Lanbide heziketa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Mielinizazioa eta Nerbio-sistemaren Garapena

Zer da mielinizazioa? Noiz hasten da?

Mielinizazioa, mielogenesia ere deitua, nerbio-sistemako zelulak mielinaz estaltzeko prozesua da. Mielina lipidoz (gantz-substantziez) eta proteinez osatutako gai zuri bat da, nerbio-bulkaden transmisioa optimizatzen duena. Mielinizazioa funtsezkoa da nerbio-sistemaren garapen egokirako, babes funtzioa betetzen baitu. Prozesu hau fetu-aroan hasten da, jaio aurreko hilabeteetan, eta haurtzaroan zehar jarraitzen du, bereziki lehenengo bi urteetan.

2. Nerbio-sistemaren Fisiologia

A) Nerbio-sistema periferikoaren zati nagusiak:

• Sistema autonomoa (begetatiboa): Borondatez kanpoko prozesuak kontrolatzen ditu, hala nola bihotz-taupadak eta digestioa.
• Sistema somatikoa:

Laneko Arriskuen Prebentzioa

Lan-baldintzak: Arriskua sortzeko eragin garrantzitsua izan dezakeen lanaren edozein ezaugarri.

Lan-arriskua: Lanaren ondorioz langile batek kalte bat izateko (arriskua gauzatzeko) posibilitatea.

Lan kalteak:

Lan-istripua: Lanaren ohiko garapena eteten duen eta pertsonengan lesioak nahiz gauzetan eragin ditzakeen ezohiko, bat-bateko eta ustekabeko gertakaria. Adb: segurtasuna.

Istripu garbiak: Kalterik sortzen ez duen gertakaria da, baina baldintzak arinki aldatuz gero sortu zitzakeen.

Gaixotasun profesionala: Lanaren ondorioz harrapatu diren eta lanbide-gaixotasunen legezko taulan zehaztuta dauden gaixotasunak. Adb: higienea.

Beste zenbait patologia:

Prebentzioa: Enpresaren jardueraren fase guztietan hartzen edo aurreikusten...

1. Ekosistema

Litosfera, hidrosfera, atmosfera eta biosferako osagai guztien arteko harremana da. Osagai guztiek elkarrekin loturik daude eta sistema horretako osagai baten aldaketak eragina du gainerako osagaietan. Lurraren ekosistema etengabe bilakatzen ari da, baina gizakiek egindako aldaketa handiek ekosistema horren oreka arriskuan jarri dute. Lurreko ekosistemak ikertzen dituen zientzia ekologia da.

2. Berotegi-efektua

Atmosferaren eginkizun naturala da, ur-lurrunak eta zenbait gasek (karbono dioxidoa eta metanoa) eragindakoa. Gas horiek berotegi bateko kristal baten moduan jarduten dute. Eguzkiaren erradiazioari pasatzen uzten diote, baina lurrazalak irradiatutako beroaren zati bat gordetzen dute (planetako tenperatura epela mantenduz,...

Espazioak Hautatzeko Irizpideak

Adinaren Araberakoak

Adina eta sexua, ezaugarri fisiko eta psikikoak, interesak, gustuak eta motibazioak, esperientziak, taldean duten integrazio maila, parte hartzea aurreko programazio batean, arazo emozionalak edo tabuak, familiako laguntza.

Urritasun Ezberdinak Dituzten Pertsonak

Adina, dituzten urritasun motak, aukera eta muga fisiko, psikiko eta sentsorialak, interesak, gustuak eta motibazioak, arazo emozionalak edo afektiboak, beharrezkoak diren baliabide bereziak, aurreko esperientziak, integrazio eta parte hartze maila.

Gaixorik Dauden Pertsonak

Pertsonaren ezaugarriak, gaixotasun mota eta maila, motibazio maila, gaixotasunaren ondorioz dauden muga fisiko eta psikikoak, gustu pertsonalak, arazo afektiboak...

Lan Kontratuaren Aldaketak eta Etenaldiak

1. Lan Kontratuaren Aldaketa

Enpresaburuak lan-kontratua aldatu ahal izateko, honako kasuetan:

1.1. Mugikortasun Funtzionala

Enpresaburuak langilea lanpostuz aldatzen du, langilearen duintasuna errespetatuz:

• Lanbide-talde berean: Enpresaburuak ez du inolako arrazoirik argudiatu beharrik.
• Beste lanbide-talde batera:
  • Ardura-maila txikiagokoak: Lehendik zuen soldata kobratzen jarraituko du.
  • Ardura-maila handiagokoak: Goragoko kategoriako soldata kobratuko du.

1.2. Mugikortasun Geografikoa

Arrazoi ekonomikoak, teknikoak, antolakuntzakoak edo ekoizpenekoak direla eta, langileari enpresa bereko beste lantoki batean, beste udalerri batean dagoenean, eta ohiko egoitzaz aldatzera behartzen duenean gertatzen da.

