Oposizioak mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

ESTATU LIBERALAREN ERAIKUNTZA ETA SENDOTZEA (1833-1874)

Fernando VII.ak “Santzio Pragmatikoa” bultzatu zuen, bere alaba Isabel II.a tronua eskuratuko zuela ziurtatzeko. 1833an, Fernando VII.a hiltzerakoan, Maria Kristinak erregeordetza lortu zuen, Isabel II.a txikiegia zelako. Egoera horretan, Karlos Maria Isidro, Fernandoren anaia, errege izan nahia Lehenengo Karlistaldia hasi zuen. Gerra hau 1833tik 1940ra iraun zuen eta liberalismoaren eta karlismoaren arteko borroka izan zen.

Maria Kristinaren Erregeordetza (1833-1840)

Maria Kristinaren erregeordealdia 1833tik 1840ra iraun zuen eta hainbat gertaera garrantzitsu gertatu ziren urte hautan:

• Martinez de la Rosa gobernu buruak errege estatutua egin zuen (1934).
• Espainia eta Vatikanoaren arteko

Cadizeko Gorteak

Frantziaren aurkako gerran, Batzar Zentral Gorenak, porrot militarragatik desegin zen eta Erregeordetza bati utzi zion lekua. Desegin aurretik, Gorteak biltzeko deia egin zuen, iraultzaren hasiera izan zena. Gorteak 1810ean Cadizen bildu ziren. Lana paradoxikoa izan zen: espainiar gehienak frantsesei aurre egin zien bitartean, ilustratu batzuek ideia liberalak ezarri nahi zituzten.

Liberalismoaren arrakasta eta Espainiako lehen iraultza burgesa: Kontraesan hori azaltzen duten faktoreak

• Gorteak Cadizen bildu ziren: Frantsesen domeinutik kanpo zegoen hiri bakarra zen, eta ingelesek babesten zuten. Giroa berezia zen: merkataritza-hiri dinamikoa eta liberala.
• Gerraren oztopoengatik: Probintzia batzuetan ezin izan ziren hauteskundeak

Esparteroren Erregeordetza (1840-1843)

Maria Kristina abdikatu ondoren, Espartero progresistak Isabel II.aren erregeordetza hartu zuen. Erregeordetzan, foruak marko konstituzional berrian sartzearen gaiak aldatu zituen. 1841eko abuztuan emandako "hitzarturiko legearen" arabera, Nafarroak erresuma izaera galdu zuen, aduanak kostaldera itzuli ziren eta Espainiako eskubide konstituzional judizialak eta hauteskunde sistema onartu zituen. Esparterok foru baimena kendu zuen (aduanak eta zergak estatuaren menpe geratu ziren). Lege honek ez zituen foruak erabat deuseztatu, gai militarrak eta fiskalak oraindik mantentzen baitzituen. Esparterok politika pertsonalista jarraitu zuenez, bere alderdikoek bizkarra eman zioten eta 1843an erbestera alde egin...

Antzinako Erregimenaren Gizarte-Egitura

Noblezia

Kapareak: Nobleziaren barruan zegoen behe maila, apalena. Iparraldean asko zeuden.

Jaurgo jurisdizionala: Noble batzuek zeukaten jaurgo edo lurralde mota. Lurralde hauetan nobleak epaitzeko, zigortzeko, zergak kobratzeko... eskubidea zuen. Erregeak egoera hau onartzen zuen.

Maiorazkoa: Nobleziaren lurraldeak honela deitzen ziren. Bere jabegoa ez zatitzeko eta familia berean geratzeko, lurrak belaunaldi batetik bestera (primuari edo seme nagusiari) pasatuko dira osorik; beraz, lur hauek ezin ziren saldu edo banatu eta, gainera, zergarik ez zuten ordaintzen.

Kleroa

Esku hilak: Kleroaren lurraldeak honela deitzen ziren. Lur hauek amortizatuak zeuden, hau da, ez ziren lantzen ("Mortuak"), ezin ziren zatitu...

Frankoren Heriotza eta Ondorioak

Trantsizioa Franco hil ondoren Espainian erregimen demokratikoa ezartzeko prozesua izan zen. Frankok monarkia ezarri nahi zuen, baina oposizioak erabateko haustura nahi zuen.

• Frankoren ondorengoa izango zen Carrero Blanco ETAk hil zuen.
• Arias Navarro jarri zuten haren ordez, 1976an dimisioa eman zuen arte.
• Adolfo Suarez izendatu zuten gobernuburu eta 1977an amnistia eman zuen.
• 1977ko hauteskundeetan Suarez garaile atera zen.
• Lurralde antolakuntza garrantzitsua egin zuen, EAJ eta Kataluniako gobernuarekin negoziatuz.
• 1974an krisi ekonomiko handia egon zen Espainian.
• 1977ko urrian, Moncloako Ituna sinatu zen.

1978ko Konstituzioa

1977ko hauteskundeetan EAJk parte hartzeari uko egin zion.

• Monarkia parlamentarioa ezarri zen.

