Lehen hezkuntza mailako Psikologia eta soziologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Kontzeptu Nagusiak: Urritasuna, Desgaitasuna eta Minusbaliotasuna

• Urritasuna: Atal batek ondo funtzionatzen ez duenean gertatzen da.
• Desgaitasuna: Urritasun horren ondorioak dira.
• Minusbaliotasuna: Aurreko bien ondorioz sortzen diren desabantailak dira.

Eredu Biopsikosoziala eta Osasunaren Hiru Dimentsioak

Eredu Biopsikosozialaren Mailak

• Maila biologikoa: Urritasuna hor dagoela adierazten duena.
• Pertsonen maila: Ekintzak eta haien mugak aztertzen ditu.
• Maila soziala: Pertsonaren parte-hartzea gizarte mailan.

Osasun Egoeraren Hiru Dimentsioak

• Jarduerak: Pertsonak egunero egiten dituenak.
• Parte-hartzea: Pertsonak duen inplikazio maila.
• Gorputzekoa: Funtzio batean arazo bat dagoenean eta horren ondorioz gorputzak beste era batera funtzionatzen duenean, urritasuna

Autokontzeptua sortzen (nola zaren objektiboki, zuk zure buruari buruz)

Bigarren haurtzaroa 2–6 urte bitartean izaten da, eta garapen-testuinguru desberdinetan beste pertsonekin izan dituzten esperientzien arabera, haurrek euren buruen irudia edo kontzeptua barneratzen hasten dira. Haurrak autokontzeptua sortzen hasten dira.

Autokontzeptua pertsonak bere gaitasunak, trebetasunak, baloreak... zein diren bereiztea da. Ez du inolako baloraziorik egiten; autokontzeptua erabat deskriptiboa da eta ezaugarri zehatzetan oinarritzen da. 8–10 urtera arte, ez dituzte haien buruaren deskribapenean eta besteen deskribapenetan ezaugarri psikologikoak sartzen.

Autoestimua: garapena

Autokontzeptua baloratzeko moduaren ondorioz, autoestimua sortzen da. Autoestimua...

Hezkuntza Premia Bereziak: Sailkapen Orokorrak

Hezkuntzan, Osasun Zerbitzuetan eta Gizarte Zerbitzuetan hezkuntza-premia berezien sailkapen desberdinak daudela aipatu beharra dago. Hauek egiteko, pertsonaren desbideratzearekin erlazionatutako irizpideak erabili izan dira, besteak beste:

• Urritasun fisiko edo organikoak (ikusmen-, entzumen- eta urritasun motoreak).
• Urritasun mentalak (urritasun eta atzerapen mentalak).
• Nahaste emozionalak.
• Moldaezintasun sozialak.

Sailkapen Orokorren Arazoak

Sailkapen hauek egitean, subjektu normalak eta anormalak kontzeptua erabiltzen da. Hori, ordea, oso erlatiboa da eta zientifikoki ez da batere zehatza. Non dago muga?

Hezkuntzako Sailkapen Historikoak

Hala ere, guri interesatzen zaiguna Hezkuntzan egindakoa da. Hortaz,...

Nerbio Sistema: Osaketa eta Funtzioak

Elkarren osagarri diren bi zati ditu:

1. Nerbio Sistema Zentrala

Gorputza eta haren jarduerak kontrolatzeaz arduratzen da. Nerbio Sistema Zentrala entzefaloak eta bizkarrezur muinak osatzen dute, eta biak burezurrak eta bizkarrezurrak babestuta daude, hurrenez hurren. Gainera, meningeak deritzen hiru mintz-estalki babesgarriz inguratuta dago, bai eta likido zefalorrakideoz ere. Likido horren funtzioa kolpeak arintzea da.

Entzefaloa burezurraren barruan dago eta osagai desberdinak ditu, hala nola garuna, zerebeloa, bizkarrezur-erraboila eta hipofisia, besteak beste. Bizkarrezur muina, berriz, bizkarrezurrak babestuta dago, burezurraren oinarritik bizkarraren amaieraraino.

2. Nerbio Sistema Periferikoa

Nerbioek...

Morfologia: Eratorpena

Lexema bati morfema bat edo gehiago eranstean eratorpena lortzen da. Eratorpenean eransten diren morfemak bi motatakoak dira:

• Aurrizkiak: Hitzaren aurrean eransten dira.
• Atzizkiak: Hitzaren bukaeran eransten dira.

Ortografia: Mailegu txistukariak

Hainbat arau mailegu txistukarientzako:

• Hartutako hitzak x badu, kontsonante aurrean s idatziko dugu; gainerakoetan x idatziko dugu.
• z eta s letrak, aurretik n, l edo r badute, tz edo ts idazten dira.

