Oposizioak mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Geografia: Sarrera eta Definizioa

Geografia lurraldearen berri jakiten eta bertan gertatzen diren fenomenoak ulertzen laguntzen digun esplorazio zientzia da.

Geografoen Lana eta Funtzioak

Geografoek hainbat teknika eta metodo erabiltzen dituzte galderei erantzuna emateko eta espazio geografikoarekin loturiko arazo praktikoei konponbidea emateko. Hauek dira haien lan-arlo nagusiak:

• Naturaguneak babesten.
• Udal eta autonomia-erkidegoetan lurraldea antolatzeko lantaldeetan laguntzen.
• Biztanleria-arloan adituak diren aldetik nazioarteko erakundeei aholku ematen.
• Espazio-fenomenoak aztertzeko software konplexua sortzen.
• Irakaskuntzan jakintza erakusten.

Geografiaren Adar Nagusiak

Geografia Fisikoa

Geografia fisikoa lurraren ingurune fisikoa eta bertako ekosistemak...

Hazkuntza-inguru motak (helburuaren arabera)

Hazkuntza-inguru motak (helburuaren):

• Inguru orokorrak: mikroorganismo gehienek behar dituzten nutrizio-printzipio guztiak eskaintzen dituzte.
• Inguru bereziak: mikroorganismo motaren batean nolabaiteko efektua eragiten dute.
  1. Inguru aberastuak: garapena sustatzen dute; mikroorganismo jakin bat gainerakoak baino ugaritzen da.
  2. Inguru hautakorrak: dosi jakin batean mikroorganismo bat onartzen du, baina gainerakoentzat toxikoa izan daiteke (isolatzeko erabiltzen dira).
  3. Inguru bereizgarriak: mikroorganismo mota bakoitzak bertan oinarrituz azken produktu desberdinak sortzen ditu; mikroorganismo motak bereizteko balio du.

Inguru motak (egoeraren arabera)

Inguru motak (egoeraren):

• Inguru likidoak: osagai nagusia

PROTISTEN ERREINUKO MIKROORGANISMOAK

PROTOZOOAK

• Zelulabakar eukariotoak.
• Heterotrofoak.
• Koloregabeak.
• Horma zelularrik gabeak.
• Higikorrak.

Lau talde nagusi daude:

1. Flagelatuak
2. Ziliatuak
3. Errizopodoak
4. Esporozooak

Ziliatuak

• Zilioekin mugitzen dira.
• Bi nukleo dituzte.
• Adibidez: Paramecium.

Flagelatuak

• Batzuk patogenoak dira gizakiarentzat.
• Flagelo bat edo gehiago dituzte.
• Adibidez: Trypanosoma brucei (loaren gaixotasuna).

Errizopodoak

• Pseudopodoekin mugitzen dira.
• Fagozitosi bidez elikatzen dira.
• Batzuk parasitoak dira (Entamoeba histolytica-k amebiasia sortzen du).
• Beste batzuek oskola dute: foraminiferoak eta erradiolarioak.

Esporozooak

• Ez dira higitzen.
• Parasitoak dira.
• Giza parasito ohikoena Plasmodium da (malaria sortzen du).

ALGAK

• Eukariotoak eta autotrofoak.
• Pigmentu desberdinak

HIGIDURA PERIODIKOA: Denbora tarte konstante bat pasa ondoren errepikatzen diren higidurak dira(Higidura zirkular uniformea). HIGIDURA BIBRAKOR EDO OSZILAKORRA: Puntu baten(oreka puntua) alde bietara mugitzea da. Denbora tarte berdinean higikariaren aldagai guztiak berdinak badira, periodikoa da.(Pendulua edo malguki batetik lotutako masa. HIGIDURA HARMONIKO SINPLEA lerro zuzenean desplazatzen eta modu periodiko batean jatorritzat hartzen den puntu baten albo bietatik ibiltzen den partikularena da.