Fernando VII.a hil zenean, gerra zibila sortu zen 1833an absolutisten eta liberalen artean. Gerra hark, 1840. urtera arte iraun zuen. Gerra zibil hartan, Karlos Maria Isidro infantearen jarraitzaileak eta Isabel II.aren jarraitzaileak aritu ziren. Karlistek, absolutismo monarkikoa eta foru tradizionalak aldatzen zituzten alderdi horretakoak ziren behe mailako apaizteria, nekazaritzako noble txiki, lurjabeak eta nekazari gehienak. Isabeldar edo kristianoak, liberalismoa ezartzearen legeak bateratzearen eta zentralizazioaren alde zeuden; burgesiako kideak, funtzionarioak, armada…

Euskal Herriaren Ohiko Bizimodu Tradizionala Desegin
Euskal Herriaren ohiko bizimodu tradizionala desegin egin zen, saldu egin ziren herri lurrak eta ustiapenekoak,...

Iruzkina: 15

Testuaren garrantzia handia da, Gerra Zibilaren hasieran kokatzen da. Izan ere, 1936ko uztailaren 18an Armada espainiarraren hainbat ofizialek (Mola, Sanjurjo, Franco) estatu kolpea burutu zuten. Baina ahalegina ez zen garaile atera Espainia osoan eta herria erdibituta geratuko da, gerra zibilari hasiera emanez horrela. Testuingutu honetan euskal nazionalismoaren laguntza nbermatu nahian, II.Errepublika aldarrikatu zenetik abertzaleek lortu nahi izan zuten autonomia estatutua emateko prest azaltzen da gobernu errepublikarra. Aurretik garatu zen prozesu estatutario luzea eta korapilatsua izan zen, testu definitibo honetara iritsi aurretik beste bi proposamen izan ziren: Lizarrako Estatutua, gobernuak onartu ez zuena, kontserbadorea...

1936ko Estatutua (urriaren 1ean) (Gerra Zibilaren hasieran)

1933ko hauteskundeetan erradikalen eta CEDAren bi urteko gobernuan, estatuaren proiektua etenda gelditu zen, erdiko eta eskuineko alderdiak horren aurka zeudelako. 1936ko hauteskundeetan, ANV-ra hurbildu nahi izatean oinarrituz, Indalecio Prietok (alderdi sozialista) ez zuen Jose Antonio Agirre idazkaria Fronte Popularraren aurrean baztertu, Gorteetan batzorde bat eratuko zutela aginduz. Bien artean kolaboratuko zuten proiektuan. Bakarrik estatuturako batzordea eratzeko baimena eman ez ezik, bera izan zen batzorde horren burua. Gerra Zibila hasteak ez zuen geldiarazi estatutu-prozesua, nazionalisten babesa bermatzeko truke (autonomia estatutua → babesa totala), eta azkenean, 1936ko...

Frankismoa

1. Hasiera eta sendotzea (1936-1959)

• 1936-1949: Isolamendua eta autarkia

• 1949-1959: Nazioartean onartuago eta irekitasunaren bidean

2. Egonkortasuna eta krisia (1959-1975)

• Garapen planak, teknokratak
• Kontinuismoa: Demokrazia Organikoa
• Inmobilismoa

Frankismoa indartu zuten faktoreak

• 1. Militarrak: Europako jeneralik gazteena (44 urte)

  • Militar eta estratega onaren fama
  • Gerran garaipen asko

• 2. Nazioarteko faktoreak: Hitler eta Mussolinirekin harreman ona

  • Kanpoko laguntzak lortu zituen
  • Errepublikarrek ez zuten laguntzarik lortu

• 3. Barne faktoreak

  • Beste militarrek ez zioten aurre egin
  • Militar garrantzitsuak hil ziren: Mola, Sanjurjo. La Baraka (testu batek Franco zorteduna zela dio).

• 4. Erlijiosoak

  • Elizak babesa
  • Eliza-estatua elkartuta
  • Jainkoak aukeratu zuen

XIX. Mendeko Gertaera Nagusien Lexikoa

Testuinguru historiko honetan aipatzekoak diren termino eta pertsonaia garrantzitsuenak:

• Isabel II.a: Fernando VII.aren alaba, adingabekoa zen.
• Maria Kristina: Isabel II.a adingabea zenez, erreginordea izan zen.
• Gorteak: Herritarren ordezkariek osatzen duten botere legegilea duen erakundea.
• Foruak: Lurralde baten bizitza antolatzen zuten ohiturak lege bihurtuta.

Foruen Aldaketak eta Lege-Testuen Gakoak

Bigarren mailako ideia gisa, foruen inguruko lege-testu garrantzitsuak ditugu:

• 1. artikulua: Foruak berrestea, baina 1837ko Konstituzioak ezarritako batasun konstituzionalari kalterik egin gabe.
• 2. artikulua: Gobernuak, euskal lurraldeei eta Nafarroari entzun ondoren, aldaketa proposatuko die Gorteei, eta hauek foruak