Barne Askatasuna, Determinismoa eta Giza Eboluzioa
Barne Askatasuna
Egoera jakin bati (estimuluari) erantzuteko aukera desberdinak irudikatu eta haien artean norberarentzat onena (norberaren balioen, interesen, sentimenduen, lehentasunen eta beharren arabera) aukeratzeko eta horren alde egiteko gaitasuna da.
Determinismoa
Edozein gertakari fisiko, pentsamendua barne (garunean gertatzen baita), eta giza ekintzak kausalki baldintzatuta daudela dioen teoria da. Horren arabera, oraingo egoerak erabat baldintzatzen du etorkizuna. Bere bertsio hertsienak giza askatasuna eta zoriaren aukera ere ukatzen ditu.
Determinismo Motak
- Determinismo Kulturala/Soziala: Gizakion jokabidea eta borondate askea bizi den gizartean nagusi diren balio, ohitura eta legeek erabat determinatzen dutela dio.
- Determinismo Psikologikoa: Gizakion borondate askea barne-egoera psikikoak (nortasuna, emozioak, esperientziak eta heziketa) erabat baldintzatzen duela defendatzen du.
- Determinismo Genetikoa: Gure joeren eta erabakien kausa gure geneetan dagoela baieztatzen du.
- Determinismo Biologikoa: Gizakion jokabidea (gainerako animaliena bezala) hautespen naturalak biziraupenerako berretsi dituen joera genetikoek erabat baldintzatzen dutela dio.
Askatasunaren Oinarri Biologikoa
Genetikoki baldintzatuta gaude aske izateko (Mosterín, 2008). Bi erantzun mota bereiz daitezke:
- Erantzun instintiboak: Oinarri genetikoa dute. Estimuluei erantzun bakar eta finkoa ematen diete.
- Erantzun askea: Oinarri genetikoa ere badu, baina memoria, ikasketa eta sormena bezalako gaitasunetan oinarritzen da.
Hautespen Naturalak Askatasuna Hobetsi du
- Erantzun instintibo mugatuek ekosistema egonkorretan bizi diren espezieen biziraupena bermatzen dute.
- Aldiz, gizakia ekosistema aldakor eta anitzetan bizi den espeziea denez, erronka berriei aurre egiteko erantzun berri eta desberdinak sor ditzakeen garuna garatu du.
- Gure garunak, helburu hori lortzeko, funtzio hauek betetzen ditu: oroimena, ikasketa, sormena eta borondatea (erabakitzeko gaitasuna).