Plagiziden Erabilera Okerra

• Lurzoruaren mikroorganismoak eta abar hondatzen dituzte.
• Hondakinak gizakion elikagai-kateetara iristen dira.
• Plagizidak fabrikatzerakoan ingurumena kaltetzen da eta kutsatzaileak isurtzen dira.
• Produktu horien helburu diren organismoetan presio genetiko handia eragiten dute.

Landare Osasuna: Helburuak eta Kudeaketa

Landare arazoak eta aldaketak aztertzea, eta kalte horiek kontrolatzea edo mugatzea da helburua.

Agente Biotikoak eta Abiotikoak

• Agente biotikoak: Landarean ezer eskaini gabe bizi diren agenteak bizkarroiak dira.
• Agente abiotikoak: Ez dira bizkarroiak, adibidez, kazkabarra edo izoztea.

Izaki Bizidunen Gaur Egungo Sailkapena

Eukariotoen Erreinua

Morfologia aldetik era askotakoak dira. Gaur egun, eboluzio-erlazioak...

Mikroorganismo Patogenoen Ezaugarriak eta Infekzioak

Moneroak eta Sailkapena

Moneroak: Prokariotoak, zelulabakarrak. Ehunik ez, autotrofak edo heterotrofak (saprofitoak —materia organiko hila—, sinbiotikoak beste izakietatik onuragarriak, bizkarroiak kaltegarriak). Ugalketa parasexuala.

Sailkapena

• Arkeobakterioak: Primitiboenak, giro baldintza txarretan bizi direnak (halofiloak —gazitasun handiko uretan—, metanogenoak —giro anaerobikoetan metanoa ekoizten—, termoazidofiloak —sufre ugariko giro bolkanikoetan eta garratz diren ur termaletan—).
• Eubakterioak: Zelula paretadun bakterioak. Paretaren osaeraren arabera: gram positiboak (kolore morea, tuberkulosia eragiten dute) eta gram negatiboak (kolore gorria, izurria eragiten duten bakterio patogenoak). Mikoplasmek ez dute hormarik.

Zatiketa

Ziklo Biologikoa

BIO: organismoek jatorritik heldutasunera iritsi arte jasaten dituzten aldaketa ezaugarrien multzoa barne hartzen du. Fases:

• Hasierako fasea: organismo pluriuztunetan, lehen zelula organismoaren zelula guztien aitzindaria da; mitosiz edo esporulazio, gemazio eta antzeko prozesuez sor daiteke.
• Garapena: tamainaren, formaren eta barne-egituren aldaketak gertatzen dira.
• Ugalketa: gurasoen ezaugarriak izango dituzten banako berriak sortuko dituzten unitate produktoreak ekoizten dituzten fasea da.

Ziklo Zelularra

ZIKLO ZELULARRA: zelula-zatiketaren ostean hasi eta hurrengoaren amaieran ixten den aldian gertatzen diren eta iraupen aldakorra duten fenomenoen multzoa da. Bi fase bereiz daitezke:

• Interfasea: bi zatiketa jarraituen arteko aldia

Dinastia antonina (96-192)

Dinastia antonina eta ondoren etorri zena, severiarra, bitartean, Inperioak une gorenak eta oparotasuna ezagutu zituen, Erromatar Inperioaren Urrezko Mendea izenez ezagutua.

Nerva enperadorearen erregealdian (96-98), bakea berreskuratu zen eta Senatuarekin harremanak sendotu ziren. Oinordetza arazoa zegoen, baina Nerva adopzioaren bidea hartu zuen. Hispaniar senatari batzuen bultzadaz, Trajano (98-117) adoptatu zuen, hura ere hispaniarra zelako (Italica-n jaioa).

Trajano enperadorea

Erregealdiaren hasieratik, Trajanoren politika obra publikoetan eta Erromaren hobekuntzan zentratu zen, baita Italiako beste hiri eta bideetan ere, probintziak ahaztu gabe. Konkistei dagokienez, enperadore-soldadu gisa ezagutzen zen, bere...

Castelao (1886-1950)

CASTELAO (1886-1950): Ateraketa sozial herrikoia, pentsamendu sozial laikoa eta aurrerakoia, bere lan nazionalistan entregatua.

Narrativa

Saiakera