DBH mailako Latina ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Sarrera

Literaturaren lehen lanak K.a. III. mendekoak dira. Zaharrena Odisearen latinezko itzulpen bat da (Livio Androniko). Erromatarrek kultura grekoa ezagutu eta liluratuta geratu ziren. Horrek eragin handia izan zuen erlijioan, artean eta filosofian.

Poesia Dramatikoa

Grezia da antzerkiaren sorlekua (Atenas, K.a. V. mendean), bi aldaera nagusirekin: tragedia eta komedia. Antzerki grekoak eragin handia izan zuen latindar literaturan.

Erromako agerpide dramatiko herrikoiak

• Atelanak: Bat-batekotasunean oinarritutakoak; aktoreek ez zioten testu jakin bati jarraitzen.
• Mimoa: Txantxak, egoera komikoak eta erotismoa uztartzen zituen.
• Pantomima: Aktore bakar batek pertsonaia desberdinak antzezten zituen.

Komedia (Palliata)

Plauto (K.a. III-II)

• Contaminatio

Sinonimoak

• Garatu - bilakatu - eboluzionatu
• Sustrai - erro - zain
• Ohitura - ekandu - aztura
• Gurtu - adoratu - jauretsi
• Emankor - oparo - jori
• Une - lipar - istant

Bidaia Liburuak

Bidaia-liburuek onarpen handia izan dute mende askotan, seguruenik toki ezezagun eta exotikoei buruzko informazioa emateaz gain, irakurleen irudimena piztu ere egin dutelako. Bidaia-kontakizunek edo liburuek atzerriko herrialdeetan zehar egindako benetako bidaien berri ematen dute, bertako paisaia, geografia, landaredia, animaliak eta ohiturak nolakoak diren azalduz. Fikziozko elementuak edo gertakariak ere tartekatzen dira bertan. Normalean lehen pertsonan idatzita daude.

Historia

Homerok K.a. IX. mendean idatzitako epopeiak edo poema luzeak Odiseo heroiaren bidaia luzea kontatzen...

NON: Balkanetako penintsula, mediterraneoaren ekialdean, asia txikian, Egeo eta Joniko uharteetan (Helade). Ez zen inoiz esatuta bateratua izan. ALDIAK: Arkaikoa: k.a. IX, Klasikoa eta Helenistikoa: k.a I. GARAI ARKAIKOA: Polisen sorrera, Polis hiri estatu bat zen, lege, armada eta agobernu propioa zuten. (Ad: Atenas: demokrazia (guztien gobernua), Esparta: Aristoi 'hoberenak' (diktadoreak). HEDAPENA: Mendebalderantz edatu zire, ekialderantz hedatu, eta koloniak fundatu zituzten. GARAI KLASIKOA: Atenasko eta Esparteko polisen nagusitasuna eta etengabeko gerrak dira aldi horren ezaugarriak. Atenas da polis demokratikoen adibide ezagunena. Atenas izan zen Greziako polis handi eta ahaltsuenetako bat, espartako gobernu era oligarkia izan zen. GARAI...

Bernard Tartas: Bizitza eta Obra

Jarraian, Bernard Tartasi buruzko zenbait baieztapen eta haien zuzenketak aurkituko dituzu:

• Bernard Tartas XVI. mendean jaio zen. (Okerra: 1611. urtean jaio zen.)
• Apaiz egin zen bere familian diru arazoak zituztelako. (Okerra: Baserritar aberatsen semea zen.)
• Oihenartekin batera zubererari literatur maila eman zion. (Okerra: Oihenartek ez zuen zubereraz idatzi.)
• “Arima penitentearen bidea” da Tartasen liburu baten izena. (Okerra: Izenburu zuzena “Arima penitentearen okupazione debotak” da.)
• Tartasek kristauei ondo hiltzeko bidea erakutsi nahi die. (Egia)
• Tartasen obra arraro samarra dela diote adituek, bertan agertzen diren gaiak oso zailak direlako ulertzeko. (Okerra: Obraren izaera arraroa ez datza gaien

Europa XX. Mendearen Atarian: Literatura eta Arte Mugimenduak

XX. mendea aldaketa handien aroa izan zen; aldaketa horiek eragin sakona izan zuten artean eta literaturan. Bi literatura mugimendu nagusi izan ziren Europan:

Modernismoa

XIX. mendeko lehen hamarkadan sortu zen. Sormen-askatasuna bultzatzen zuen. Poetek edertasuna eta perfekzioa bilatzen zuten haien poematan.

