga-zergak ezarri ziren. Erregimen frankista egonkortu egin zen.

Harreman diplomatikoak eta baseak

Frantziarekin mugak ireki ziren eta Vatikanoko konkordatoa sinatu zuten. AEBekin hitzarmenak sinatu zituzten; horren ondorioz, AEBek base militarrak ezarri zituzten Espainian.

Barne politika eta gizartea

Barne politikaren barruan, Francoren jarraitzaileek gobernua orekan mantentzen zuten. Hezkuntza alorrean hobekuntzak egin ziren, adibidez unibertsitateak modernizatu ziren eta irekiagoak egin zituzten.

Banaketa politikoa

Barne politikoki, indar politikoak banatuta zeuden —garai batean lau talde nagusi izan ziren— eta teknokraten sektorea gero eta sendoagoa izan zen gobernuan.

Ekonomia: krisia eta egokitzapen plana

Hasierako urteetan ekonomiak egoera zaila izan zuen; atzerritik ez zen kapitalik sartu eta autarkiak eraginkortasun falta erakutsi zuen. Hala ere, AEBen laguntzarekin atzerrian lehen inbertsioak hasi ziren. Prezioek gora egin zuten; ekonomia berritu eta hedatu egin zen, eta industriak nekazaritzarekin alderatuta etekin handiagoak izan zituen.

1957tik aurrera: egonkortze-planak eta neurriak

1957tik aurrera ekonomiaren egonkortze-planak ezarri ziren, garai hartan ekonomiaren egoera oso txarra zela ikusita. Guzti honek agerian utzi zuen autarkiaren eraginkortasun eza eta liberalizazio handiagoaren beharra. Tekno-kraten artean neurri berriak hartu ziren eta helburua ekonomia hobetzea izan zen. Horretarako hartu ziren neurriak izan ziren, besteak beste:

• pezetaren balioaren egokitzapena (balioa gutxitzea),
• soldata-izoztuak,
• zerga-sistema aldatzea.

Plan horien helburuak ez ziren guztiz espero bezala gauzatu: kontsumoa beherantz joan zen eta langabezia tasa handitu zen.

Teknologia eta nazioartekotzea

Ekonomikoki garapen bat izaten hasi zen. Espainiak atzerritik teknologia berria eraman zuen, ekonomiaren nazioartekotzea areagotu zen eta emigrazioak gora egin zuen. Ez-aurrera, ez-atzera egoera: ekonomiaren hazkundea izan bazen ere, politikan askatasun falta nabaria zen.

Kanpo politika

Kanpo politikaren arloan, adibide bat dekolonizazioari lotua izan zen: Ekuatore Ginea deskolonizatu zuten.

Laburpena

Laburbilduz, Gerra Zibilaren ondorengo garaiak autarkia politiko eta ekonomikoaren garaia izan ziren hasieran; ondoren, nazioarteko presio eta egoerak direla medio, neurri egonkortzaile eta liberalizatzaile batzuk hartu ziren. Teknokraten agerpena eta AEBekin izandako harreman ekonomikoen ondorioz, industria eta inbertsio atzerritarrak garrantzi handiagoa izan zuten, baina gizarte eta politikaren esparruan askatasun faltak eta lana galtzeko arriskuak mantendu ziren.

Oharra: Testu hau jatorrizko edukia errespetatuz zuzendu eta egokitu da ortografia, puntuazioa eta terminologia hobeto ulertzeko moduan.