Aurreko urteetako "zoriontasun" ekonomikoaren pertzepzioa.
Enpresen itxiera.
Gainprodukzioa edo superprodukzioa.
Ezberdintasunak
1929ko krisian: burbuila burtsan gertatu zen.
2008ko krisian: burbuila etxebizitzan gertatu zen.
2008ko krisian (Espainian): Bankuek atzerrian dirua eskatu behar izan zuten (defizit publikoa handituz).
2008ko krisiaren aurretik (Espainian): Gazte askok ikasketak utzi zituzten eraikuntzan lan egiteko.
1929ko Krisia (Depresio Handia)
Kausak
Gainprodukzioa: Lehen Mundu Gerra amaitzean, produktuen soberakinak zeuden.
Espekulazioa: Bankuek mailegatutako dirua burtsako akzioetan inbertitu zuten modu masiboan.
Ondorioak
Ekonomikoak
AEBk inportazioak murriztu zituen (protekzionismoa).
AEBko bankuek Europan inbertitutako dirua erretiratu zuten.
Enpresa askok itxi egin zuten.
Banku askok hondoa jo zuten.
Nekazaritzako eta industriako produktuen eskaria nabarmen murriztu zen.
Sozio-politikoak
Muturreko ideologiek indarra hartu zuten: komunismoak nekazari eta langileen artean; faxismoak erdi eta goi mailako klaseen artean.
Langabezia ikaragarri hazi zen, eta bizi-kalitatea jaitsi zen.
Konponbideak
Londresko Konferentzia (1933): Krisitik ateratzeko neurriak adosten saiatu ziren, baina porrot egin zuen.
New Deal (AEB, 1933tik aurrera, Roosevelt):
Estatuak herri-lanetan inbertitu zuen (azpiegiturak, etab.).
Nekazariei diru-laguntzak eman zitzaizkien ekoizpena kontrolatzeko.
Lan-baldintzak hobetu ziren (gutxieneko soldata, lan-orduak).
Finantza-sistema berregituratu zen (bankuen kontrola handitu).
Faxismoa Italian
Herrialdea: Italia
Ideologia: Faxismoa
Alderdi politikoa: Alderdi Nazional Faxista
Burua: Benito Mussolini
Testuingurua (Gerra Ostean)
Politikoa: Alderdi tradizionalen krisia eta muturreko alderdien (sozialista, faxista) gorakada.
Ekonomikoa: Egoera txarra. Zor publiko handia eta langabezia-tasa altua.
Gizartea: Tentsio sozial handia. Langileen grebak eta mobilizazioak.
Boterea Lortzea
Data: 1922
Metodoa: Indarkeria politikoa erabiliz. "Atorra Beltzen" Erromarako Martxa presio mekanismo gisa. Erregeak gobernua osatzeko agindua eman zion Mussoliniri.
Erregimen Totalitarioaren Ezarpena
Politikoa: Alderdi politiko guztiak (faxista izan ezik) legez kanpo utzi ziren. Mussolinik botere guztiak metatu zituen (Duce). Polizia politikoa (OVRA) sortu zen disidentzia zapaltzeko.
Ekonomikoa: Estatuaren kontrol zorrotza ekonomian. Autarkia (autosufizientzia ekonomikoa) bilatzen zen. Korporatibismoa.
Gizartea: Gizartearen kontrola (zentsura, propaganda). Herritarren askatasunak ezabatu ziren.
Nazismoa Alemanian
Herrialdea: Alemania
Ideologia: Nazismoa (Nazionalsozialismoa)
Alderdi politikoa: NSDAP (Alemaniar Langileen Alderdi Nazionalsozialista)
Burua: Adolf Hitler
Testuingurua (Gerra Ostean)
Politikoa: Weimarko Errepublika demokratikoa ezarri zen (Konstituzioa, hauteskundeak), baina ezegonkortasun handiarekin.
Ekonomikoa: Egoera ekonomiko larria. Gerrako kalte-ordainak ordaindu beharra (Versaillesko Ituna). Hiperinflazioa (1923). 1929ko krisiaren eragin suntsitzailea.
Gizartea: Tentsio sozial handia. Langabezia masiboa (6 milioi langabe 1932an).
Boterea Lortzea
Data: 1933
Metodoa: Hauteskundeen bidez. NSDAP alderdirik bozkatuena bihurtu zen 1932an. Hindenburg presidenteak Hitler kantziler izendatu zuen 1933ko urtarrilean.
Erregimen Totalitarioaren Ezarpena
Politikoa: Alderdi eta sindikatu guztiak (nazia izan ezik) legez kanpo utzi ziren. Hitlerrek botere guztiak eskuratu zituen (Führer).
Ekonomikoa: Estatuaren kontrola. Autarkia lortzeko ahaleginak eta kanpo merkataritza bultzatzea. Herri-lan handiak (autobideak, armamentua) langabezia jaisteko.
Gizartea: Arrazismoa (juduen eta beste gutxiengo batzuen jazarpen sistematikoa). "Arraza arioaren" nagusitasunaren ideia. Gizartearen kontrol erabatekoa (propaganda, Gestapo). SA eta geroago SS talde paramilitarrak terrorerako tresna gisa.