Lirikaren Ezaugarriak

Adierazpen ohikoena olerkia edo poema da. Sentimenduak, nahiak, esperientziak, barne-mundua eta munduaz duen ikuspegia adierazten ditu. Bertso-lerroz osatzen dira, ahapaldietan antolatuta. Neurria eta errima edo hoskidetasuna zorrotz zaintzen dira. Hitz neurtuzko poemak...

Eskola: Ikuspegi Funtzionalista

Funtzionalistek eskola sozializazio-esparrua dela uste dute, edukiak transmititzeko esparrua baino gehiago.

Talcott Parsons

Parsons-ek azpimarratu zuen bezala, eskolaren funtzioa umeen nortasuna eta jokabidea moldatzea da. Hau da, hezkuntzaren funtzioa pragmatikoa da: umeak bere nortasuna eraikitzen du eta gizartean kokatzen da (bere lekua aurkitzen du gizarte-egituran).

Eskolan umeek helduen instituzioen (ekonomia, politika, kultura) oinarrizko arauak barneratzen dituzte.

Sozializazioa, gehienbat, errendimenduaren inguruan egiten da. Umeek eskolan bizitzen dituzten esperientzien artean frogak eta emaitzak dira ardatz. Desberdintasunak, batez ere, errendimenduaren arabera izango dira (meritokrazia).

Eskola: Ikuspegi

Definizioak

Sindromea: Gaixotasun baten ezaugarri diren sintoma multzoa.

Gaixotasuna: Osasun alterazioa, batzuetan mingarria izan daitekeena.

Etiologia: Gaixotasun edo gertakari baten kausa.

Aniztasun funtzionala: "Desgaitasun" hitzaren alternatiba bat da, duela gutxi erabiltzen hasi den terminoa, dituen faktore negatiboak ordezkatzeko. Gizartean aurkitzen diren ezaugarri gisa uler dezakegu. Guztiok jasan izan dugu noizbait.

Aniztasun Funtzionalaren Historia

Antzinako Gizaroan

Abandonatuak edota kanporatuak izaten ziren. "Bizitzea ez dute merezi, ez dute balio" pentsatzen zen.

Erdi Aroan

Errefusiatuta bizi ziren, beldur soziala eragiten zutelako.

Aro Modernoan

Inozotzat hartzen ziren, karitatez tratatzen ziren.

XVI. Mendean

Gormutuen doktrina argitaratu...

Hizkuntza eta Komunikazioa

Hizkuntza: Pertsonen artean komunikatzeko sinbolo linguistiko sistema da.

Zeinua: Gauza bat adierazteko erabiltzen den elementua.

Zeinu Mota

• Naturalak: Berez ematen direnak, gu manipulatu gabe.
• Konbentzionalak: Artifizialak, aldatu daitezkeenak.

Zeinu Konbentzionalak

• Sinboloak: Zeinu konbentzionalak (arbitrarioak) errealitatearekin zerikusirik ez dutenak.
• Ikonoak: Zeinu konbentzionalak, baina errepresentatzen dutenarekin antza dutenak.

Semiotika eta Hizkuntzaren Azterketa

Semiotika: Hizkuntza guztiak aztertzen dituen zientzia (linguistika barne).

• Semantika: Hitz batek zer esan nahi duen aztertzen du.
• Gramatika: Hitzen arteko lotura aztertzen du.
• Pragmatika: Hizkuntza nola erabiltzen den aztertzen du.

Mintzamena eta Gaitasun Linguistikoa

Mintzamena:

Oroimenaren Funtzionamendua

Zentzumen-Oroimena

Kanpotik datorren informazioa erregistratzen du, estimuluen ezaugarri fisikoez jabetuz: irudiak, soinuak, usainak, zaporeak... Oso denbora laburrez gordetzen da, eta gero Iraupen Laburreko Oroimenera (ILO) bidaltzen da. Zentzumenaren arabera, biltegi eta iraupen ezberdinak daude:

• Ikonoen Oroimena: Segundo bat inguru irauten du.
• Oihartzunen Oroimena: Pare bat segundo irauten du.

Iraupen Laburreko Oroimena (ILO)

Zentzumen-oroimenetik jasotako informazioa antolatu, analizatu eta interpretatzen du, gure esperientzien arabera (adibidez, aurpegiak ezagutu, izenak gogoratu...). ILO biltegia mugatua da, 7 item inguru (7 zifra, adibidez) aldi berean gorde ditzake adi gaudenean, eta 18-20 segundo irauten du. Informazioa...