• Lekualdatzea:

Platon eta Sofistak: Gobernuaren Ikuspegiak

Platonen Gobernu Ideala: Filosofo-Erregea

Platonen ustez, hiria gobernari bakar batek gidatu beharko luke. Gobernari horrek ikasketa bereziak izan beharko lituzke, eta arimaren atal arrazionala ordezkatuko luke, zuhurtzia bertute nagusi duela.

Platonen iritziz, monarkia zen gobernu mota hoberena, agintari bakar bat baitzegoen. Izan ere, Platonen ustez, justizia hiriaren bertutea da, eta filosofoak, ideien mundutik eta balore gorenetatik gertu daudenez, haiek izan behar dira gobernariak, ongia eta justizia inork baino hobeto ezagutzen dituztelako.

Platoni ez zitzaion demokrazia batere gustatzen, bi arrazoi nagusirengatik:

• Bere maisu izandako Sokrates hiltzeagatik.
• Herriaren gobernua denez, baina herria gobernatzeko

Faradayren Legea

Eremu magnetiko aldakorrek korronte elektrikoa induzitzen dute zirkuitu batean. Horretarako, korronte induzitua magnitude fisiko baten bidez kuantifikatu behar da. Magnitude hori korronte-intentsitatea izan zitekeen, baina korrontea zirkuitua egiteko erabiltzen den materialaren erresistentziaren araberakoa da. Hori dela eta, hobe da indar elektroeragile (IEE induzitua) deritzon magnitudea erabiltzea. [Formula]

Aplikazio Praktikoak

Faradayren legeak aplikazio praktikoak ditu sorgailu elektrikoetan:

• Alternadorea: Korronte alternoa sortzen du.
• Dinamoa: Korronte jarraia sortzen du.

Lenzen Legea

Faradayren saiakuntzatik abiatuta, zirkuitu batean induzitutako korronte elektrikoa zirkuituko fluxu magnetikoaren aldaketaren ondorioz sortzen...

gaia: Diktadura Frankistaren Sorrera (1939 - 1959)

Politika

1939ko apirilaren 1ean amaitu zen Gerra Zibila, eta frankismoa ezarri zen Espainian 1975 arte. Altxatu ziren tropa guztiak bateratu eta buruzagi bakar baten bidez biltzea erabaki zuten, bai gerrako bai ondorengo gobernua bermatzeko. 1936ko irailean, Franco jenerala aukeratu zuten Estatuko Gobernuburu. Hasieratik, sistema politiko gisa faxismoa onartzearen alde zegoen. Bi sistema zituen eredu: Hitlerrena eta Mussolinirena. Bi diktaduretatik bi ezaugarri hartu zituen:

1. Bere burua definituko zuen titulua asmatzea (Caudillo), Italian “Duce”, Alemanian “Führer” bezala.
2. Alderdi bakar batean biltzeko erabakia hartzea (Falange).

Francoren erregimenak errepublikaren ideia eta monarkiaren...

Manuel Larramendi Garagorri (1690-1766)

Bizitza

Aita Manuel Larramendi Andoainen jaio zen. Salamancan ikasi eta jesuita egin zen. Irakasle ere izan zen Salamancan. Euskal Herriak inoiz izan duen pertsonarik argienetakoa eta eztabaidari zorrotza izan zen (azken 30 urteak Loiolan eman zituen).

Obra

Lanik gehienak gaztelaniaz idatzi zituen.

Bi modutara lortu zuen Larramendik euskararen alde lan egitea:

1. Euskara gutxiesten zutenak lotsagarri utziz eta euskaldunak beren hizkuntzaz harro egotera animatuz.
2. Euskara erabili eta lantzeko ardura zutenak lan egitera bultzatuz.

Gaztelaniazko ekarpena

De la antigüedad y universidad del Bascuenze en España: Euskararen aldeko defentsa edo apologia sutsua da. Hurrengo urtean argitara emango zuen gramatikaren iragarpena...

Prosa Ez-Erlijiosoa

Batzuetan elizgizonek egindakoak izan arren, zuzenean erlijioarekin zerikusirik ez zuten idazlanak ere sortu ziren XIX. mendean. Interesgarrienetakoa, aipatu berri dugun Juan Antonio Mogel Markina-Xemeingo erretorearen Peru Abarka dugu, ziur aski, adibide nagusia. Nobela izatera iritsi gabe ere, baserritar baten eta kaletar baten arteko pasadizoak kontatzen zaizkigu elkarrizketa luze baten bitartez. Gehien hitz egiten duena Peru baserritarra da, Maisu Juan barbero-sendagile kaletarrak baino askoz gehiago dakiena ia beti. Liburuak kutsu didaktiko nabarmena du, paregabea.

Hegoaldeko Idazleak: Sarrera

Euskal liburugintzari dagokionez, aurreko bi mendeetan izugarrizko aldea hartu zion Iparraldeak Hegoaldeari. XVII. mendean diferentzia...