• Gaia: Gizakia eta inguruarekiko harremana landu zuten, natura eta naturako elementuak sarritan aipatzen zituzten.
• Forma: Bertso askea erabiltzea sustatu zuten.

Abangoardismoa

Tradizioaren kontra altxatu eta garaiko gainerako joerei aurrea hartu nahi zieten mugimendu ugariz osatua.

• Gaia: Sentimenduak alde batera utzi eta ameskeriaz betetako poemak nahiz aurrerapen zientifikoei eskainiak.

Julio Zesarren Jatorria eta Familia

Julio Zesar Erromako familia ospetsu batean jaio zen, Julia izenekoan, hain zuzen ere. Legendaren arabera, familia hori Venus jainkosaren ondorengoa zen. Izan ere, Venus Eneas printze troiarraren ama zen. Eneas, Romulo eta Remoren aitona izateaz gain, Julio familia sortu zuen, eta baita izena bera eman ere.

Familiaren Egoera

Familiaren noblezia zalantzarik gabekoa bazen ere, Julio Zesartarrak ez ziren bereziki dirudunak, Erromako aristokraziaren irizpideetarako behintzat. Hori dela eta, azken garaian haren familiako inork ez zuen lehen mailako posturik lortu. Zesarren aitaren belaunaldian, berriz, familiaren aberastasuna suspertu zen, eta K.a. 85ean pretor kargua lortu zuen.

Zesarren Familia Hurbila

Aita-semeek...

Abentura eleberrien mundu zirraragarria

Fikzioa eta entretenimendua

Abentura eleberrietan fikzioaren izaera islatzen da, helburu nagusia entretenitzea izanik. Abentura errutinaren aurkakoa da, eta hortxe datza bere baliorik handiena. Protagonistak gaitasun handia erakutsi behar du arrisku, misterio eta oztopoei aurre egiteko. Orokorrean, amaiera zoriontsua izaten dute, heroiak bere helburuak lortuz.

Aurrekari historikoak

Abentura generoaren aurrekariak VIII. mendean koka ditzakegu, Aro Klasikoko Odisea eta Iliada lanekin. Erdi Aroan, Zifar Zalduna (1300 inguru) eta Amadis de Gaula (1508) ditugu, espainiar literaturako zaldun eleberri ezagunenak. Aipatu beharrekoa da, halaber, Miguel de Cervantesen On Kixote Mantxakoa (1605), Alonso Quijanoren abenturak...

Hegoaldeko Euskal Literatura XIX. Mendean

Hegoaldean, euskaraz poesia herrikoia egiten saiatzen diren mugimendu poetikoak garrantzi handikoak izango dira. Narratiban eleberria nagusi, antzerkian El trueno elkarteak euskal literaturan identitate berriaren eredua ezarri. Gerra eta iskanbilen garaia, literatura frantsesekin eta espainiarrekin lotuta. Erromantizismoaren pareko berpizkundea sortu (iparraldean + hegoaldean).

Larramendiren Eskola eta Foruen Galtzea

Hegoaldea: Larramendiren Eskola garaia (1800-1839) lan erlijiosoak. Literatur lanaren kopurua urrituz (1839-1876). Foruak galdu, gai horri buruz idatzi (1876-1900). Jendea alfabetatzen hasi, ikasteko eta jakiteko irrikaz.

Joan Jose Mogel (1745-1804)

Joan Jose Mogel: Eibar (1745 - Marina-Xemein...

Alokutiboen kasuan, neutroek duten informazioaz gainera, solaskide bati egiten diote erreferentzia, eta hari dagokion marka adizkian agertzen da. Mendeko perpausetan ez da forma alokutiborik agertzen.

Euskarazko Alokutiboak: Hika eta Zuka

Hikako Alokutiboa

Ezagunena eta erabiliena da, toka (gizon) edo noka (emakume) izenez ere ezaguna.

Ezaugarriak:

• Lagunarteko hizkeran erabiltzen da, eta solaskideen artean konfiantza edo parekotasuna dagoela adierazten du.
• Hika ari garenean, forma alokutiboak eta neutroak, biak erabiltzen ditugu.
• Bigarren pertsonari erreferentzia egitean beti neutroa erabiltzen da.
• Behin hikako tratamendua aukeratuz gero, behartuta gaude hikako alokutiboa erabiltzera.

Zukako edo Xukako Alokutiboa

Ekialdeko euskalkietan erabilia. Zukako...