Bizkaiko Siderurgiaren Historia eta 'El Intruso'-ren Analisia
Bizkaiko Siderurgiaren Garapena Berrezarkuntzan
Azkenean, siderurgia Bizkaian errotu zen, hainbat arrazoirengatik:
- Burdin meategi garrantzitsuak zituen.
- Materiala kalitate onekoa zen.
- Itsasotik gertu zegoen.
1855ean jarri zuten Espainiako lehenengo Bessemer bihurgailua. Horrek burdina ez-fosforikoa behar zuenez, eta Bizkaiko meatzeetan mota horretako burdina ugari zegoenez, lurraldeko industria nabarmen zabaldu zen. Prozesu horrek, burdinazko lingote bat oinarri hartuta, altzairua seriean ekoiztea ahalbidetzen zuen. Hamarkada amaieran, berriz, lehen Martin-Siemens labea piztu zuten, kalitate goreneko altzairua lortzeko.
1902an Bizkaiko Labe Garaiak (Altos Hornos de Vizcaya) sortu ziren, hainbat hamarkadatan euskal burdingintzaren enpresa nagusia izan zena. Berrikuntza horiek garraio-sare berri baten sorrera ekarri zuten, hala nola trenbideak eta aireko kable bidezko bagoiak. Horri guztiari gehitu behar zaio Bizkaitik Lutxanako ontziralekuetarainoko lehen argindar-kableen instalazioa.
Hala ere, Europako industriaren lehia gogorra zen, mende erdiko aurrerapena baitzeraman, eta horrek Bizkaiko siderurgiaren zein Estatuko beste industria-gune batzuen garapena oztopatzen zuen. Bizkaiko industriak bi frontetan egin behar zuen lan: batetik, bere garapen eta errotze-plana bultzatzea, eta, bestetik, atzerritik iristen ziren produktu merkeagoen sarrera eragoztea.
Hori guztiagatik, Berrezarkuntza garaian (1874-1923), burgesiak eta fabrika nagusien oligarkiak babes-politika sendoa aldarrikatu zuten. Cánovasek ezarritako sistemaren arabera, eta Biurteko Progresistako (1855) aduanetako tarifen askatasun-legeak indargabetu arren, atzerriko produktuei tarifa gehigarri bat ezarri zitzaien 1891n, bertako produktuen hedapena babesteko. Bizkaiko siderurgiak onura handia atera zion neurri horri, atzerriko lehia gaindituz eta estatuko burdin-produkzioko gune garrantzitsuena bihurtuz. Horrek eragin handia izan zuen inguruko beste sektore industrial batzuk suspertzeko, hala nola ontzigintza, industria kimikoa eta metalurgia. Nahiz eta atzerriko herrialdeekin merkataritza-itunak egiten saiatu, Aduanako Tarifen Legea (1891) indarrean mantendu zen, eta 1896an are gehiago gogortu zen.
"El Intruso" Eleberriaren Azterketa
1. Sailkapena
Aurrean dugun dokumentua lehen mailako testu historiko-literarioa da, egitura narratiboa eta soziala duena. Zehazki, Vicente Blasco Ibáñezen El Intruso eleberriaren pasarte bat da. Bertan, modu gordinean kontatzen da nolakoak ziren Bizkaiko burdin meatzetako langileen bizi-baldintzak XX. mendearen hasieran.
- Egilea: Vicente Blasco Ibáñez (1867-1928), nobelagile valentziarra. Bere ibilbide literarioa eguneroko gaiekin hasi zuen, eta denborarekin gai sozialak jorratzera igaro zen. Horiekin batera, bidaietako eta historia-nobelak idatzi zituen. Nobelagile lana politikari eta hizlari lanarekin uztartu zuen.
- Testuaren helburua: XX. mendearen hasierako Bizkaiko meatzarien bizi-baldintzak salatzea da. Izaera subjektiboa du, egileak bere iritzia ematen baitu.
- Hartzailea: Testua publikoa da, 1904an Valentzian argitaratu zen eta hainbat berrargitalpen izan ditu.
- Testuinguru historikoa: Berrezarkuntzaren azken garaian kokatzen da, Alfontso XIII.aren erregealdian, Euskal Industrializazioaren baitan.
2. Analisia
Lantzen ari garen testuak hiru paragrafo nagusi ditu aztergai.
Lehen paragrafoa: Meatzarien bizilekua
Lehenengo paragrafo laburrak deskribatuko den eremuan kokatzen gaitu: meatzarien bizilekuan. Etxebizitza hauek meatzeen jabetzakoak ziren barrakoi batzuk ziren. Langile-buruen kontrolpean zeuden, eta meatzariek alokairu baten truke erabiltzen zituzten.
Bigarren paragrafoa: Aresti pertsonaia
Bigarren paragrafoak (hamasei lerrokoa) hiru zati ditu. Lehenengoaren hasieran, bertan bizi den Aresti pertsonaia aurkezten digu, bizi-baldintza horien lekuko gisa. Aresti nobelaren protagonista da, eta pertsonaia hau garai hartako Areilza doktorearen figuran oinarrituta dago, XIX. mendearen bukaeran Bilboko pertsonaia ospetsu eta eraginkorrenetako bat izan zena.